Kategorik veri ile çalışabilme veriye dayalı karar Ders Notu

📊 Kategorik Veri ile Çalışabilme ve Veriye Dayalı Karar

Günlük hayatımızda karşılaştığımız bilgileri düzenlemek, gruplandırmak ve bu bilgilerden anlamlı sonuçlar çıkarmak matematiğin önemli bir parçasıdır. Kategorik veri, belirli özelliklere veya gruplara göre sınıflandırılabilen verilerdir. Örneğin bir sınıftaki öğrencilerin sevdikleri meyveler, tuttukları takımlar veya ulaşım araçları kategorik veriye örnektir. Bu verileri düzenlemek için genellikle çetele tablosu, sıklık tablosu ve sütun grafiği kullanılır.

📋 Veri Toplama ve Tablo Oluşturma

Bir araştırma sorusu belirlediğimizde, bu soruya verilen cevapları düzenli bir şekilde göstermek için tablolar kullanırız. Çetele tablosu, verileri toplarken her bir cevap için bir çizgi (çubuk) atarak sayım yapmamızı sağlar. Sıklık tablosu ise bu çizgilerin sayısal değerlerini (rakamlarla) gösterir.

Örnek: Bir sınıftaki 20 öğrenciye "En sevdiğiniz mevsim hangisidir?" diye sorulmuştur.

• İlkbahar: 5 kişi
• Yaz: 8 kişi
• Sonbahar: 3 kişi
• Kış: 4 kişi

Bu verileri sıklık tablosunda gösterelim:

Mevsim	Öğrenci Sayısı
İlkbahar	5
Yaz	8
Sonbahar	3
Kış	4

📈 Veriye Dayalı Karar Verme

Verileri topladıktan ve tablolaştırdıktan sonra, bu verileri yorumlayarak kararlar alabiliriz. Yukarıdaki tabloyu incelediğimizde şu sonuçlara ulaşırız:

• En çok sevilen mevsim Yazdır ( \( 8 \) kişi).
• En az sevilen mevsim Sonbahardır ( \( 3 \) kişi).
• Yaz mevsimini sevenlerin sayısı, kış mevsimini sevenlerden \( 8 - 4 = 4 \) kişi fazladır.

Bu bilgiler ışığında, sınıfça bir piknik planlanacaksa "Yaz" mevsiminin daha uygun olabileceğine karar verebiliriz. İşte veriye dayalı karar verme süreci tam olarak budur: Önce veri topla, sonra tabloya dök, en sonunda da bu verileri analiz ederek mantıklı bir sonuca ulaş.

💡 Sütun Grafiği ile Görselleştirme

Verileri daha kolay karşılaştırmak için sütun grafiği çizeriz. Sütun grafiğinde yatay eksen kategorileri (örneğin mevsimler), dikey eksen ise sayısal değerleri (öğrenci sayısı) gösterir. Sütunların uzunluğu, verinin büyüklüğü ile doğru orantılıdır.

Dikkat Edilmesi Gerekenler:

• Grafiğin bir başlığı mutlaka olmalıdır.
• Eksenlerin neyi ifade ettiği (örneğin "Mevsimler" ve "Öğrenci Sayısı") belirtilmelidir.
• Sütunlar arasındaki boşluklar eşit olmalıdır.
• Sütunların genişlikleri birbirine eşit olmalıdır.

📝 Çözümlü Örnek

Bir okul kantininde bir günde satılan içecek türleri şöyledir: 15 ayran, 10 meyve suyu, 20 su ve 5 süt. Bu veriye göre kantin işletmecisi ertesi gün için en çok hangi üründen stok yapmalıdır?

Çözüm:

Verilen sayıları karşılaştıralım: \( 20 > 15 > 10 > 5 \). En yüksek satış miktarı \( 20 \) ile "su" ürününe aittir. Bu durumda kantin işletmecisi, en çok tüketilen ürün olan "su" stoğunu artırarak veriye dayalı doğru bir karar vermiş olur.