Kişileştirme ve konuşturma Ders Notu

Kişileştirme ve Konuşturma 🗣️

Merhaba sevgili 5. sınıf öğrencileri! Bu dersimizde, hikayelerimizi ve şiirlerimizi daha canlı ve etkileyici hale getiren iki önemli söz sanatını öğreneceğiz: Kişileştirme ve Konuşturma. Bu iki kavram, aslında birbirine çok yakın olsa da, aralarındaki ince farkları bilmek, metinleri daha iyi anlamamıza yardımcı olacaktır.

Kişileştirme (Teşhis) Nedir?

Kişileştirme, insana ait özelliklerin (duygular, düşünceler, davranışlar, yetenekler) insana ait olmayan varlıklara (hayvanlara, bitkilere, cansız nesnelere) aktarılmasıdır. Yani, bir bitkinin üzülmesinden, bir rüzgarın fısıldamasından veya bir kalemin yorulmasından bahsettiğimizde kişileştirme yapmış oluruz.

Kişileştirme Yaparken Dikkat Edilmesi Gerekenler:

• İnsana ait bir özellik, insana ait olmayan bir varlığa verilmelidir.
• Bu özellik, o varlığın doğasına aykırı olmalıdır.

Örnekler:

• "Ağaçlar, sonbaharda yapraklarını dökerken hüzünleniyordu." (Ağaçlar üzülemez, hüzünlenmek insana özgü bir duygudur.)
• "Küçük dere, kayaların arasından neşeyle akıyordu." (Dere neşeli olamaz, neşe insana ait bir duygudur.)
• "Kapı gıcırtıyla açıldı ve içeriye korkuyla baktı." (Kapı korkamaz, korku insana özgü bir duygudur.)

Konuşturma (İntak) Nedir?

Konuşturma, insana ait olmayan varlıkların (hayvanların, bitkilerin, cansız nesnelerin) konuşmasıdır. Konuşturma, kişileştirmenin bir özel halidir. Çünkü bir varlığın konuşabilmesi için öncelikle ona insan özelliği verilmiş olması gerekir. Konuşturma sanatı, masallarda, fabllarda ve çocuk öykülerinde sıkça karşımıza çıkar.

Konuşturma Yaparken Dikkat Edilmesi Gerekenler:

• Konuşan varlık, insana ait olmayan bir varlık olmalıdır.
• Bu varlık, gerçekten konuşuyormuş gibi aktarılmalıdır.

Örnekler:

• "Tilki, kargaya seslenerek şöyle dedi: 'Ne güzel sesin var, şarkını söylesene!'" (Tilki ve karga konuşamaz, bu bir konuşturmadır.)
• "Çiçekler birbirine fısıldayarak dertleşiyordu: 'Bugün hava çok sıcak!'" (Çiçekler konuşamaz, bu bir konuşturmadır.)
• "Akıllı saat, sahibine uyarıda bulundu: 'Saat geç oldu, artık dinlenmelisin.'" (Saat konuşamaz, bu bir konuşturmadır.)

Kişileştirme ve Konuşturma Arasındaki Fark

Kişileştirme, insana ait herhangi bir özelliğin (üzülmek, sevinmek, düşünmek, koşmak vb.) insana ait olmayan bir varlığa verilmesidir. Konuşturma ise, kişileştirmenin özel bir türüdür ve sadece insana ait olan konuşma yeteneğinin insana ait olmayan bir varlığa verilmesidir.

Yani, her konuşturma aynı zamanda bir kişileştirmedir, ancak her kişileştirme konuşturma değildir.

Örneklerle Farkı Anlayalım:

• "Bulutlar ağlıyordu." (Kişileştirme - Bulutlar üzülemez, ağlamak insana özgü bir tepkidir.)
• "Bulutlar birbirine şöyle dedi: 'Yağmur yağma zamanı geldi!'" (Konuşturma - Hem kişileştirme hem de konuşturma yapılmıştır, çünkü bulutlar hem konuşabiliyor hem de konuşma eylemi onlara verilmiş.)

Günlük Hayattan Örnekler

Kişileştirme ve konuşturma sanatlarını günlük hayatımızda farkında olmadan da kullanırız. Örneğin:

• "Arabam bana ihanet etti, yine bozuldu." (Araba ihanet edemez, bu bir kişileştirmedir.)
• "Telefonum bana 'Şarjın bitiyor' diye haber verdi." (Telefon konuşamaz, bu bir konuşturmadır.)
• "Perdeler pencerenin önünü kapatıyordu." (Perdeler bilinçli bir şekilde kapatma eylemi yapamaz, bu bir kişileştirmedir.)

Çözümlü Örnek Soru

Soru: Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kişileştirme yapılmıştır? A) Kuşlar cıvıldayarak şarkı söylüyordu. B) Rüzgar, yaprakları nazikçe okşuyordu. C) Çocuk, topunu yere attı. D) Kedi, mamasını yedi. Çözüm:

Seçenekleri inceleyelim:

• A) Kuşların cıvıldaması ve şarkı söylemesi onların doğal sesleridir, insana ait bir özellik verilmemiştir.
• B) Rüzgarın yaprakları okşaması, insana ait bir sevgi ve şefkat ifadesidir. Rüzgarın böyle bir eylemi yapması kişileştirmedir.
• C) Çocuğun topunu yere atması, insana ait doğal bir eylemdir.
• D) Kedinin mama yemesi, hayvanların doğal bir davranışıdır.

Bu nedenle doğru cevap B seçeneğidir.

Soru: Aşağıdaki cümlelerin hangisinde konuşturma yapılmıştır? A) Kitaplar raflarda sessizce duruyordu. B) Masal kahramanı, konuşan hayvanlarla karşılaştı. C) Yıldızlar gökyüzünde parlıyordu. D) Dağlar, gökyüzüne doğru yükseliyordu. Çözüm:

Seçenekleri inceleyelim:

• A) Kitapların sessiz durması onların doğal halidir.
• B) Masal kahramanının konuşan hayvanlarla karşılaşması, hayvanların konuşma yeteneğiyle donatıldığı bir durumdur. Bu bir konuşturmadır.
• C) Yıldızların parlaması doğal bir olaydır.
• D) Dağların yükselmesi coğrafi bir durumdur.

Bu nedenle doğru cevap B seçeneğidir.