🎓 5. Sınıf
📚 5. Sınıf Türkçe
💡 5. Sınıf Türkçe: Ses olayları yumuşama daralma Çözümlü Örnekler
5. Sınıf Türkçe: Ses olayları yumuşama daralma Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Aşağıdaki kelimelerin hangisinde ünsüz yumuşaması görülür? 💡
A) Kitap
B) Defter
C) Bardak
D) Çiçek
A) Kitap
B) Defter
C) Bardak
D) Çiçek
Çözüm:
- Ünsüz yumuşaması, sert ünsüzlerle (p, ç, t, k) biten kelimelerin ünlüyle başlayan bir ek aldığında bu harflerin yumuşak ünsüzlere (b, c, d, ğ) dönüşmesidir.
- Şıklara bakalım:
A) Kitap (p ile bitiyor, ünlüyle başlayan ek almamış.)
B) Defter (r ile bitiyor.)
C) Bardak (k ile bitiyor, ünlüyle başlayan ek aldığında "bardağı" olur. Burada yumuşama yok.)
D) Çiçek (k ile bitiyor, ünlüyle başlayan ek aldığında "çiçeği" olur. Burada yumuşama yok.) - Ancak soruda bir hata var gibi görünüyor. Doğru bir örnek verelim:
"Çocuk" kelimesi "Çocuğu" olduğunda k harfi ğ harfine dönüşerek yumuşama olur. - Soruyu şu şekilde düzeltelim: Aşağıdaki kelimelerden hangisi ünlüyle başlayan ek aldığında yumuşamaya uğrar?
A) Top
B) Masa
C) Silgi
D) Kalem - Doğru cevap A şıkkıdır. Çünkü "top" kelimesi "topu" olduğunda p harfi b harfine dönüşür. ✅
Örnek 2:
Aşağıdaki kelimelerden hangisinde ünsüz daralması vardır? 🤔
A) Gidecek
B) Oynuyor
C) Geldi
D) Bekliyor
A) Gidecek
B) Oynuyor
C) Geldi
D) Bekliyor
Çözüm:
- Ünsüz daralması, fiillerin "-yor" ekini almadan önceki hallerinde "a" veya "e" ünlüsüyle biten köklerinin, "-yor" ekini aldıklarında "ı", "i", "u", "ü" gibi dar ünlülere dönüşmesidir. Genellikle "yor" ekinin kendisinden önceki "a" ve "e" ünlülerini "ı", "i", "u", "ü"ye çevirmesiyle olur.
- Şıkları inceleyelim:
A) Gidecek (Gide-cek, burada daralma yok.)
B) Oynuyor (Oyna-yor. "a" ünlüsü "ı"ya dönüşmüş. Burada daralma var. ✅)
C) Geldi (Gel-di, burada daralma yok.)
D) Bekliyor (Bekle-yor. "e" ünlüsü "i"ye dönüşmüş. Burada daralma var. ✅)
- Bu soruda birden fazla doğru cevap var gibi görünüyor. Soruyu daha net hale getirelim:
Aşağıdaki kelimelerden hangisinde "yor" ekinden dolayı bir daralma olmuştur?
A) Okuyacak
B) Koşuyor
C) Yazdı
D) Gördü - Doğru cevap B şıkkıdır. "Koş-yor" kelimesinde "o" ünlüsü "u"ya daralmıştır.
Örnek 3:
"Evim" kelimesi, "benim evim" anlamında kullanıldığında hangi ses olayına örnektir? 🏠
A) Ünsüz yumuşaması
B) Ünsüz benzeşmesi
C) Ünlü daralması
D) Kaynaştırma
A) Ünsüz yumuşaması
B) Ünsüz benzeşmesi
C) Ünlü daralması
D) Kaynaştırma
Çözüm:
- Sorulan kelime "evim". Bu kelimeyi köküne ve ekine ayıralım: ev + im
- Burada "ev" kelimesi "v" harfi ile bitiyor. "im" ise bir iyelik ekidir.
- Eğer kelimeyi "benim evim" şeklinde düşünürsek, aslında "benim evim" tamlamasında "evim" kelimesi "ev" köküne "im" iyelik ekinin gelmesiyle oluşur.
- Ancak soruda "evim" kelimesinin kendi başına bir ses olayı olup olmadığı soruluyor.
- "Ev" kelimesi "v" harfi ile biter. Ünlüyle başlayan bir ek aldığında (örneğin "evi" gibi) yumuşama olmaz.
- Bu soruda aslında kastedilen, "benim" kelimesindeki "n" harfinin "m"ye dönüşmesi gibi bir durum değildir.
- Soruyu şu şekilde açıklayalım: "Ev" kelimesi "v" ile biter. Ünlüyle başlayan bir ek aldığında (örneğin "evi") yumuşama olmaz.
- Ancak, eğer soruda "kapı" kelimesi "kapısı" olduğunda "p"nin "b"ye dönüştüğü gibi bir örnek soruluyorsa, o zaman yumuşama olurdu.
- Bu sorunun doğru cevabı aslında ünsüz yumuşaması değildir. "Evim" kelimesinde herhangi bir ses olayı yoktur.
- Soruyu yeniden düzenleyelim: "Kitap" kelimesi "kitabı" olduğunda hangi ses olayı olur?
- Cevap: Ünsüz yumuşaması. Çünkü "p" harfi "b"ye dönüşmüştür. ✅
Örnek 4:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem ünsüz yumuşaması hem de ünsüz daralması vardır? 🧐
A) Kapıyı açtı.
B) Olanları anlattı.
C) Yarın sinemaya gidecek.
D) Çiçeği suladı.
A) Kapıyı açtı.
B) Olanları anlattı.
C) Yarın sinemaya gidecek.
D) Çiçeği suladı.
Çözüm:
- Önce cümlelerdeki ses olaylarını bulalım:
A) Kapıyı (kapı + y + u) - Burada "kapı" kelimesi "p" ile bitmiyor, bu yüzden yumuşama yok. "kapı" kelimesi "kapıı" olsaydı yumuşama olurdu.
B) Olanları (ol-an-lar-ı) - Burada "ol-" fiili "olan" olmuş, sonra "-ları" eki gelmiş. "ol-" fiili "oldu" olduğunda "d" olur, bu yumuşamadır. "Olanları" kelimesinde "ol-" kökünde yumuşama yok.
C) Yarın sinemaya gidecek - "Sinemaya" (sinema + ya) - Y kaynaştırma harfi. "Gidecek" (git-ecek) - "t" sert, "ç" sert. Benzeşme yok. Daralma yok.
D) Çiçeği suladı - "Çiçeği" (çiçek + i) - "k" sert, "ğ" yumuşak. Yumuşama var. ✅ - Şimdi de ünsüz daralması olan bir cümle bulalım:
"Bekliyor" kelimesinde "bekle-yor" şeklinde "e" ünlüsü "i"ye daralır. - Tekrar cümlelere bakalım:
A) Kapıyı açtı. (Kapı + y + u. Yumuşama yok.)
B) Olanları anlattı. (ol-an-lar-ı. Yumuşama yok.)
C) Yarın sinemaya gidecek. (Burada daralma yok.)
D) Çiçeği suladı. (Çiçek + i. Yumuşama var. ✅) - Soruyu yeniden düzenleyelim ve doğru cevabı bulalım:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem ünsüz yumuşaması hem de ünlü daralması vardır?
A) Kitabı okuyor.
B) Çocuğu seviyor.
C) Ağacı suladı.
D) Evde bekliyor. - A) Kitabı (kitap + ı) - "p" -> "b" yumuşama var. ✅ Okuyor (oku-yor) - "u" -> "u" daralma yok.
- B) Çocuğu (çocuk + u) - "k" -> "ğ" yumuşama var. ✅ Seviyor (sev-iyor) - "e" -> "i" daralma var. ✅
- C) Ağacı (ağaç + ı) - "ç" -> "c" yumuşama var. ✅
- D) Evde (ev + de) - Yumuşama yok. Bekliyor (bekle-yor) - "e" -> "i" daralma var. ✅
- Bu durumda B şıkkı hem yumuşama hem de daralma içeriyor. ✅
Örnek 5:
Aşağıdaki kelimelerin hangisinin yazımı, ses olayları dikkate alınarak doğru yapılmıştır? ✍️
A) Bilgisayarım
B) Çocuqum
C) Kalemin
D) Kapıı
A) Bilgisayarım
B) Çocuqum
C) Kalemin
D) Kapıı
Çözüm:
- Ses olaylarını hatırlayalım:
Ünsüz yumuşaması: p, ç, t, k harflerinin b, c, d, ğ'ye dönüşmesi.
Ünlü daralması: "-yor" ekinden önce "a" veya "e" ünlüsünün "ı, i, u, ü"ye dönüşmesi. - Şıkları inceleyelim:
A) Bilgisayarım - "Bilgisayar" kelimesi "r" ile biter. Ünlüyle başlayan ek aldığında (bilgisayarı) yumuşama olmaz. Bu kelime doğrudur. - B) Çocuqum - Doğrusu "Çocuğum" olmalıdır. "Çocuk" kelimesi ünlüyle başlayan ek aldığında "k" harfi "ğ"ye dönüşür (ünsüz yumuşaması).
- C) Kalemin - "Kalem" kelimesi "m" ile biter. Ünlüyle başlayan ek aldığında (kalemi) yumuşama olmaz. Bu kelime doğrudur.
- D) Kapıı - Doğrusu "Kapıyı" olmalıdır. "Kapı" kelimesi ünlüyle başlayan ek aldığında "p" harfi "b"ye dönüşmez çünkü "kapı" kelimesi "p" ile bitmez. Ancak "kapı" kelimesi "kapıı" değil, "kapıı" şeklinde bir yazım hatası içeriyor. Eğer "kapı" kelimesi "kapıı" olsaydı, "ı" ünlüsüyle başlayan ek aldığında "kapıı" olurdu. Bu durumda yumuşama olmaz.
- Soruyu şu şekilde düzeltelim: Aşağıdaki kelimelerden hangisinde ünsüz yumuşaması doğru uygulanmıştır?
A) Kitab
B) Çocuqum
C) Kalemim
D) Ağacı - A) Kitab - Doğrusu Kitabı olmalı.
- B) Çocuqum - Doğrusu Çocuğum olmalı.
- C) Kalemim - Doğrusu Kalemim. Burada yumuşama yok.
- D) Ağacı - "Ağaç" kelimesi ünlüyle başlayan ek aldığında "ç" harfi "c"ye dönüşür. Bu doğrudur. ✅
Örnek 6:
Pazardan aldığımız "domates" kelimesi, "domatesi" şeklinde kullanıldığında hangi ses olayına örnek olur? 🍅
A) Ünsüz yumuşaması
B) Ünsüz benzeşmesi
C) Ünlü daralması
D) Kaynaştırma
A) Ünsüz yumuşaması
B) Ünsüz benzeşmesi
C) Ünlü daralması
D) Kaynaştırma
Çözüm:
- Sorulan kelime "domates".
- Bu kelime ünlüyle başlayan bir ek aldığında, örneğin "domatesi" olduğunda, "t" harfi "d" harfine dönüşmez.
- Çünkü "domates" kelimesi "t" harfi ile bitse de, bu kelime Türkçeye sonradan girmiş ve bu tür kelimelerde genellikle yumuşama görülmez.
- Bu nedenle, "domatesi" kelimesinde ünsüz yumuşaması olmaz.
- Bu tür kelimelere örnekler: kitap (kitabı - p>b yumuşama olur), çocuk (çocuğu - k>ğ yumuşama olur), ancak domates (domatesi - yumuşama olmaz), gazete (gazeteyi - yumuşama olmaz).
- Soruyu şu şekilde tekrar ifade edelim: Aşağıdaki kelimelerden hangisi ünlüyle başlayan ek aldığında ünsüz yumuşamasına uğramaz?
A) Çam
B) Kitap
C) Gazete
D) Bardak - A) Çam kelimesi "çamı" olduğunda yumuşama olmaz.
- B) Kitap kelimesi "kitabı" olduğunda "p" -> "b" olur, yumuşama olur.
- C) Gazete kelimesi "gazeteyi" olduğunda yumuşama olmaz. ✅
- D) Bardak kelimesi "bardağı" olduğunda "k" -> "ğ" olur, yumuşama olur.
- Yani, "domates" kelimesinde yumuşama olmaz. Bu nedenle sorunun cevabı ünsüz yumuşaması değildir.
- Bu durumda, sorunun kendisi hatalı olabilir. Eğer soru "domates" kelimesinin "domatesi" olduğunda hangi ses olayının olmadığını soruyorsa, cevap "ünsüz yumuşaması" olurdu.
- Eğer soru "domates" kelimesinin "domatesi" olduğunda hangi ses olayının gerçekleştiğini soruyorsa, cevap "hiçbir ses olayı gerçekleşmez" olurdu.
- Soruyu şu şekilde düzeltelim: Aşağıdaki kelimelerden hangisi ünlüyle başlayan ek aldığında ünsüz yumuşamasına uğrar?
A) Gazete
B) Bardak
C) Çam
D) Saat - Cevap B şıkkıdır. "Bardak" kelimesi "bardağı" olduğunda "k" harfi "ğ"ye dönüşür. ✅
Örnek 7:
Akşam yemeği için "sebze" aldık. Bu kelime, "sebzeyi" şeklinde kullanıldığında hangi ses olayına uğrar? 🥦
A) Ünsüz yumuşaması
B) Ünsüz benzeşmesi
C) Ünlü daralması
D) Kaynaştırma
A) Ünsüz yumuşaması
B) Ünsüz benzeşmesi
C) Ünlü daralması
D) Kaynaştırma
Çözüm:
- Sorulan kelime "sebze".
- Bu kelime ünlüyle başlayan bir ek aldığında, örneğin "sebzeyi" olduğunda, "b" harfi "p"ye dönüşmez.
- Çünkü "sebze" kelimesi "b" harfi ile biter ve bu kelime Türkçeye sonradan girmiş bir kelimedir. Bu tür kelimelerde genellikle yumuşama görülmez.
- Bu nedenle, "sebzeyi" kelimesinde ünsüz yumuşaması olmaz.
- Bu tür kelimelere örnekler: kitap (kitabı - p>b yumuşama olur), çocuk (çocuğu - k>ğ yumuşama olur), ancak sebze (sebzeyi - yumuşama olmaz), gazete (gazeteyi - yumuşama olmaz).
- Soruyu şu şekilde tekrar ifade edelim: Aşağıdaki kelimelerden hangisi ünlüyle başlayan ek aldığında ünsüz yumuşamasına uğramaz?
A) Çam
B) Kitap
C) Sebze
D) Bardak - A) Çam kelimesi "çamı" olduğunda yumuşama olmaz.
- B) Kitap kelimesi "kitabı" olduğunda "p" -> "b" olur, yumuşama olur.
- C) Sebze kelimesi "sebzeyi" olduğunda yumuşama olmaz. ✅
- D) Bardak kelimesi "bardağı" olduğunda "k" -> "ğ" olur, yumuşama olur.
- Yani, "sebze" kelimesinde yumuşama olmaz. Bu nedenle sorunun cevabı ünsüz yumuşaması değildir.
- Eğer soru "sebze" kelimesinin "sebzeyi" olduğunda hangi ses olayının gerçekleşmediğini soruyorsa, cevap "ünsüz yumuşaması" olurdu.
- Soruyu şu şekilde düzeltelim: Aşağıdaki kelimelerden hangisi ünlüyle başlayan ek aldığında ünsüz yumuşamasına uğrar?
A) Gazete
B) Sebze
C) Çam
D) Saat - Cevap D şıkkıdır. "Saat" kelimesi "saati" olduğunda "t" harfi "d"ye dönüşür. ✅
Örnek 8:
Aşağıdaki kelimelerden hangisinde ünlü daralması vardır? 😮
A) Gördü
B) Geliyor
C) Okudu
D) Yazdı
A) Gördü
B) Geliyor
C) Okudu
D) Yazdı
Çözüm:
- Ünlü daralması, fiillerin "-yor" ekini almadan önceki hallerinde "a" veya "e" ünlüsüyle biten köklerinin, "-yor" ekini aldıklarında "ı", "i", "u", "ü" gibi dar ünlülere dönüşmesidir.
- Şıkları inceleyelim:
A) Gördü - "Gör-dü". Burada daralma yok.
B) Geliyor - "Gel-iyor". "e" ünlüsü "i"ye daralmış. ✅
C) Okudu - "Oku-du". Burada daralma yok.
D) Yazdı - "Yaz-dı". Burada daralma yok. - Doğru cevap B şıkkıdır.
Örnek 9:
"Yolcu" kelimesi, "yolcuya" şeklinde kullanıldığında hangi ses olayına örnektir? 🚶♀️
A) Ünsüz yumuşaması
B) Ünsüz benzeşmesi
C) Ünlü daralması
D) Kaynaştırma
A) Ünsüz yumuşaması
B) Ünsüz benzeşmesi
C) Ünlü daralması
D) Kaynaştırma
Çözüm:
- Sorulan kelime "yolcu".
- Bu kelime ünlüyle başlayan bir ek aldığında, örneğin "yolcuya" olduğunda, "yolcu" kelimesinde herhangi bir ses olayı olmaz.
- "Yolcu" kelimesi zaten "u" ünlüsü ile biter. "Yolcuya" kelimesinde "y" harfi kaynaştırma harfi olarak görev yapar.
- Bu nedenle, "yolcuya" kelimesinde ünsüz yumuşaması, ünsüz benzeşmesi veya ünlü daralması gibi ses olayları gerçekleşmez.
- Soruyu şu şekilde düzeltelim: Aşağıdaki kelimelerden hangisi ünlüyle başlayan ek aldığında kaynaştırma harfi kullanılır?
A) Kitap
B) Bardak
C) Yolcu
D) Ağaç - A) Kitap kelimesi "kitabı" olduğunda kaynaştırma harfi kullanılmaz.
- B) Bardak kelimesi "bardağı" olduğunda kaynaştırma harfi kullanılmaz.
- C) Yolcu kelimesi "yolcuya" olduğunda "y" kaynaştırma harfi kullanılır. ✅
- D) Ağaç kelimesi "ağacı" olduğunda kaynaştırma harfi kullanılmaz.
- Yani, "yolcuya" kelimesinde kaynaştırma vardır.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/5-sinif-turkce-ses-olaylari-yumusama-daralma/sorular