İsmi niteleyen ve belirten sözcükler Ders Notu

İsmi Niteleyen ve Belirten Sözcükler (Sıfatlar) 📚

Varlıkların özelliklerini, renklerini, şekillerini bildiren veya onları işaret, sayı, soru gibi yollarla belirten sözcüklere sıfat (ön ad) denir. Sıfatlar tek başlarına kullanıldıklarında isimleşebilirler ancak bir ismin önüne gelip onu nitelediklerinde veya belirttiklerinde sıfat görevini üstlenirler. Sıfatlar, isimlerin önüne gelerek onları daha belirgin hale getirir.

1. Niteleme Sıfatları 🎨

İsimlerin renklerini, şekillerini, durumlarını veya özelliklerini bildiren sözcüklerdir. İsme sorulan "Nasıl?" sorusunun cevabıdırlar.

Örnek: "Kırmızı elma yedim." cümlesinde "elma" isimdir. "Nasıl elma?" sorusunu sorduğumuzda "Kırmızı" cevabını alırız. Bu durumda "Kırmızı" sözcüğü niteleme sıfatıdır.

• Sıcak çorba içtik. (Nasıl çorba? Sıcak)
• Yırtık çanta çöpe atıldı. (Nasıl çanta? Yırtık)
• Uzun yolculuk bizi yordu. (Nasıl yolculuk? Uzun)

2. Belirtme Sıfatları 🔍

İsimleri işaret, sayı, soru veya belgisizlik yoluyla belirten sözcüklerdir. Belirtme sıfatları kendi içinde gruplara ayrılır:

A. İşaret Sıfatları

İsimleri işaret yoluyla belirten sözcüklerdir. İsme sorulan "Hangi?" sorusuna cevap verirler. Başlıcaları: bu, şu, o, öteki, beriki, diğer.

• Bu kalem benim.
• O çocuk çok başarılı.

B. Sayı Sıfatları

İsimlerin sayılarını belirten sözcüklerdir. İsme sorulan "Kaç?" sorusuna cevap verirler.

• Üç elma aldım.
• Sınıfta beşinci sıraya oturdum.

C. Soru Sıfatları

İsimleri soru yoluyla belirten sözcüklerdir. Nasıl, kaç, hangi, kaçıncı, ne kadar gibi kelimelerdir.

• Hangi kitabı okuyorsun?
• Kaç öğrenci geldi?

D. Belgisiz Sıfatlar

İsimleri tam olarak değil de belirsiz bir şekilde belirten sözcüklerdir. Birkaç, birçok, her, bazı, tüm, bütün, hiçbir gibi kelimelerdir.

• Birkaç gün sonra geleceğim.
• Bazı insanlar çok nazik.

Çözümlü Örnekler 📝

Cümle	Sıfat Türü
Kırık vazo masada duruyor.	Niteleme Sıfatı
Bu kitabı daha önce okudum.	İşaret Sıfatı
Her insan hata yapabilir.	Belgisiz Sıfat
İki elma yedi.	Sayı Sıfatı

Matematiksel bir örnekle sayı sıfatlarını pekiştirelim: Eğer bir sepette \( 5 \) elma varsa ve biz bu elmaların \( 2 \) tanesini yersek, geriye \( 5 - 2 = 3 \) elma kalır. Burada "5 elma" ve "3 elma" ifadelerindeki "5" ve "3" sayıları, "elma" isminin sayı sıfatıdır.

Sıfatlar, dilimizin zenginleşmesini sağlar. Bir ismin önüne gelen sıfat, o ismin zihnimizde daha net canlanmasına yardımcı olur. Bir cümlede birden fazla sıfat türü aynı anda bulunabilir. Örneğin: "O küçük çocuk üç elma yedi." cümlesinde "O" işaret sıfatı, "küçük" niteleme sıfatı, "üç" ise sayı sıfatıdır.