💡 5. Sınıf Türkçe: İsmi niteleyen ve belirten sözcükler Çözümlü Örnekler

Bu soruyu adım adım çözelim:

• Cümledeki "kazak" sözcüğü bir isimdir.
• İsme "Nasıl?" sorusunu sorduğumuzda (Nasıl kazak?) "kırmızı" cevabını alırız.
• Varlıkların rengini, durumunu veya biçimini bildiren, ismi niteleyen bu sözcüklere Niteleme Sıfatı denir.
• Dolayısıyla "kırmızı" sözcüğü, kazağın rengini belirterek onu nitelemiştir.

Çözüm adımları şu şekildedir:

• Cümlede "kitap" sözcüğü bir isimdir.
• "Bu" sözcüğü, kitabı işaret yoluyla göstermektedir.
• İsimleri işaret ederek belirten sözcüklere İşaret Sıfatı (Belirtme Sıfatı) adı verilir.
• Burada "Bu" sözcüğü, ismi işaret yoluyla belirtme görevinde kullanılmıştır.

Sıfatın türünü belirleyelim:

• "Öğrenci" sözcüğü bir isimdir.
• İsme "Kaç?" sorusunu sorduğumuzda (Kaç öğrenci?) \( 20 \) cevabını alırız.
• Varlıkların sayısını tam olarak belirten bu sözcüklere Asıl Sayı Sıfatı denir.
• "Yirmi" sözcüğü, ismi sayı yönüyle belirten bir sıfattır.

Sözcüğün isme kattığı anlamı inceleyelim:

• "Günler" sözcüğü bir isimdir.
• "Bazı" sözcüğü, hangi günlerin kastedildiğini tam ve kesin olarak değil, belirsiz bir şekilde ifade etmektedir.
• Varlıkları tam olarak değil de belli belirsiz belirten bu tür sözcüklere Belgisiz Sıfat denir.
• Bu sözcük ismi belirsizlik yönüyle belirtmiştir.

Cümleyi analiz edelim:

• "Kat" sözcüğü bir isimdir.
• "Kaçıncı" sözcüğü, ismin sırasını öğrenmek amacıyla sorulmuştur.
• İsimleri soru yoluyla belirten bu sözcüklere Soru Sıfatı denir.
• Burada soru anlamı bir isim üzerinden sağlandığı için "kaçıncı" sözcüğü ismi belirten bir sözcüktür.

Cümledeki sıfatları gruplandıralım:

• Küçük kardeşim: "Kardeş" ismine sorulan "Nasıl?" sorusunun cevabı olan "Küçük" sözcüğü bir Niteleme Sıfatıdır.
• Üç elma: "Elma" ismine sorulan "Kaç?" sorusunun cevabı olan "Üç" sözcüğü ise bir Belirtme Sıfatıdır (Sayı sıfatı).
• Sonuç olarak cümlede hem niteleyen hem de belirten sözcük bir arada kullanılmıştır.

Günlük hayatta alışveriş yaparken varlıkların özelliklerini belirtmek için sıfatları sıkça kullanırız:

• Taze sebze: "Taze" sözcüğü sebzenin durumunu bildirdiği için Niteleme Sıfatıdır.
• İki kilo: "\( 2 \)" sözcüğü domatesin miktarını sayısal olarak belirttiği için Sayı Sıfatıdır (Belirtme sıfatı).
• Bu sıfatlar sayesinde Ali, ne istediğini daha net bir şekilde ifade etmiştir.

Cümledeki isimleri ve onları niteleyen sözcükleri tek tek inceleyelim:

• Güneşli gün: "Nasıl gün?" sorusuna cevap verdiği için "Güneşli" bir niteleme sıfatıdır.
• Eski köprü: "Nasıl köprü?" sorusuna cevap verdiği için "Eski" bir niteleme sıfatıdır.
• Karlı dağlar: "Nasıl dağlar?" sorusuna cevap verdiği için "Karlı" bir niteleme sıfatıdır.
• Not: Cümledeki "bir" ve "birkaç" sözcükleri de sıfattır ancak bunlar niteleme değil, belirtme sıfatıdır.