Mısır meselesi Ders Notu

🏛️ Mısır Meselesi ve Kavalalı Mehmet Ali Paşa İsyanı

19. yüzyılda Osmanlı Devleti'nin en çok uğraştığı iç ve dış sorunlardan biri olan Mısır Meselesi, Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın güçlenmesiyle başlamıştır. Napolyon'un Mısır'ı işgali sırasında bölgeye giden ve buradaki otorite boşluğundan yararlanarak 1805 yılında Mısır Valisi olan Kavalalı Mehmet Ali Paşa, kısa sürede bölgede modern bir ordu ve idari yapı kurmuştur.

İsyanın Nedenleri ve Gelişimi

• Yunan İsyanı: Kavalalı, Yunan İsyanı'nın bastırılmasında Osmanlı'ya yardım etmiş ancak karşılığında Mora ve Girit valiliklerini istemiştir. Bu bölgelerin kaybedilmesi üzerine kendisine Girit ve Şam valilikleri verilmiştir.
• Güç Arayışı: Mehmet Ali Paşa, Suriye ve Adana bölgelerinin yönetimini de talep etmiş, bu talebi reddedilince Osmanlı Devleti'ne karşı isyan etmiştir.
• Nizip Savaşı: Kavalalı'nın orduları, Osmanlı kuvvetlerini 1839 yılında Nizip'te ağır bir yenilgiye uğratmıştır.

Önemli Not: Osmanlı Devleti, kendi valisi ile başa çıkamayacak kadar zayıfladığını bu isyanla göstermiştir. Bu durum, Osmanlı'nın "Denize düşen yılana sarılır" misali büyük devletlerden yardım istemesine yol açmıştır.

Hünkar İskelesi Antlaşması (1833) 📜

Mehmet Ali Paşa'nın ordularının Kütahya'ya kadar ilerlemesi üzerine Osmanlı Devleti, Rusya'dan yardım istemiştir. Bu durum sonucunda imzalanan Hünkar İskelesi Antlaşması'nın maddeleri şöyledir:

• Antlaşma 8 yıl sürecektir.
• Osmanlı bir saldırıya uğrarsa Rusya yardım edecektir.
• Rusya bir saldırıya uğrarsa Osmanlı, Boğazları kapatacaktır.

Bu antlaşma ile Boğazlar sorunu uluslararası bir boyut kazanmış ve Rusya, Boğazlar üzerindeki emellerine büyük ölçüde ulaşmıştır. İngiltere ve Fransa, Rusya'nın bu kadar güçlenmesinden rahatsız olmuştur.

Londra Konferansı ve Boğazlar Sözleşmesi (1841) 🌍

Mısır meselesini çözmek ve Rusya'nın Osmanlı üzerindeki etkisini kırmak amacıyla 1840 Londra Konferansı toplanmıştır. Bu konferansın sonucunda Mısır'ın yönetimi babadan oğula geçmek üzere Kavalalı ailesine bırakılmış, ancak Mısır hukuken Osmanlı toprağı sayılmaya devam etmiştir.

Ardından 1841 yılında imzalanan Boğazlar Sözleşmesi ile şu kararlar alınmıştır:

Durum	Karar
Barış Zamanı	Boğazlar tüm savaş gemilerine kapalıdır.
Savaş Zamanı	Osmanlı tarafsızsa Boğazlar kapalıdır.

Çözümlü Örnek

Soru: Hünkar İskelesi Antlaşması'nın Osmanlı Devleti açısından en önemli sonucu nedir?

Çözüm: Osmanlı Devleti, Boğazlar üzerindeki mutlak egemenlik hakkını ilk kez paylaşmak zorunda kalmıştır. Rusya'nın Boğazlar yoluyla Akdeniz'e inme politikası bu antlaşma ile büyük bir ivme kazanmış, İngiltere ve Fransa ise bu duruma karşı çıkarak Boğazlar'ın uluslararası statü kazanmasını sağlamıştır.

Bu süreç, Osmanlı Devleti'nin 19. yüzyıldaki "Denge Politikası"nı en yoğun uyguladığı dönemlerden biridir. Devlet, kendi toprak bütünlüğünü korumak için büyük güçlerin çıkarlarını birbirine karşı kullanmaya çalışmıştır.