🎓 12. Sınıf
📚 12. Sınıf Biyoloji
💡 12. Sınıf Biyoloji: Kalıtım Çözümlü Örnekler
12. Sınıf Biyoloji: Kalıtım Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
🐶 Safkan iki uzun boylu bezelye bitkisinin çaprazlanması sonucunda oluşacak bezelyelerin boy uzunluğu fenotipi ne olur? (Uzun boy geni 'U', kısa boy geni 'u' ile gösterilsin.)
Çözüm:
Bu soruda Mendel'in bezelyelerle yaptığı klasik çaprazlama deneyleri temel alınır.
- Safkan uzun boylu bezelyenin genotipi UU'dur.
- İki safkan uzun boylu bezelye çaprazlandığında, her iki ebeveyn de sadece 'U' gametini oluşturabilir.
- Bu durumda, oluşacak tüm yavruların genotipi UU olacaktır.
- Genotip UU olduğunda, fenotip uzun boylu olur.
Örnek 2:
👨👩👧👦 Renk körlüğü X'e bağlı çekinik bir genle taşınır. Heterozigot bir baba ile renk körü olmayan normal bir annenin çocuklarının renk körü olma olasılığı nedir? (Renk körlüğü geni 'Xr', normal gen 'XR' ile gösterilsin.)
Çözüm:
Renk körlüğü, cinsiyet kromozomları ile taşınan çekinik bir hastalıktır.
- Heterozigot babanın genotipi XRY'dir. (Baba heterozigot olamaz, çünkü X kromozomu tek olduğu için ya renk körüdür ya da değildir. Soruda hata var, heterozigot baba olamaz. Varsayımsal olarak babanın genotipini XRY alalım, yani renk körü değil.)
- Renk körü olmayan normal annenin genotipi XRXR veya XRXr olabilir. Soruda annenin heterozigot olup olmadığı belirtilmemiş. Eğer anne XRXR ise, çocuklarda renk körlüğü görülmez. Eğer anne XRXr ise, çocuklarda renk körlüğü görülme olasılığı vardır. Soruyu annenin heterozigot olduğu varsayımıyla çözelim: XRXr
- Baba (XRY) gametleri: XR ve Y
- Anne (XRXr) gametleri: XR ve Xr
- Olası yavruların genotipleri:
- XRXR (Renk körü olmayan kız)
- XRXr (Renk körü olmayan kız)
- XRY (Renk körü olmayan erkek)
- XrY (Renk körü erkek)
Örnek 3:
🩸 A kan grubuna sahip bir bireyin annesi 0 kan grubuna, babası ise AB kan grubuna sahip. Bu bireyin kan grubu genotipi ve fenotipi ne olmalıdır? (Kan grupları IA, IB, i alelleri ile kontrol edilir. IA ve IB birbirine baskın, i ise çekiniktir. AB kan grubu için IA ve IB birlikte bulunur.)
Çözüm:
Kan grupları kalıtımında birden fazla alel ve eş baskınlık söz konusudur.
- 0 kan grubuna sahip annenin genotipi kesinlikle ii'dir.
- AB kan grubuna sahip babanın genotipi kesinlikle IAIB'dir.
- Anne (ii) sadece 'i' gametini oluşturabilir.
- Baba (IAIB) ise 'IA' ve 'IB' gametlerini oluşturabilir.
- Bu ebeveynlerden doğacak çocukların genotipleri şu şekilde olabilir:
- ii (0 kan grubu)
- IAi (A kan grubu)
- iIB (B kan grubu)
- IAIB (AB kan grubu)
Örnek 4:
🌳 Bir ailede, anne ve babanın her ikisi de hemofili hastası değil, ancak çocuklarından biri hemofili hastası. Bu durumun genetik açıklaması ne olabilir? (Hemofili X'e bağlı çekinik bir hastalıktır.)
Çözüm:
Hemofili, kanın pıhtılaşmasını sağlayan proteinlerin üretiminde eksiklikten kaynaklanan, X kromozomu üzerinde taşınan çekinik bir hastalıktır.
- Anne ve baba hemofili hastası değilse, annenin genotipi XHXH (sağlıklı) veya XHXh (taşıyıcı) olabilir. Babanın genotipi ise XHY (sağlıklı) olmalıdır.
- Eğer çocuklarından biri hemofili hastası ise (erkek çocuk için XhY, kız çocuk için XhXh), bu durum annenin taşıyıcı olduğunu gösterir.
- Anne taşıyıcı (XHXh) ve baba sağlıklı (XHY) ise, çocukları şu şekilde olabilir:
- Kız çocuklar: XHXH (sağlıklı) veya XHXh (taşıyıcı)
- Erkek çocuklar: XHY (sağlıklı) veya XhY (hemofili hastası)
Örnek 5:
🧬 Otozomal resesif bir genle taşınan akraba evliliğinde, hasta bireyin ortaya çıkma olasılığı, akraba olmayan evliliklere göre neden daha yüksektir?
Çözüm:
Otozomal resesif genetik hastalıklarda, hastalığın fenotipte görülebilmesi için bireyin her iki alelinin de çekinik olması gerekir (örneğin, aa genotipi).
- Akraba evliliklerinde, bireylerin genetik olarak birbirine daha yakın akraba olması nedeniyle, aynı çekinik aleli taşıma olasılıkları daha yüksektir.
- Eğer akraba olan anne ve baba, her ikisi de aynı otozomal resesif hastalığın taşıyıcısı ise (örneğin, Aa genotipli), bu çekinik aleli (a) çocuklarına aktarma olasılıkları artar.
- Bu durumda, çocuklarının aa genotipi ile doğma ve dolayısıyla hasta olma olasılığı, akraba olmayan çiftlere göre daha yüksek olur.
- Akraba olmayan evliliklerde ise, bireylerin genetik olarak birbirinden daha farklı olması nedeniyle, aynı çekinik aleli taşıma ve bu aleli çocuklarına aktarma olasılığı daha düşüktür.
Örnek 6:
🌸 Bezelyelerde mor çiçek (M) geni, beyaz çiçek (m) genine baskındır. Heterozigot mor çiçekli iki bezelyenin çaprazlanması sonucu oluşacak beyaz çiçekli bezelyelerin oranı nedir?
Çözüm:
Bu çaprazlama Mendel'in bezelyelerle yaptığı klasik deneylere örnektir.
- Heterozigot mor çiçekli bezelyenin genotipi Mm'dir.
- İki heterozigot mor çiçekli bezelye çaprazlandığında, her biri M ve m gametlerini oluşturabilir.
- Olası yavruların genotipleri Punnett karesi ile gösterilebilir:
- Oluşan genotipler: MM, Mm, Mm, mm
- Fenotipler:
- MM: Mor çiçekli
- Mm: Mor çiçekli
- mm: Beyaz çiçekli
| M | m | |
| M | MM | Mm |
| m | Mm | mm |
Örnek 7:
🧬 Bir popülasyonda, otozomal resesif bir genle taşınan nadir bir hastalığın görülme sıklığı %0.01'dir. Bu hastalığın taşıyıcılarının (heterozigot bireylerin) popülasyondaki oranı yaklaşık olarak kaçtır? (Hardy-Weinberg prensibi kullanılabilir.)
Çözüm:
Bu soru, Hardy-Weinberg prensibi kullanılarak çözülebilir. Bu prensip, bir popülasyondaki gen frekanslarının nesilden nesile sabit kalacağını varsayar.
- Hastalık otozomal resesif ise, hasta bireylerin genotipi aa'dır.
- Popülasyonda hasta bireylerin oranı (q²) 0.01 olarak verilmiştir.
- Bu durumda, çekinik alelin frekansı (q) şu şekilde bulunur: \[ q = \sqrt{q^2} = \sqrt{0.01} = 0.1 \]
- Baskın alelin frekansı (p) ise şu şekilde bulunur: \[ p + q = 1 \] \[ p = 1 - q = 1 - 0.1 = 0.9 \]
- Taşıyıcı (heterozigot) bireylerin oranı 2pq ile ifade edilir.
- Bu durumda taşıyıcıların oranı: \[ 2pq = 2 \times 0.9 \times 0.1 = 0.18 \]
Örnek 8:
👁️ Göz rengi kalıtımı karmaşık bir konudur ve birden fazla gen etkili olabilir. Ancak basitleştirilmiş bir modelde, kahverengi göz renginin (K) mavi göz rengine (m) baskın olduğu varsayılırsa, mavi gözlü bir çocuğun doğması için anne ve babanın genotipleri ne olmalıdır?
Çözüm:
Göz rengi kalıtımında, baskın ve çekinik alellerin rolü önemlidir.
- Mavi göz rengi çekinik bir özelliktir. Bu nedenle, mavi gözlü bir bireyin genotipi mm olmalıdır.
- Çocuğun mavi gözlü (mm) olması için, hem anneden hem de babadan birer tane 'm' aleli alması gerekir.
- Bu durumda, anne ve babanın her ikisinin de en az bir tane 'm' aleli taşıması gerekir.
- Eğer anne ve baba heterozigot kahverengi gözlü ise (genotipleri Km), çocuklarına 'K' veya 'm' aleli aktarabilirler.
- Bu çiftin çocuklarının genotipleri şu şekilde olabilir:
- KK (Kahverengi gözlü)
- Km (Kahverengi gözlü)
- Km (Kahverengi gözlü)
- mm (Mavi gözlü)
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/12-sinif-biyoloji-kalitim/sorular