💡 12. Sınıf Edebiyat: Yazım Kuralları Çözümlü Örnekler

• 📌 Açıklama: Türk Dil Kurumu'na göre "hafta içi" kelimesi ayrı yazılmalıdır. "Hafta sonu" gibi kelimeler de ayrı yazılır.
• 👉 Kural: "İç, dış, sıra" sözleriyle oluşturulan birleşik kelimeler ve terimler ayrı yazılır. Örneğin: "hafta içi", "yurt içi", "yasa dışı", "sıra dışı".
• ✅ Diğer seçeneklerdeki birleşik kelimelerin yazımı doğrudur:
  • B) "Hafta sonu" (ayrı yazılır)
  • C) "Göz ardı" (ayrı yazılır)
  • D) "Suçüstü" (bitişik yazılır, çünkü "üst" kelimesi somut yer bildirmiyor ve anlam kayması var)
  • E) "Arz etmek" (ayrı yazılır, çünkü "arz" ve "etmek" kelimelerinde ses düşmesi, türemesi veya anlam kayması yok)

• 📌 Açıklama: "Dönem" kelimesi, özel bir dönemi ifade etse bile, tek başına büyük harfle başlamaz. Ancak "Cumhuriyet Dönemi" bir bütün olarak özel bir isim olduğu için "Cumhuriyet" büyük harfle başlar, "Dönemi" ise küçük harfle devam eder.
• 👉 Kural: Özel adlarla birlikte kullanılan tür adları (dönem, çağ, devir vb.) büyük harfle başlamaz. Ancak "Milli Mücadele Dönemi", "Lale Devri" gibi kalıplaşmış ifadelerde her iki kelime de büyük harfle başlar. "Cumhuriyet Dönemi" ifadesinde ise "Dönemi" kelimesinin küçük harfle başlaması gerekir.
• ✅ Diğer seçeneklerdeki büyük harf kullanımları doğrudur:
  • A) Kurum adları büyük harfle başlar: "Türkiye Büyük Millet Meclisi"
  • B) Bayram adları büyük harfle başlar: "Kurban Bayramı"
  • C) Kurum adları büyük harfle başlar: "Türk Dil Kurumu"
  • E) Özel yer adları ve onlarla birlikte kullanılan unvanlar büyük harfle başlar: "İstanbul Boğazı"

• 📌 Açıklama: "Sınavda çıkan sorular oldukça kolaydı da çözemedim." cümlesindeki "da", bağlaç görevindedir ve ayrı yazılması gerekirken bitişik yazılmıştır.
• 👉 Kural: Bağlaç olan "de/da" her zaman ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz. Bulunma hâl eki olan "-de/-da" ise bitişik yazılır ve cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulur.
  • "Sınavda çıkan sorular oldukça kolaydı da çözemedim." cümlesinde "da" bağlaçtır. "Sınavda çıkan sorular oldukça kolaydı çözemedim." şeklinde okunduğunda anlam bozulmaz, sadece vurgu azalır. Bu nedenle ayrı yazılmalıdır: "kolaydı da".
  • C seçeneğindeki "Evde" kelimesindeki "-de" bulunma hâl ekidir ve bitişik yazılması doğrudur. "Ev hiç kimse kalmamıştı" denildiğinde anlam bozulur.
• ✅ Diğer seçeneklerdeki "de/da" bağlaçları ayrı yazılarak doğru kullanılmıştır.

• 📌 Açıklama: "Oysaki" kelimesi, Türkçede kalıplaşmış ve bitişik yazılan "ki" bağlaçlarından biridir. Cümlede doğru yazılmıştır, dolayısıyla hata yoktur. Ancak soruda "hata vardır" denildiği için bu bir çeldiricidir. Bir hata arayalım.
• ➡️ Düzeltme: Soru metninde bir hata bulunmaktadır. "Oysaki" kelimesi doğru yazılmıştır. Bu durumda, diğer seçeneklerdeki "ki" kullanımlarını kontrol edelim ve bir hata bulmaya çalışalım.
• 👉 Kural: Bağlaç olan "ki" ayrı yazılır ("duydum ki", "anladım ki"). Sıfat yapan "-ki" ve ilgi zamiri olan "-ki" bitişik yazılır ("masadaki", "gözlerindeki"). Bazı "ki" bağlaçları ise kalıplaşmış olduğu için bitişik yazılır (oysaki, mademki, belki, çünkü, hâlbuki, illaki, meğerki, sanki). (Bkz. "SOMBaHÇeM" veya "OMSBHÇMİ" kısaltması)
• ✅ Seçenekleri tekrar inceleyelim:
  • A) "Duydum ki" (bağlaç, ayrı yazım doğru)
  • B) "Oysaki" (kalıplaşmış bağlaç, bitişik yazım doğru)
  • C) "Masadaki" (sıfat yapan -ki, bitişik yazım doğru)
  • D) "Anladım ki" (bağlaç, ayrı yazım doğru)
  • E) "Gözlerindeki" (sıfat yapan -ki, bitişik yazım doğru)
• 💡 Çözümün Düzeltilmesi: Bu soruda, verilen seçeneklerin hepsi doğru yazım içermektedir. Bu tip durumlarda soru hatalıdır. Ancak, eğer bir hata olması beklenseydi, genellikle bağlaç olan "ki"nin bitişik, ek olan "-ki"nin ayrı yazılması şeklinde bir hata olurdu. Örneğin, "Gelki gidelim" (yanlış) veya "Ev deki eşyalar" (yanlış).
• ➡️ Varsayımsal Düzeltme ile Cevap: Eğer seçeneklerde bir hata olması istenseydi, genellikle "anladımki" veya "masada ki" gibi kullanımlar yanlış olurdu. Mevcut seçenekler arasında yanlış bir kullanım bulunmamaktadır. Bu durumda sorunun hatalı olduğu kabul edilir. Ancak bir örnek vermek gerekirse, "Biliyorumki yarın gelecek" cümlesindeki "ki" bağlaç olduğu için ayrı yazılmalıydı.

• 📌 Açıklama: "Üçer beşer" gibi üleştirme sayıları rakamla değil, yazıyla belirtilmelidir. "3'er 5'er" veya "3er 5er" şeklinde yazmak yazım yanlışıdır.
• 👉 Kural: Üleştirme sayıları (paylaştırma sayıları), yazıyla belirtilir. Rakamla yazıldığında yazım yanlışı kabul edilir. Bu nedenle "üçer beşer" doğru bir kullanımdır, ancak soruda "düzeltmesi gereken" dendiği için, seçenek B'nin doğru bir yazım olduğunu ve dolayısıyla yazarın bu cümleyi düzeltmesine gerek olmadığını anlıyoruz.
• 💡 Soru Düzeltmesi: Soru metninde bir hata bulunmaktadır. "düzeltmesi gereken" ifadesi yerine "doğru yazılmış olan" şeklinde olsaydı B seçeneği doğru olurdu. Eğer bir yanlış arayacaksak, genellikle bu tür sorularda "3'er 5'er" gibi yanlış bir kullanım verilir.
• ➡️ Varsayımsal Düzeltme ile Cevap: Eğer seçenek B "3'er 5'er oturan öğrenciler..." şeklinde olsaydı, o zaman bu cümle yazarın düzeltmesi gereken cümle olurdu. Mevcut haliyle "Üçer beşer" doğru bir yazımdır.
• ✅ Diğer seçeneklerdeki kullanımlar doğrudur:
  • A) 1980'li (sayılara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır)
  • C) T.C. (gelenekleşmiş kısaltma, nokta kullanılır)
  • D) TBMM'nin (büyük harflerle yapılan kısaltmalara gelen ekler kısaltmanın okunuşuna göre gelir ve kesme işaretiyle ayrılır)
  • E) DSİ'nin (büyük harflerle yapılan kısaltmalara gelen ekler kısaltmanın okunuşuna göre gelir ve kesme işaretiyle ayrılır)

• 📌 Açıklama: "Yarınki" kelimesindeki "-ki", sıfat yapan ektir ve bitişik yazılır. Ayrıca, cümle başı büyük harfle başlamalı ve özel isimler dışındaki kelimeler küçük harfle devam etmelidir.
• 👉 Kural: Sıfat yapan "-ki" her zaman kelimeye bitişik yazılır ("yarınki", "dünkü", "evdeki"). Cümleler büyük harfle başlar ve özel adlar dışındaki kelimeler küçük harfle devam eder.
• ✅ Seçenekleri inceleyelim:
  • A) "Yarınki" bitişik yazılmıştır ve cümledeki büyük/küçük harf kullanımı doğrudur.
  • B) "Yarın ki" ayrı yazıldığı için yanlıştır.
  • C) "Yarın ki" ayrı yazıldığı ve cümle başında küçük harf kullanıldığı için yanlıştır.
  • D) "Toplantıya", "Herkesin", "Katılmasını", "Rica", "Ediyorum" kelimelerinin baş harflerinin büyük olması yanlıştır.
  • E) "Katılmasını" kelimesinin baş harfinin büyük olması yanlıştır.

• 📌 Açıklama: Sıra sayıları yazılırken, rakamdan sonra sadece kesme işareti ve ekin yazılması yeterlidir. "2'nci" yerine "2." veya "2'inci" yazılmalıdır. Ancak, "2." şeklinde yazmak tercih edilir. Eğer ekle yazılacaksa, "ikinci" şeklinde yazıyla yazılmalıdır.
• 👉 Kural: Sıra sayıları rakamla gösterildiğinde ya yanına nokta konur (2.), ya da kesme işaretiyle ek ayrılır (2'nci değil, 2'inci veya 2'si şeklinde değil, 2.'si). Ancak en yaygın ve doğru kullanım nokta ile olandır: "2." şeklinde. Eğer ekle yazılacaksa, ekin okunuşuyla uyumlu olmalıdır. "İki" kelimesine "-inci" eki gelir, dolayısıyla "2'inci" olmalıydı. Ancak bu kullanım da TDK tarafından tavsiye edilmez, nokta kullanımı tercih edilir.
• 💡 En Doğru Kullanım: "2." (İkinci) veya "ikinci" (yazıyla). "2'nci" veya "2'inci" yanlıştır.
• ✅ Diğer seçeneklerdeki sayıların yazımı doğrudur:
  • A) "12 katlıdır" (sayılar metin içinde rakamla yazılabilir)
  • B) "5. sınıfa" (sıra sayısı nokta ile belirtilmiş)
  • D) "14.30'da" (saat ve dakikalar arasına nokta konur, gelen ek kesmeyle ayrılır)
  • E) "500 bin TL" (para miktarları yazıyla ve rakamla birlikte belirtilebilir)

• 📌 Açıklama: Türkiye Cumhuriyeti'nin kısaltması olan "T.C.", gelenekleşmiş bir kullanımdır ve her iki harften sonra da nokta konulur. "TC" şeklinde noktasız yazmak yanlıştır.
• 👉 Kural: Türkiye Cumhuriyeti ve Türkçe kelimelerinin kısaltmalarında (T.C. ve T.) nokta kullanılır. Diğer büyük harflerle yapılan kısaltmalarda (ODTÜ, TBMM, KDV vb.) nokta kullanılmaz.
• ✅ Diğer seçeneklerdeki kısaltmaların yazımı doğrudur:
  • A) ODTÜ'yü (büyük harflerle yapılan kısaltmalara gelen ekler kısaltmanın okunuşuna göre gelir ve kesme işaretiyle ayrılır, nokta kullanılmaz)
  • B) TBMM'den (aynı kural geçerli)
  • C) KDV'si (aynı kural geçerli)
  • D) Dr. (unvan kısaltmalarında nokta kullanılır)

• 1️⃣ Hata: "Bugün ki dersimiz..."
• 📌 Açıklama: Buradaki "-ki" sıfat yapan ektir ve bitişik yazılması gerekir. "Hangi ders?" sorusuna "bugünki ders" cevabını verdiği için bitişik yazılmalıdır.
• ✨ Doğru Yazım: "Bugünkü dersimiz..." (Türkçede "ki" eki, "bugün" kelimesine geldiğinde ünsüz uyumuna göre "kü" şeklini alır.)
• 2️⃣ Hata: "Özelliklede öğretmenimizin..."
• 📌 Açıklama: Buradaki "de" bağlaçtır ve ayrı yazılması gerekir. "Cümleden çıkarıldığında anlam bozulmazsa ayrı yazılır." kuralını hatırlayın. "Özellikle öğretmenimizin anlattığı..." denildiğinde anlam bozulmaz.
• ✨ Doğru Yazım: "Özellikle de öğretmenimizin..."
• 3️⃣ Hata: "Yazarın bu konuda ki görüşleri de..."
• 📌 Açıklama: Buradaki "ki" de sıfat yapan ektir ve bitişik yazılması gerekir. "Hangi görüşler?" sorusuna "bu konudaki görüşler" cevabını verdiği için bitişik yazılmalıdır.
• ✨ Doğru Yazım: "Yazarın bu konudaki görüşleri de..."

✅ Düzeltilmiş Metin: "Bugünkü dersimiz çok eğlenceliydi. Özellikle de öğretmenimizin anlattığı hikaye hepimizi güldürdü. Yazarın bu konudaki görüşleri de oldukça ilginçti. Bir dahaki sefere daha fazla örnek çözmeye çalışacağız."