💡 10. Sınıf Tarih: Osmanlı ordusu, toprak sistemi, tımar sistemi, Fatih Sultan Mehmet dönemi, İstanbul'un fethi, kuşatması, Kanunname-i Âli Osman ve yazılı kanunlar Çözümlü Örnekler

Bu sorunun cevabı Devşirme Sistemi'dir. Bu sistemin işleyişi şu şekildedir:

• Sistem, Çelebi Mehmed döneminde uygulanmaya başlanmış ve II. Murad döneminde kanunlaşmıştır.
• Hristiyan ailelerden alınan çocuklar önce Türk ailelerin yanına verilerek Türk-İslam kültürünü öğrenirlerdi.
• Zeki olanlar Enderun Mektebi'ne (saray okulu), güçlü ve kuvvetli olanlar ise Acemi Ocağı'na gönderilirdi.
• Bu sistem sayesinde Osmanlı, merkezi otoriteye doğrudan bağlı profesyonel bir ordu kurmuştur.

Tımar sisteminin ekonomiye sağladığı en büyük avantaj, devletin hazinesinden para harcamadan büyük bir ordu beslemesidir.

• Devlet, toprakların vergi gelirini Tımar Sahibi (sipahi) denilen görevlilere bırakırdı.
• Tımar sahibi, bu gelir karşılığında \( 1 \) kuruş bile harcatmadan devlete Cebelü adı verilen tam teçhizatlı atlı askerler yetiştirirdi.
• Ayrıca bu sistem sayesinde üretimde süreklilik sağlanır ve vergiler yerinden, düzenli bir şekilde toplanırdı.
• Böylece devlet, nakit parasını diğer önemli harcamalar için kullanabilirdi.

Bu stratejik yapının adı Rumeli Hisarı'dır (diğer adıyla Boğazkesen).

• Fatih Sultan Mehmet, kuşatma öncesinde Yıldırım Bayezid'in yaptırdığı Anadolu Hisarı'nın tam karşısına bu hisarı inşa ettirmiştir.
• Hisarın yapımı yaklaşık \( 4 \) ay gibi çok kısa bir sürede tamamlanmıştır.
• Bu sayede Boğaz'ın kontrolü tamamen Osmanlı'ya geçmiş ve Bizans'ın kuzeyden yardım alması engellenmiştir.

İstanbul'un fethi, sadece Türk tarihi değil, dünya tarihi açısından da köklü değişimlere yol açmıştır:

• Fatih'in döktürdüğü büyük topların en güçlü surları bile yıkabileceği anlaşılmıştır.
• Bu durum, Avrupa'da şatolarına güvenerek krallara kafa tutan Derebeylerin (Feodalite) sonunu hazırlamıştır.
• Krallar, bu topları kullanarak derebeylerin şatolarını yıkmış ve Merkezi Krallıklar güçlenmeye başlamıştır.
• Bu gelişme, Avrupa'nın siyasi haritasının yeniden şekillenmesine neden olmuştur.

Bu maddenin temel gerekçesi Nizam-ı Alem (dünya düzeni) ve Devletin Bekası (sürekliliği) düşüncesidir.

• Osmanlı veraset sistemindeki belirsizlik nedeniyle çıkan taht kavgaları devleti zayıflatıyordu.
• Fatih, "Devletin bekası için kardeş katli caizdir" hükmünü yasalaştırarak merkezi otoriteyi mutlak hale getirmeyi amaçlamıştır.
• Bu kanunla birlikte, devletin parçalanma riski azaltılmış ve tek bir hükümdarın otoritesi pekiştirilmiştir.

Bu hizmetler Vakıf Sistemi aracılığıyla yürütülürdü.

• Zenginler veya devlet adamları, mülklerini hayır işleri için ebediyen bağışlarlardı.
• Bu vakıflar sayesinde Medreseler (okul), Darüşşifalar (hastane), İmaretler (aşevi) ve Kervansaraylar inşa edilirdi.
• Günümüzdeki sosyal devlet anlayışının temeli olan bu sistem, toplumdaki sosyal adaleti ve dayanışmayı güçlendirirdi.
• Devlet, bu kamu hizmetleri için bütçesinden doğrudan harcama yapmaz, parayı askeri ve idari alanlara yönlendirirdi.

Bu iki grup arasındaki temel farklar şunlardır:

• Maaş Durumu: Kapıkulu askerleri (Yeniçeriler) devletten Ulufe adı verilen üç aylık nakit maaş alırken; Eyalet askerleri (Tımarlı Sipahiler) maaş almaz, geçimlerini tımar topraklarından sağlarlardı.
• Etnik Yapı: Kapıkulu askerleri devşirme kökenliyken; Tımarlı Sipahiler tamamen Türklerden oluşurdu.
• İkamet: Kapıkulu askerleri merkezde (İstanbul'da) veya sınırdaki kalelerde bulunurken; Tımarlı Sipahiler taşrada, kendi topraklarının başında bulunurlardı.

Bu uygulama, Osmanlı yönetim anlayışındaki mutlakiyetçi yapıyı güçlendirmek için yapılmıştır:

• Padişah, divan toplantılarına doğrudan katılmayarak kendisini devlet işlerinin ve tartışmaların üzerinde, erişilemez bir otorite konumuna getirmiştir.
• Sadrazamın yetkileri artmış gibi görünse de, son karar daima padişaha ait kalmıştır.
• Bu durum, padişahın kutsiyetini ve dokunulmazlığını artırarak merkezi otoriteyi en üst seviyeye taşımıştır.
• Divan, bir karar organı olmaktan ziyade bir danışma meclisi niteliği kazanmıştır.