🎓 11. Sınıf
📚 11. Sınıf Kimya
💡 11. Sınıf Kimya: Çözeltilerin Derişimi Çözümlü Örnekler
11. Sınıf Kimya: Çözeltilerin Derişimi Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
🧪 Kütlece Yüzde Derişim
200 gram suya 50 gram tuz (NaCl) eklenerek bir çözelti hazırlanmıştır. Bu çözeltinin kütlece yüzde derişimi kaçtır?
200 gram suya 50 gram tuz (NaCl) eklenerek bir çözelti hazırlanmıştır. Bu çözeltinin kütlece yüzde derişimi kaçtır?
Çözüm:
👉 Adım 1: Çözünen ve Çözücü Kütlelerini Belirle
Çözünen kütlesi (tuz) = \( 50 \) gram
Çözücü kütlesi (su) = \( 200 \) gram
👉 Adım 2: Çözelti Kütlesini Hesapla
Çözelti kütlesi = Çözünen kütlesi + Çözücü kütlesi
Çözelti kütlesi = \( 50 \) g \( + 200 \) g \( = 250 \) g
👉 Adım 3: Kütlece Yüzde Derişim Formülünü Uygula
Kütlece Yüzde Derişim = \[ \frac{\text{Çözünen Kütlesi}}{\text{Çözelti Kütlesi}} \times 100 \] Kütlece Yüzde Derişim = \[ \frac{50 \text{ g}}{250 \text{ g}} \times 100 \] Kütlece Yüzde Derişim = \( 0.2 \times 100 = 20 \) %
✅ Bu çözeltinin kütlece yüzde derişimi \( 20 \) %'dir.
Çözünen kütlesi (tuz) = \( 50 \) gram
Çözücü kütlesi (su) = \( 200 \) gram
👉 Adım 2: Çözelti Kütlesini Hesapla
Çözelti kütlesi = Çözünen kütlesi + Çözücü kütlesi
Çözelti kütlesi = \( 50 \) g \( + 200 \) g \( = 250 \) g
👉 Adım 3: Kütlece Yüzde Derişim Formülünü Uygula
Kütlece Yüzde Derişim = \[ \frac{\text{Çözünen Kütlesi}}{\text{Çözelti Kütlesi}} \times 100 \] Kütlece Yüzde Derişim = \[ \frac{50 \text{ g}}{250 \text{ g}} \times 100 \] Kütlece Yüzde Derişim = \( 0.2 \times 100 = 20 \) %
✅ Bu çözeltinin kütlece yüzde derişimi \( 20 \) %'dir.
Örnek 2:
🍷 Hacimce Yüzde Derişim
150 mL etil alkol ve 350 mL saf su karıştırılarak bir çözelti hazırlanmıştır. Bu çözeltinin hacimce yüzde derişimi kaçtır? (Hacimlerin değişmediği varsayılacaktır.)
150 mL etil alkol ve 350 mL saf su karıştırılarak bir çözelti hazırlanmıştır. Bu çözeltinin hacimce yüzde derişimi kaçtır? (Hacimlerin değişmediği varsayılacaktır.)
Çözüm:
👉 Adım 1: Çözünen ve Çözücü Hacimlerini Belirle
Çözünen hacmi (etil alkol) = \( 150 \) mL
Çözücü hacmi (su) = \( 350 \) mL
👉 Adım 2: Çözelti Hacmini Hesapla
Çözelti hacmi = Çözünen hacmi + Çözücü hacmi
Çözelti hacmi = \( 150 \) mL \( + 350 \) mL \( = 500 \) mL
👉 Adım 3: Hacimce Yüzde Derişim Formülünü Uygula
Hacimce Yüzde Derişim = \[ \frac{\text{Çözünen Hacmi}}{\text{Çözelti Hacmi}} \times 100 \] Hacimce Yüzde Derişim = \[ \frac{150 \text{ mL}}{500 \text{ mL}} \times 100 \] Hacimce Yüzde Derişim = \( 0.3 \times 100 = 30 \) %
✅ Bu çözeltinin hacimce yüzde derişimi \( 30 \) %'dir.
Çözünen hacmi (etil alkol) = \( 150 \) mL
Çözücü hacmi (su) = \( 350 \) mL
👉 Adım 2: Çözelti Hacmini Hesapla
Çözelti hacmi = Çözünen hacmi + Çözücü hacmi
Çözelti hacmi = \( 150 \) mL \( + 350 \) mL \( = 500 \) mL
👉 Adım 3: Hacimce Yüzde Derişim Formülünü Uygula
Hacimce Yüzde Derişim = \[ \frac{\text{Çözünen Hacmi}}{\text{Çözelti Hacmi}} \times 100 \] Hacimce Yüzde Derişim = \[ \frac{150 \text{ mL}}{500 \text{ mL}} \times 100 \] Hacimce Yüzde Derişim = \( 0.3 \times 100 = 30 \) %
✅ Bu çözeltinin hacimce yüzde derişimi \( 30 \) %'dir.
Örnek 3:
💡 Molarite Hesaplama
0.5 mol NaOH katısı, saf suda çözülerek toplam hacmi 250 mL olan bir çözelti hazırlanmıştır. Bu çözeltinin molar derişimi (molaritesi) kaçtır?
0.5 mol NaOH katısı, saf suda çözülerek toplam hacmi 250 mL olan bir çözelti hazırlanmıştır. Bu çözeltinin molar derişimi (molaritesi) kaçtır?
Çözüm:
👉 Adım 1: Çözünen Mol Sayısını Belirle
Çözünen mol sayısı (NaOH) = \( 0.5 \) mol
👉 Adım 2: Çözelti Hacmini Litreye Çevir
Çözelti hacmi = \( 250 \) mL
\( 1 \) L = \( 1000 \) mL olduğundan,
Çözelti hacmi = \[ \frac{250 \text{ mL}}{1000 \text{ mL/L}} = 0.25 \text{ L} \]
👉 Adım 3: Molarite Formülünü Uygula
Molarite (M) = \[ \frac{\text{Çözünen Mol Sayısı}}{\text{Çözelti Hacmi (L)}} \] Molarite = \[ \frac{0.5 \text{ mol}}{0.25 \text{ L}} \] Molarite = \( 2 \) mol/L veya \( 2 \) M
✅ Bu çözeltinin molar derişimi \( 2 \) M'dir.
Çözünen mol sayısı (NaOH) = \( 0.5 \) mol
👉 Adım 2: Çözelti Hacmini Litreye Çevir
Çözelti hacmi = \( 250 \) mL
\( 1 \) L = \( 1000 \) mL olduğundan,
Çözelti hacmi = \[ \frac{250 \text{ mL}}{1000 \text{ mL/L}} = 0.25 \text{ L} \]
👉 Adım 3: Molarite Formülünü Uygula
Molarite (M) = \[ \frac{\text{Çözünen Mol Sayısı}}{\text{Çözelti Hacmi (L)}} \] Molarite = \[ \frac{0.5 \text{ mol}}{0.25 \text{ L}} \] Molarite = \( 2 \) mol/L veya \( 2 \) M
✅ Bu çözeltinin molar derişimi \( 2 \) M'dir.
Örnek 4:
⚖️ Yoğunluk ve Kütlece Yüzde Derişim İlişkisi
Yoğunluğu \( 1.2 \) g/mL olan kütlece \( 20 \) %'lik 300 mL HNO\( _3 \) çözeltisinde kaç gram HNO\( _3 \) çözünmüştür?
Yoğunluğu \( 1.2 \) g/mL olan kütlece \( 20 \) %'lik 300 mL HNO\( _3 \) çözeltisinde kaç gram HNO\( _3 \) çözünmüştür?
Çözüm:
👉 Adım 1: Çözeltinin Kütlesini Hesapla
Yoğunluk (d) = \[ \frac{\text{Kütle (m)}}{\text{Hacim (V)}} \] Kütle (m) = Yoğunluk (d) \( \times \) Hacim (V)
Çözeltinin hacmi = \( 300 \) mL
Çözeltinin yoğunluğu = \( 1.2 \) g/mL
Çözeltinin kütlesi = \( 1.2 \) g/mL \( \times 300 \) mL \( = 360 \) g
👉 Adım 2: Çözünen Kütlesini Hesapla
Kütlece Yüzde Derişim = \[ \frac{\text{Çözünen Kütlesi}}{\text{Çözelti Kütlesi}} \times 100 \] \( 20 \) % = \[ \frac{\text{Çözünen Kütlesi}}{360 \text{ g}} \times 100 \] Çözünen Kütlesi = \[ \frac{20 \times 360 \text{ g}}{100} \] Çözünen Kütlesi = \( 72 \) g
✅ Çözeltide \( 72 \) gram HNO\( _3 \) çözünmüştür.
Yoğunluk (d) = \[ \frac{\text{Kütle (m)}}{\text{Hacim (V)}} \] Kütle (m) = Yoğunluk (d) \( \times \) Hacim (V)
Çözeltinin hacmi = \( 300 \) mL
Çözeltinin yoğunluğu = \( 1.2 \) g/mL
Çözeltinin kütlesi = \( 1.2 \) g/mL \( \times 300 \) mL \( = 360 \) g
👉 Adım 2: Çözünen Kütlesini Hesapla
Kütlece Yüzde Derişim = \[ \frac{\text{Çözünen Kütlesi}}{\text{Çözelti Kütlesi}} \times 100 \] \( 20 \) % = \[ \frac{\text{Çözünen Kütlesi}}{360 \text{ g}} \times 100 \] Çözünen Kütlesi = \[ \frac{20 \times 360 \text{ g}}{100} \] Çözünen Kütlesi = \( 72 \) g
✅ Çözeltide \( 72 \) gram HNO\( _3 \) çözünmüştür.
Örnek 5:
⚛️ Molarite ve Mol Kütlesi
49 gram H\( _2 \)SO\( _4 \) katısı ile 500 mL'lik bir çözelti hazırlanıyor. Buna göre, bu çözeltinin molar derişimi kaçtır? (H:1, S:32, O:16)
49 gram H\( _2 \)SO\( _4 \) katısı ile 500 mL'lik bir çözelti hazırlanıyor. Buna göre, bu çözeltinin molar derişimi kaçtır? (H:1, S:32, O:16)
Çözüm:
👉 Adım 1: H\( _2 \)SO\( _4 \) 'ün Mol Kütlesini Hesapla
H\( _2 \)SO\( _4 \) mol kütlesi = \( (2 \times 1) + (1 \times 32) + (4 \times 16) \)
H\( _2 \)SO\( _4 \) mol kütlesi = \( 2 + 32 + 64 = 98 \) g/mol
👉 Adım 2: H\( _2 \)SO\( _4 \) 'ün Mol Sayısını Hesapla
Mol sayısı (n) = \[ \frac{\text{Kütle (m)}}{\text{Mol Kütlesi (M_a)}} \] Mol sayısı = \[ \frac{49 \text{ g}}{98 \text{ g/mol}} = 0.5 \text{ mol} \]
👉 Adım 3: Çözelti Hacmini Litreye Çevir
Çözelti hacmi = \( 500 \) mL
Çözelti hacmi = \[ \frac{500 \text{ mL}}{1000 \text{ mL/L}} = 0.5 \text{ L} \]
👉 Adım 4: Molarite Formülünü Uygula
Molarite (M) = \[ \frac{\text{Çözünen Mol Sayısı}}{\text{Çözelti Hacmi (L)}} \] Molarite = \[ \frac{0.5 \text{ mol}}{0.5 \text{ L}} \] Molarite = \( 1 \) mol/L veya \( 1 \) M
✅ Bu çözeltinin molar derişimi \( 1 \) M'dir.
H\( _2 \)SO\( _4 \) mol kütlesi = \( (2 \times 1) + (1 \times 32) + (4 \times 16) \)
H\( _2 \)SO\( _4 \) mol kütlesi = \( 2 + 32 + 64 = 98 \) g/mol
👉 Adım 2: H\( _2 \)SO\( _4 \) 'ün Mol Sayısını Hesapla
Mol sayısı (n) = \[ \frac{\text{Kütle (m)}}{\text{Mol Kütlesi (M_a)}} \] Mol sayısı = \[ \frac{49 \text{ g}}{98 \text{ g/mol}} = 0.5 \text{ mol} \]
👉 Adım 3: Çözelti Hacmini Litreye Çevir
Çözelti hacmi = \( 500 \) mL
Çözelti hacmi = \[ \frac{500 \text{ mL}}{1000 \text{ mL/L}} = 0.5 \text{ L} \]
👉 Adım 4: Molarite Formülünü Uygula
Molarite (M) = \[ \frac{\text{Çözünen Mol Sayısı}}{\text{Çözelti Hacmi (L)}} \] Molarite = \[ \frac{0.5 \text{ mol}}{0.5 \text{ L}} \] Molarite = \( 1 \) mol/L veya \( 1 \) M
✅ Bu çözeltinin molar derişimi \( 1 \) M'dir.
Örnek 6:
💧 Çözelti Seyreltme
3 M derişiminde 200 mL HCl çözeltisine, çözeltinin hacmi 600 mL oluncaya kadar saf su ekleniyor. Yeni çözeltinin molar derişimi kaç M olur?
3 M derişiminde 200 mL HCl çözeltisine, çözeltinin hacmi 600 mL oluncaya kadar saf su ekleniyor. Yeni çözeltinin molar derişimi kaç M olur?
Çözüm:
👉 Adım 1: Seyreltme Formülünü Hatırla
Seyreltme işlemlerinde çözünen madde miktarı değişmez. Bu nedenle,
\( M_1 \times V_1 = M_2 \times V_2 \)
Burada:
\( M_1 \) = Başlangıç molaritesi
\( V_1 \) = Başlangıç hacmi
\( M_2 \) = Son molarite (aranan değer)
\( V_2 \) = Son hacim
👉 Adım 2: Verilen Değerleri Yerine Koy
\( M_1 = 3 \) M
\( V_1 = 200 \) mL
\( V_2 = 600 \) mL (Çünkü hacim 600 mL oluncaya kadar su ekleniyor.)
👉 Adım 3: Hesaplamayı Yap
\( 3 \) M \( \times 200 \) mL \( = M_2 \times 600 \) mL
\( 600 = M_2 \times 600 \)
\( M_2 = \frac{600}{600} \)
\( M_2 = 1 \) M
✅ Yeni çözeltinin molar derişimi \( 1 \) M olur.
Seyreltme işlemlerinde çözünen madde miktarı değişmez. Bu nedenle,
\( M_1 \times V_1 = M_2 \times V_2 \)
Burada:
\( M_1 \) = Başlangıç molaritesi
\( V_1 \) = Başlangıç hacmi
\( M_2 \) = Son molarite (aranan değer)
\( V_2 \) = Son hacim
👉 Adım 2: Verilen Değerleri Yerine Koy
\( M_1 = 3 \) M
\( V_1 = 200 \) mL
\( V_2 = 600 \) mL (Çünkü hacim 600 mL oluncaya kadar su ekleniyor.)
👉 Adım 3: Hesaplamayı Yap
\( 3 \) M \( \times 200 \) mL \( = M_2 \times 600 \) mL
\( 600 = M_2 \times 600 \)
\( M_2 = \frac{600}{600} \)
\( M_2 = 1 \) M
✅ Yeni çözeltinin molar derişimi \( 1 \) M olur.
Örnek 7:
🌍 Günlük Hayatta PPM (Milyonda Bir Kısım)
Bir su arıtma tesisinde yapılan analizde, 500 kg sudaki kurşun (Pb) miktarının 0.02 gram olduğu tespit edilmiştir. Bu su numunesindeki kurşun derişimi ppm cinsinden kaçtır? (Kurşun, içme sularında belirli bir derişimin üzerinde olmamalıdır.)
Bir su arıtma tesisinde yapılan analizde, 500 kg sudaki kurşun (Pb) miktarının 0.02 gram olduğu tespit edilmiştir. Bu su numunesindeki kurşun derişimi ppm cinsinden kaçtır? (Kurşun, içme sularında belirli bir derişimin üzerinde olmamalıdır.)
Çözüm:
👉 Adım 1: Çözünen ve Çözelti Kütlelerini Aynı Birime Getir
Çözünen kütlesi (kurşun) = \( 0.02 \) gram
Çözelti kütlesi (su) = \( 500 \) kg
\( 1 \) kg = \( 1000 \) gram olduğundan,
Çözelti kütlesi = \( 500 \times 1000 = 500000 \) gram
👉 Adım 2: PPM Formülünü Uygula
PPM (parts per million) = \[ \frac{\text{Çözünen Kütlesi (g)}}{\text{Çözelti Kütlesi (g)}} \times 10^6 \] PPM = \[ \frac{0.02 \text{ g}}{500000 \text{ g}} \times 10^6 \] PPM = \[ \frac{0.02}{5 \times 10^5} \times 10^6 \] PPM = \[ \frac{0.02}{5} \times 10 \] PPM = \( 0.004 \times 10 = 0.04 \) ppm
✅ Bu su numunesindeki kurşun derişimi \( 0.04 \) ppm'dir. Bu değer, içme sularında genellikle kabul edilebilir sınırların altındadır.
Çözünen kütlesi (kurşun) = \( 0.02 \) gram
Çözelti kütlesi (su) = \( 500 \) kg
\( 1 \) kg = \( 1000 \) gram olduğundan,
Çözelti kütlesi = \( 500 \times 1000 = 500000 \) gram
👉 Adım 2: PPM Formülünü Uygula
PPM (parts per million) = \[ \frac{\text{Çözünen Kütlesi (g)}}{\text{Çözelti Kütlesi (g)}} \times 10^6 \] PPM = \[ \frac{0.02 \text{ g}}{500000 \text{ g}} \times 10^6 \] PPM = \[ \frac{0.02}{5 \times 10^5} \times 10^6 \] PPM = \[ \frac{0.02}{5} \times 10 \] PPM = \( 0.004 \times 10 = 0.04 \) ppm
✅ Bu su numunesindeki kurşun derişimi \( 0.04 \) ppm'dir. Bu değer, içme sularında genellikle kabul edilebilir sınırların altındadır.
Örnek 8:
🍹 İki Çözeltinin Karıştırılması
Bir aşçı, yemek hazırlarken elindeki kütlece \( 10 \) %'lik 300 gram tuzlu su çözeltisi ile kütlece \( 25 \) %'lik 200 gram tuzlu su çözeltisini karıştırıyor. Elde edilen yeni çözeltinin kütlece yüzde derişimi kaç olur?
Bir aşçı, yemek hazırlarken elindeki kütlece \( 10 \) %'lik 300 gram tuzlu su çözeltisi ile kütlece \( 25 \) %'lik 200 gram tuzlu su çözeltisini karıştırıyor. Elde edilen yeni çözeltinin kütlece yüzde derişimi kaç olur?
Çözüm:
👉 Adım 1: İlk Çözeltideki Tuz Miktarını Hesapla
Çözelti 1 kütlesi = \( 300 \) g
Kütlece yüzde derişim 1 = \( 10 \) %
Çözünen tuz miktarı 1 = \[ \frac{10}{100} \times 300 \text{ g} = 30 \text{ g} \]
👉 Adım 2: İkinci Çözeltideki Tuz Miktarını Hesapla
Çözelti 2 kütlesi = \( 200 \) g
Kütlece yüzde derişim 2 = \( 25 \) %
Çözünen tuz miktarı 2 = \[ \frac{25}{100} \times 200 \text{ g} = 50 \text{ g} \]
👉 Adım 3: Toplam Çözünen Tuz Miktarını Hesapla
Toplam çözünen tuz = Çözünen tuz 1 \( + \) Çözünen tuz 2
Toplam çözünen tuz = \( 30 \) g \( + 50 \) g \( = 80 \) g
👉 Adım 4: Toplam Çözelti Kütlesini Hesapla
Toplam çözelti kütlesi = Çözelti 1 kütlesi \( + \) Çözelti 2 kütlesi
Toplam çözelti kütlesi = \( 300 \) g \( + 200 \) g \( = 500 \) g
👉 Adım 5: Yeni Çözeltinin Kütlece Yüzde Derişimini Hesapla
Kütlece Yüzde Derişim (yeni) = \[ \frac{\text{Toplam Çözünen Tuz Kütlesi}}{\text{Toplam Çözelti Kütlesi}} \times 100 \] Kütlece Yüzde Derişim (yeni) = \[ \frac{80 \text{ g}}{500 \text{ g}} \times 100 \] Kütlece Yüzde Derişim (yeni) = \( 0.16 \times 100 = 16 \) %
✅ Elde edilen yeni çözeltinin kütlece yüzde derişimi \( 16 \) % olur.
Çözelti 1 kütlesi = \( 300 \) g
Kütlece yüzde derişim 1 = \( 10 \) %
Çözünen tuz miktarı 1 = \[ \frac{10}{100} \times 300 \text{ g} = 30 \text{ g} \]
👉 Adım 2: İkinci Çözeltideki Tuz Miktarını Hesapla
Çözelti 2 kütlesi = \( 200 \) g
Kütlece yüzde derişim 2 = \( 25 \) %
Çözünen tuz miktarı 2 = \[ \frac{25}{100} \times 200 \text{ g} = 50 \text{ g} \]
👉 Adım 3: Toplam Çözünen Tuz Miktarını Hesapla
Toplam çözünen tuz = Çözünen tuz 1 \( + \) Çözünen tuz 2
Toplam çözünen tuz = \( 30 \) g \( + 50 \) g \( = 80 \) g
👉 Adım 4: Toplam Çözelti Kütlesini Hesapla
Toplam çözelti kütlesi = Çözelti 1 kütlesi \( + \) Çözelti 2 kütlesi
Toplam çözelti kütlesi = \( 300 \) g \( + 200 \) g \( = 500 \) g
👉 Adım 5: Yeni Çözeltinin Kütlece Yüzde Derişimini Hesapla
Kütlece Yüzde Derişim (yeni) = \[ \frac{\text{Toplam Çözünen Tuz Kütlesi}}{\text{Toplam Çözelti Kütlesi}} \times 100 \] Kütlece Yüzde Derişim (yeni) = \[ \frac{80 \text{ g}}{500 \text{ g}} \times 100 \] Kütlece Yüzde Derişim (yeni) = \( 0.16 \times 100 = 16 \) %
✅ Elde edilen yeni çözeltinin kütlece yüzde derişimi \( 16 \) % olur.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/11-sinif-kimya-cozeltilerin-derisimi/sorular