🎓 11. Sınıf
📚 11. Sınıf Tarih
💡 11. Sınıf Tarih: Şark meselesi Çözümlü Örnekler
11. Sınıf Tarih: Şark meselesi Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Şark Meselesi (Doğu Sorunu) tabiri ilk kez hangi uluslararası kongrede ve hangi devlet tarafından resmen kullanılmıştır? 🌍
A) 1856 Paris Kongresi - Fransa
B) 1815 Viyana Kongresi - Rusya
C) 1878 Berlin Kongresi - İngiltere
D) 1830 Londra Konferansı - Avusturya
A) 1856 Paris Kongresi - Fransa
B) 1815 Viyana Kongresi - Rusya
C) 1878 Berlin Kongresi - İngiltere
D) 1830 Londra Konferansı - Avusturya
Çözüm:
Şark Meselesi kavramının tarihsel gelişimi şu şekildedir:
- ✅ Şark Meselesi terimi, ilk kez \( 1815 \) yılında toplanan Viyana Kongresi'nde kullanılmıştır.
- ✅ Bu terimi diplomatik literatüre kazandıran devlet Rusya'dır.
- ✅ Rus Çarı \( 1 \). Alexander, Osmanlı Devleti'nin paylaşılması ve Avrupa'dan atılması sürecini bu isimle adlandırmıştır.
Örnek 2:
Avrupalı devletlerin Şark Meselesi politikasının birinci aşaması \( 1071 \) ile \( 1683 \) yılları arasını kapsamaktadır. 🛡️
Aşağıdakilerden hangisi bu birinci aşama süresince Avrupa'nın temel hedefleri arasında yer alır?
A) Osmanlı Devleti'nin toprak bütünlüğünü korumak.
B) Türkleri Anadolu'dan tamamen atmak.
C) Türklerin Avrupa'daki ilerleyişini durdurmak ve onları savunmaya çekmek.
D) Osmanlı Devleti'ndeki azınlıklara bağımsızlık kazandırmak.
Aşağıdakilerden hangisi bu birinci aşama süresince Avrupa'nın temel hedefleri arasında yer alır?
A) Osmanlı Devleti'nin toprak bütünlüğünü korumak.
B) Türkleri Anadolu'dan tamamen atmak.
C) Türklerin Avrupa'daki ilerleyişini durdurmak ve onları savunmaya çekmek.
D) Osmanlı Devleti'ndeki azınlıklara bağımsızlık kazandırmak.
Çözüm:
Şark Meselesi'nin birinci aşaması (savunma ve durdurma) şu özellikleri taşır:
- 📍 Başlangıç: \( 1071 \) Malazgirt Savaşı ile Türklerin Anadolu'ya girişi.
- 📍 Bitiş: \( 1683 \) II. Viyana Kuşatması'ndaki Osmanlı başarısızlığı.
- 📍 Temel Amaç: Türklerin Avrupa içlerine ilerlemesini engellemek, Hristiyan dünyasını korumak ve Türkleri Balkanlar'dan uzaklaştırmaktır.
- 💡 Bu dönemde Osmanlı henüz çok güçlü olduğu için "paylaşma" değil, "durdurma" politikası esastır.
Örnek 3:
Rus Çarı \( 1 \). Nikola'nın, Osmanlı Devleti için kullandığı ve Şark Meselesi'nin temelini oluşturan "Hasta Adam" tabiri ilk kez hangi devletle yapılan görüşmelerde dile getirilmiştir? 🤒
A) İngiltere
B) Fransa
C) Avusturya
D) Prusya
A) İngiltere
B) Fransa
C) Avusturya
D) Prusya
Çözüm:
Rusya'nın \( 19 \). yüzyıldaki stratejisi şu adımları içerir:
- 👉 Rus Çarı \( 1 \). Nikola, Osmanlı Devleti'nin artık kendi ayakları üzerinde duramayacağını düşünüyordu.
- 👉 Bu amaçla \( 1853 \) yılında İngiltere'ye, Osmanlı'nın mirasını paylaşma teklifinde bulunmuştur.
- 👉 Görüşmeler sırasında Osmanlı için "Kollarımız arasında hasta bir adam var." ifadesini kullanmıştır.
- 👉 Ancak İngiltere, o dönemde kendi çıkarları gereği Osmanlı'nın toprak bütünlüğünü savunarak bu teklifi reddetmiştir.
Örnek 4:
\( 19 \). yüzyılın ikinci yarısında İngiltere'nin Şark Meselesi politikasında büyük bir değişim yaşanmıştır. 🔄
İngiltere'nin \( 1877 \)-\( 1878 \) Osmanlı-Rus Savaşı'ndan (93 Harbi) sonra Osmanlı'nın toprak bütünlüğünü korumaktan vazgeçmesinin temel sebebi nedir?
A) Osmanlı Devleti'nin borçlarını ödeyemez hale gelmesi.
B) Rusya'nın sıcak denizlere inme idealinden tamamen vazgeçmesi.
C) Osmanlı Devleti'nin kendi topraklarını koruyamayacak kadar zayıfladığının anlaşılması ve Almanya'nın güçlenmesi. D) Süveyş Kanalı'nın açılmasının önemini yitirmesi.
İngiltere'nin \( 1877 \)-\( 1878 \) Osmanlı-Rus Savaşı'ndan (93 Harbi) sonra Osmanlı'nın toprak bütünlüğünü korumaktan vazgeçmesinin temel sebebi nedir?
A) Osmanlı Devleti'nin borçlarını ödeyemez hale gelmesi.
B) Rusya'nın sıcak denizlere inme idealinden tamamen vazgeçmesi.
C) Osmanlı Devleti'nin kendi topraklarını koruyamayacak kadar zayıfladığının anlaşılması ve Almanya'nın güçlenmesi. D) Süveyş Kanalı'nın açılmasının önemini yitirmesi.
Çözüm:
İngiltere'nin politika değişikliğinin nedenleri şunlardır:
- ✅ \( 1877 \)-\( 1878 \) savaşı sonunda imzalanan Ayastefanos ve Berlin Antlaşmaları, Osmanlı'nın askeri açıdan çöktüğünü göstermiştir.
- ✅ İngiltere, Rusya'nın Balkanlar ve Kafkasya'daki ilerleyişini Osmanlı üzerinden durduramayacağını anlamıştır.
- ✅ Bu yüzden "koruma" politikasını bırakıp, "paylaşımda öncelik alma" (Kıbrıs'ı üs olarak alma, Mısır'ı işgal etme) politikasına geçmiştir.
- ✅ Ayrıca yeni kurulan Almanya'nın Osmanlı ile yakınlaşması İngiltere'yi endişelendirmiştir.
Örnek 5:
Bir tarihçi konferansında şöyle der: "Şark Meselesi sadece bir toprak kavgası değildir; aynı zamanda bir medeniyet ve din mücadelesidir. Batı, Türkleri önce Avrupa'dan, sonra Balkanlar'dan, en nihayetinde ise Anadolu'dan atmayı hedeflemiştir." 🎙️
Bu tarihçinin görüşlerine göre, Şark Meselesi'nin nihai hedefi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Osmanlı Devleti'nde demokratikleşmeyi sağlamak.
B) Türk varlığını Anadolu'dan silerek Bizans'ı yeniden canlandırmak ve kutsal yerleri ele geçirmek.
C) Rusya'nın Boğazlar üzerindeki hakimiyetini engellemek. D) Balkan devletleri arasında barışı tesis etmek.
Bu tarihçinin görüşlerine göre, Şark Meselesi'nin nihai hedefi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Osmanlı Devleti'nde demokratikleşmeyi sağlamak.
B) Türk varlığını Anadolu'dan silerek Bizans'ı yeniden canlandırmak ve kutsal yerleri ele geçirmek.
C) Rusya'nın Boğazlar üzerindeki hakimiyetini engellemek. D) Balkan devletleri arasında barışı tesis etmek.
Çözüm:
Soruda verilen metin analiz edildiğinde şu sonuçlara ulaşılır:
- 📌 Şark Meselesi'nin en uç ve nihai hedefi, Türkleri Malazgirt öncesi durumuna döndürmektir.
- 📌 Bu hedef doğrultusunda; önce Türklerin Avrupa'daki ilerleyişi durdurulmuş, sonra Balkanlar'dan çıkarılmış ve son aşamada Anadolu'nun paylaşılması (Sevr projesi gibi) hedeflenmiştir.
- 📌 Bu durum sadece siyasi değil, Hristiyanlık-İslam çatışması olarak da görülmüştür.
Örnek 6:
Şark Meselesi kapsamında, Osmanlı Devleti'nin iç işlerine karışmak için Avrupalı devletlerin en çok kullandığı bahane aşağıdakilerden hangisidir? 📜
A) Kapitülasyonların süresinin dolması.
B) Padişahın mutlak otoritesini korumak istemesi.
C) Azınlık hakları ve Hristiyan tebaanın durumu.
D) Donanmanın yetersizliği.
A) Kapitülasyonların süresinin dolması.
B) Padişahın mutlak otoritesini korumak istemesi.
C) Azınlık hakları ve Hristiyan tebaanın durumu.
D) Donanmanın yetersizliği.
Çözüm:
Avrupalı devletlerin müdahale yöntemleri:
- 🔹 Azınlık Hakları: Sırp, Yunan, Ermeni gibi toplulukların haklarını koruma bahanesiyle sık sık Osmanlı'ya baskı yapmışlardır.
- 🔹 Islahatlar: Tanzimat ve Islahat Fermanları gibi düzenlemelerin yetersiz olduğunu ileri sürerek iç işlerine müdahale etmişlerdir.
- 🔹 Kutsal Yerler: Özellikle Rusya ve Fransa, Kudüs'teki kutsal mekanlar üzerinden nüfuz mücadelesi vermişlerdir.
Örnek 7:
Günümüzde bir ülkenin stratejik konumu nedeniyle büyük devletlerin o ülke üzerinde çıkar çatışması yaşamasına "Jeopolitik Rekabet" denir. 🗺️
\( 19 \). yüzyıldaki Şark Meselesi ile günümüzdeki hangi bölgedeki siyasi durum arasında "stratejik önem ve dış müdahale" açısından benzerlik kurulabilir?
A) Güney Amerika
B) Orta Doğu ve Doğu Akdeniz
C) İskandinav Yarımadası
D) Avustralya Kıtası
\( 19 \). yüzyıldaki Şark Meselesi ile günümüzdeki hangi bölgedeki siyasi durum arasında "stratejik önem ve dış müdahale" açısından benzerlik kurulabilir?
A) Güney Amerika
B) Orta Doğu ve Doğu Akdeniz
C) İskandinav Yarımadası
D) Avustralya Kıtası
Çözüm:
Tarihsel süreklilik ve güncel bağlantı şu şekildedir:
- 💡 Şark Meselesi, Osmanlı topraklarının (Balkanlar, Orta Doğu, Boğazlar) paylaşılması kavgasıydı.
- 💡 Bugün de Orta Doğu ve Doğu Akdeniz, enerji kaynakları ve ticaret yolları nedeniyle küresel güçlerin (ABD, Rusya, AB) müdahale alanıdır.
- 💡 Geçmişte "Hasta Adam"ın mirası için yapılan kavga, bugün enerji koridorları ve stratejik hakimiyet için devam etmektedir.
Örnek 8:
Şark Meselesi'nin çözümü yolunda atılan en ağır adım olan ve Osmanlı Devleti'ni fiilen bitirmeyi hedefleyen, ancak Milli Mücadele ile geçersiz kılınan belge aşağıdakilerden hangisidir? ✍️
A) Berlin Antlaşması
B) Londra Protokolü
C) Sevr Antlaşması
D) Paris Antlaşması
A) Berlin Antlaşması
B) Londra Protokolü
C) Sevr Antlaşması
D) Paris Antlaşması
Çözüm:
Şark Meselesi'nin kronolojik finali:
- ✅ Avrupalı devletler, I. Dünya Savaşı sonunda Şark Meselesi'ni kendi lehine çözdüklerini düşünmüşlerdir.
- ✅ \( 1920 \) yılında imzalatılan Sevr Antlaşması, Türkleri Anadolu'nun küçük bir bölgesine hapseden ve devleti tamamen sömürge yapan bir belgedir.
- ✅ Ancak Mustafa Kemal Atatürk önderliğindeki Milli Mücadele bu planı bozmuştur.
- ✅ Lozan Antlaşması ile Şark Meselesi, Türk milletinin zaferiyle sonuçlanmış ve Türkiye'nin bağımsızlığı tescillenmiştir.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/11-sinif-tarih-sark-meselesi/sorular