Derişim Birimleri Molarite Ders Notu

Derişim, bir çözeltideki çözünen madde miktarının çözücü veya çözelti miktarına oranını ifade eder. Kimyada birçok farklı derişim birimi kullanılır; bunlardan biri de molaritedir.

Molarite Nedir? 🤔

Molarite, bir litre çözeltide çözünmüş maddenin mol sayısıdır. Kimyasal tepkimelerin miktar ilişkilerinde ve çözelti hazırlamada sıkça kullanılan önemli bir derişim birimidir.

• Molaritenin sembolü M ile gösterilir.
• Birim olarak mol/L (mol/litre) kullanılır.

Molarite Formülü 🧪

Molarite, aşağıdaki formül ile hesaplanır:

\[ \text{Molarite (M)} = \frac{\text{Çözünen maddenin mol sayısı (n)}}{\text{Çözeltinin hacmi (V)}} \]

Bu formülü kısaca şöyle ifade edebiliriz:

\[ M = \frac{n}{V} \]

• Burada;
• M: Molarite (mol/L)
• n: Çözünen maddenin mol sayısı (mol)
• V: Çözeltinin hacmi (Litre)

Unutulmamalıdır ki, çözeltinin hacmi daima litre (L) cinsinden alınmalıdır. Eğer hacim mililitre (mL) olarak verilirse, litreye çevrilmelidir (\( 1 \, L = 1000 \, mL \)).

Mol Sayısı Nasıl Bulunur?

Eğer soruda çözünen maddenin mol sayısı doğrudan verilmemişse, kütlesi ve mol kütlesi (M_a) yardımıyla hesaplanabilir:

\[ n = \frac{m}{M_a} \]

• Burada;
• n: Çözünen maddenin mol sayısı (mol)
• m: Çözünen maddenin kütlesi (gram)
• M_a: Çözünen maddenin mol kütlesi (g/mol)

Molarite Hesaplama Örnekleri 💡

Örnek 1: Mol ve Hacim Verildiğinde

2 litre çözeltide 0,5 mol sodyum klorür (NaCl) çözünmüşse, çözeltinin molaritesi kaçtır?

Çözüm:

• Çözünen mol sayısı (n) = \( 0,5 \, mol \)
• Çözelti hacmi (V) = \( 2 \, L \)
• Molarite \( M = \frac{n}{V} = \frac{0,5 \, mol}{2 \, L} = 0,25 \, mol/L \) veya \( 0,25 \, M \)

Örnek 2: Kütle ve Hacim Verildiğinde

200 mL çözeltide 4 gram sodyum hidroksit (NaOH) çözünmüşse, çözeltinin molaritesi kaçtır? (NaOH için M_a = \( 40 \, g/mol \))

Çözüm:

1. Önce çözünen maddenin mol sayısını bulalım:
• Çözünen kütlesi (m) = \( 4 \, g \)
• Mol kütlesi (M_a) = \( 40 \, g/mol \)
• Mol sayısı \( n = \frac{m}{M_a} = \frac{4 \, g}{40 \, g/mol} = 0,1 \, mol \)
2. Şimdi çözeltinin hacmini litreye çevirelim:
• Çözelti hacmi (V) = \( 200 \, mL = \frac{200}{1000} \, L = 0,2 \, L \)
3. Son olarak molariteyi hesaplayalım:
• Molarite \( M = \frac{n}{V} = \frac{0,1 \, mol}{0,2 \, L} = 0,5 \, mol/L \) veya \( 0,5 \, M \)

Çözelti Seyreltme 💧

Bir çözeltiye çözücü (genellikle su) eklenerek derişiminin düşürülmesi işlemine seyreltme denir. Seyreltme işleminde çözünen madde miktarı (mol sayısı) değişmez, sadece çözelti hacmi artar ve derişim azalır.

Seyreltme işlemlerinde kullanılan formül şöyledir:

\[ M_1 \cdot V_1 = M_2 \cdot V_2 \]

• Burada;
• M₁: Başlangıçtaki çözeltinin molaritesi
• V₁: Başlangıçtaki çözeltinin hacmi
• M₂: Seyreltme sonrası çözeltinin molaritesi
• V₂: Seyreltme sonrası çözeltinin toplam hacmi

Örnek 3: Seyreltme

\( 2 \, M \) derişimli \( 100 \, mL \) HCl çözeltisine \( 100 \, mL \) saf su eklenirse, yeni çözeltinin derişimi kaç M olur?

Çözüm:

1. Başlangıç değerleri:
• \( M_1 = 2 \, M \)
• \( V_1 = 100 \, mL \)
2. Son durum değerleri:
• \( V_2 = V_1 + \text{Eklenen su hacmi} = 100 \, mL + 100 \, mL = 200 \, mL \)
• \( M_2 = ? \)
3. Formülü kullanalım:
• \( M_1 \cdot V_1 = M_2 \cdot V_2 \)
• \( 2 \, M \cdot 100 \, mL = M_2 \cdot 200 \, mL \)
• \( 200 = M_2 \cdot 200 \)
• \( M_2 = \frac{200}{200} = 1 \, M \)