Sözcük Ders Notu

Sözcük Nedir? 🧐

Sözcük (kelime), tek başına anlamı olan veya bir cümle içinde anlam kazanan ses topluluğuna denir. Duygu ve düşüncelerimizi anlatmak için sözcükleri kullanırız. Sözcükler, harflerden oluşur.

• Örnek: kitap, masa, koşmak, güzel
• Her sözcüğün bir anlamı vardır.

Eş Anlamlı Sözcükler (Anlamdaş Kelimeler) 🤝

Yazılışları ve okunuşları farklı olduğu halde, anlamları aynı olan sözcüklere eş anlamlı sözcükler denir. Bu sözcükler, cümlede birbirinin yerine kullanılabilir.

Önemli Not: Eş anlamlı sözcükler, cümlede birbirinin yerine kullanıldığında cümlenin anlamı değişmez.

Sözcük	Eş Anlamlısı
okul	mektep
öğrenci	talebe
doktor	hekim
siyah	kara
beyaz	ak
yıl	sene
kalp	yürek
vatan	yurt

Zıt Anlamlı Sözcükler (Karşıt Anlamlı Kelimeler) ↔️

Anlamları birbirinin tam tersi olan sözcüklere zıt anlamlı sözcükler denir. Bir sözcüğün zıt anlamlısı, o sözcüğün tam karşıtı bir durumu veya özelliği ifade eder.

Dikkat! Bir sözcüğün olumsuzu, onun zıt anlamlısı değildir. Örneğin, "gelmek" sözcüğünün zıt anlamlısı "gitmek"tir, "gelmemek" değildir.

Sözcük	Zıt Anlamlısı
açık	kapalı
uzun	kısa
büyük	küçük
gelmek	gitmek
ön	arka
ağır	hafif
pahalı	ucuz
yukarı	aşağı

Sesteş Sözcükler (Eş Sesli Kelimeler) 👂

Yazılışları ve okunuşları aynı olduğu halde, anlamları birbirinden farklı olan sözcüklere sesteş sözcükler denir. Sesteş sözcükleri cümledeki anlamına göre ayırt ederiz.

• Yüz:

  • İnsan yüzü: Yüzünü yıkadı.
  • Sayı olan yüz: Kitapta yüz sayfa var.
  • Yüzmek eylemi: Havuzda yüzdü.

• Gül:

  • Çiçek olan gül: Bahçede kırmızı bir gül açmış.
  • Gülmek eylemi: Çocuk neşeyle güldü.

• Çay:

  • İçecek olan çay: Kahvaltıda çay içtim.
  • Küçük akarsu: Köyün kenarından ince bir çay akıyordu.

• El:

  • Vücut organı: Elleriyle topu tuttu.
  • Yabancı, başkası: El sözüne kulak asma.

Sözcüklerin Sözlük Sırasına Göre Dizilmesi 📚

Sözcükleri alfabetik sıraya göre dizmeye sözlük sırası denir. Bir sözlüğü kullandığımızda veya sözcükleri düzenlerken bu sırayı takip ederiz.

1. Sözcüklerin ilk harflerine bakılır. Alfabede ilk harfi önce gelen sözcük, başta yer alır.

   • Örnek: Armağan, Balon, Ceviz, Dolap

2. Eğer sözcüklerin ilk harfleri aynıysa, bu kez ikinci harflerine bakılır ve alfabetik sıraya göre dizilir.

   • Örnek: kalem, konu, kuş (İkinci harfler: a, o, u harflerine göre sıralandı.)

3. Eğer sözcüklerin ilk iki harfi de aynıysa, üçüncü harflerine bakılır ve bu şekilde devam edilir. Hangi harf alfabede önce geliyorsa, o sözcük önce yazılır.

   • Örnek: okul, oyan, oyna
   • Sıralama: okul (k harfi), oyan (y'den sonra a harfi), oyna (y'den sonra n harfi)
   • Doğru sıra: okul, oyan, oyna