💡 4. Sınıf Türkçe: Yapım ve çekim ekleri Çözümlü Örnekler

Bu soruda kelimelerin anlamını değiştiren ekleri bulmamız gerekiyor.

• A) Kitaplar: "kitap" kelimesine "-lar" eki gelmiş. Bu ek, çoğul anlamı katmıştır. Kelimenin anlamı değişmemiştir.
• B) Gözlük: "göz" kelimesine "-lük" eki gelmiş. Gözlük, gözü korumak için takılan bir araçtır. Kelimenin anlamı değişmiştir. Bu bir yapım ekidir.
• C) Evde: "ev" kelimesine "-de" eki gelmiş. Bu ek, yer bildirir. Kelimenin anlamı değişmemiştir. Bu bir çekim ekidir.
• D) Okuldan: "okul" kelimesine "-dan" eki gelmiş. Bu ek, ayrılma durumunu bildirir. Kelimenin anlamı değişmemiştir. Bu bir çekim ekidir.

Doğru cevap B seçeneğidir. ✅

Kelimeye yeni bir anlam kazandıran eklere yapım eki denir. Anlamı değiştirmeyen eklere ise çekim eki denir.

• A) Bardakçı: "Bardakçı", bardak satan veya yapan kişiyi ifade eder. "Bardak" kelimesine "-çı" eki gelerek yeni bir kelime türetilmiştir. Bu bir yapım ekidir. 💡
• B) Bardaklar: "Bardaklar", birden fazla bardağı ifade eder. "-lar" eki çoğul anlamı katar, kelimenin anlamını değiştirmez. Bu bir çekim ekidir.
• C) Bardakta: "Bardakta", bardağın içinde bulunma durumunu ifade eder. "-ta" eki yer bildirir, kelimenin anlamını değiştirmez. Bu bir çekim ekidir.
• D) Bardaktan: "Bardaktan", bardaktan ayrılma durumunu ifade eder. "-dan" eki ayrılma durumunu bildirir, kelimenin anlamını değiştirmez. Bu bir çekim ekidir.

Bu nedenle doğru cevap A seçeneğidir. 👉

Altı çizili kelime "oyuncaklarıyla" kelimesidir. Bu kelimeyi köküne ve aldığı eklere ayıralım:

• Kök: "oyuncak"
• Yapım Eki: "-la" (Bu ek, "oyun" kökünden "oyuncak" kelimesini türetmiştir. Ancak soruda "oyuncaklarıyla" kelimesi verilmiş, bu yüzden "oyuncak" kelimesinin kök olduğunu kabul ediyoruz. Eğer "oyun" kelimesi olsaydı, "-cak" yapım eki olurdu.)
• Çekim Eki 1: "-ı" (Belirtme durumu eki)
• Çekim Eki 2: "-yla" (İle edatının ekleşmiş hali, yani ilgi durumu eki)

"Oyuncak" kelimesi zaten türemiş bir kelimedir. Ancak "oyuncaklarıyla" kelimesinde, "oyuncak" kelimesine çekim ekleri gelmiştir. Soru "hem yapım hem de çekim eki almıştır" dediği için, "oyuncak" kelimesinin kendisinin türemiş olduğunu düşünürsek, bu kelimeye çekim ekleri gelmiştir. Eğer soruyu "oyuncak" kelimesinin türemesini de hesaba katarak değerlendirirsek:

• Kök: "oyun"
• Yapım Eki: "-cak" (oyun kelimesinden oyuncak kelimesini türetmiş)
• Çekim Eki 1: "-ı" (belirtme durumu)
• Çekim Eki 2: "-yla" (ilgi durumu)

Bu durumda kelime hem yapım hem de çekim eki almıştır. ✅

"Balıkçı" kelimesini inceleyelim:

• Kök: "balık"
• Ek: "-çı"

"-çı" eki, "balık" kelimesine gelerek "balık satan veya tutan kişi" anlamını veren yeni bir kelime türetmiştir. Bu nedenle "-çı" eki bir yapım ekidir. 🐟

Hayır, genellikle "domatesçi" kelimesini kullanmayız. Bunun nedeni şudur:

• Kök: "domates"
• Ek: "-çi"

"-çi" eki, genellikle meslek veya o işle uğraşan kişiyi belirtmek için kullanılır (örneğin; simitçi, ayakkabıcı, balıkçı). Domates satılan yerlere manav denir. Manav, bu mesleğin adıdır. Bu yüzden domates satan kişiye "domatesçi" demek yerine "manav" deriz. Bu, kelime türetilirken anlamın doğru kullanılmasıyla ilgilidir. 🛒

Her bir seçenekteki kelimelerin aldığı ekleri inceleyelim:

• A) Gözlükçü, simitçi, balıkçı: Bu kelimelerdeki "-çü" ve "-ci" ekleri, yeni kelimeler türetmiştir (gözlük satan/yapan, simit satan/yapan, balık tutan/satan). Bunlar yapım ekleridir. ✅
• B) Evler, arabalar, kitaplar: Bu kelimelerdeki "-ler" ve "-lar" ekleri, çoğul anlamı katmıştır. Kelimenin anlamını değiştirmemiştir. Bunlar çekim ekleridir.
• C) Okuldan, evden, çantadan: Bu kelimelerdeki "-dan" ve "-den" ekleri, ayrılma durumunu bildirir. Kelimenin anlamını değiştirmemiştir. Bunlar çekim ekleridir.
• D) Kalemim, defterim, silgim: Bu kelimelerdeki "-im" eki, sahiplik (iyelik) anlamı katmıştır. Kelimenin anlamını değiştirmemiştir. Bunlar çekim ekleridir.

Bu nedenle, sadece A seçeneğindeki kelimeler aynı türde ekler (yapım ekleri) almıştır. 👉

Yapım ekleri, kelimenin anlamını değiştiren veya yeni bir kelime türeten eklerdir.

• A) Masalar: "masa" kelimesine "-lar" (çoğul eki) gelmiş. Anlamı değişmemiş. Çekim ekidir.
• B) Koşuyor: "koş" kelimesine "-uyor" (şimdiki zaman eki) gelmiş. Anlamı değişmemiş. Çekim ekidir.
• C) Gözlük: "göz" kelimesine "-lük" gelmiş. Gözlük, gözü koruyan bir araçtır. Anlamı değişmiş, yeni bir kelime türemiş. Yapım ekidir. 💡
• D) Evde: "ev" kelimesine "-de" (bulunma durumu eki) gelmiş. Anlamı değişmemiş. Çekim ekidir.

Doğru cevap C seçeneğidir. ✅

"Sütçü" kelimesini analiz edelim:

• Kök: Kelimenin anlamlı en küçük parçası "süt"tür.
• Ek: "süt" kelimesine "-çü" eki gelmiştir.

"-çü" eki, "süt" kelimesine gelerek "süt satan veya dağıtan kişi" anlamını veren yeni bir kelime türetmiştir. Bu nedenle "-çü" eki bir yapım ekidir. 🤔 Bu bilgilere göre doğru ifade B seçeneğidir.