🎓 10. Sınıf
📚 10. Sınıf Kimya
💡 10. Sınıf Kimya: Derişik ve seyreltik çözelti Çözümlü Örnekler
10. Sınıf Kimya: Derişik ve seyreltik çözelti Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Aynı sıcaklıkta hazırlanan iki farklı tuzlu su çözeltisinden;
1. Kap: \( 100 \) g saf su ve \( 10 \) g yemek tuzu
2. Kap: \( 100 \) g saf su ve \( 25 \) g yemek tuzu
içermektedir. Bu iki çözeltiyi derişik ve seyreltik kavramları açısından karşılaştırınız. 🧂
Çözüm:
Derişik ve seyreltik kavramları, iki çözeltiyi birbiriyle kıyaslarken kullanılır.
- Adım 1: Çözücü miktarlarını kontrol edelim. Her iki kapta da \( 100 \) g su (çözücü) bulunmaktadır.
- Adım 2: Çözünen madde miktarlarını kıyaslayalım. 1. kapta \( 10 \) g, 2. kapta \( 25 \) g tuz çözünmüştür.
- Adım 3: Aynı miktar çözücüde daha fazla çözünen içeren çözelti derişik, daha az çözünen içeren çözelti ise seyreltik olarak adlandırılır.
Örnek 2:
Sabah kahvaltısında çay içmek isteyen Ahmet, bardağına önce çok az çay demi koyup üzerine sıcak su ekliyor. Kardeşi Mehmet ise bardağının yarısını demle doldurup üzerine su ekliyor. ☕
Buna göre Ahmet ve Mehmet'in hazırladığı çayların derişimlerini kimya diliyle nasıl ifade edebiliriz?
Çözüm:
Günlük hayatta kullandığımız "açık" ve "koyu/demli" ifadeleri kimyada çözeltilerin derişimi ile ilgilidir.
- Ahmet'in Çayı: Az miktarda çay özütü (çözünen) ve çok miktarda su içerdiği için halk arasında "açık çay" denir. Kimya dilinde bu çözelti seyreltik bir çözeltidir.
- Mehmet'in Çayı: Daha fazla çay özütü içerdiği için halk arasında "demli/koyu çay" denir. Kimya dilinde bu çözelti Ahmet'in çayına göre daha derişik bir çözeltidir.
Örnek 3:
Kütlece % \( 20 \) lik \( 200 \) g şekerli su çözeltisini daha derişik hale getirmek için;
I. Aynı sıcaklıkta bir miktar şeker ekleyip çözmek
II. Aynı sıcaklıkta bir miktar su buharlaştırmak (çökelme olmadan)
III. Aynı sıcaklıkta saf su eklemek
işlemlerinden hangileri tek başına uygulanabilir? 🤔
Çözüm:
Bir çözeltiyi daha derişik hale getirmek, birim hacimdeki veya kütledeki çözünen miktarını artırmak demektir.
- I. İşlem: Şeker eklemek, çözünen miktarını artıracağı için çözeltiyi daha derişik yapar. ✅
- II. İşlem: Su buharlaştırmak, çözücü miktarını azaltır. Çözünen madde miktarı sabit kalırken su azaldığı için çözelti daha derişik olur. ✅
- III. İşlem: Saf su eklemek, çözücü miktarını artırır. Bu işlem çözeltiyi daha seyreltik hale getirir. ❌
Örnek 4:
Aşağıda üç farklı tuzlu su çözeltisinin içerdiği su ve tuz miktarları verilmiştir:
A: \( 50 \) g su + \( 10 \) g tuz
B: \( 100 \) g su + \( 20 \) g tuz
C: \( 200 \) g su + \( 60 \) g tuz
Bu çözeltileri en derişikten en seyreltiğe doğru sıralayınız. 🧪
Çözüm:
Çözeltileri kıyaslamak için çözücü miktarlarını eşitlemek en kolay yöntemdir. Hepsini \( 200 \) g su üzerinden kıyaslayalım:
- A Çözeltisi: \( 50 \) g suda \( 10 \) g tuz varsa, \( 200 \) g suda \( 40 \) g tuz olur.
- B Çözeltisi: \( 100 \) g suda \( 20 \) g tuz varsa, \( 200 \) g suda \( 40 \) g tuz olur.
- C Çözeltisi: Zaten \( 200 \) g suda \( 60 \) g tuz içeriyor.
- C çözeltisi (\( 60 \) g tuz) en fazla çözüneni içerdiği için en derişik olandır.
- A ve B çözeltileri (\( 40 \) g tuz) aynı orana sahip oldukları için derişimleri eşittir.
Örnek 5:
Bir laboratuvar ortamında özdeş üç behere aynı sıcaklıkta sular konuluyor.
1. Beher: \( 100 \) mL su + \( 1 \) kaşık şeker
2. Beher: \( 200 \) mL su + \( 2 \) kaşık şeker
3. Beher: \( 100 \) mL su + \( 2 \) kaşık şeker
Laboratuvardaki öğrenci, 1. beherdeki çözeltiyi 2. beherdeki ile kıyasladığında "aynı derişimde", 3. beherdeki ile kıyasladığında ise "daha seyreltik" olduğunu gözlemliyor. Öğrencinin bu çıkarımları doğru mudur? Neden? 🧐
Çözüm:
Öğrencinin gözlemlerini matematiksel oranlarla kontrol edelim:
- 1. ve 2. Beher Kıyaslaması: 1. beherde oran \( \frac{1}{100} \), 2. beherde oran \( \frac{2}{200} = \frac{1}{100} \)'dür. Oranlar aynı olduğu için derişimleri eşittir. Öğrenci haklıdır.
- 1. ve 3. Beher Kıyaslaması: Her ikisinde de \( 100 \) mL su vardır. Ancak 3. beherde \( 2 \) kaşık, 1. beherde \( 1 \) kaşık şeker vardır. 1. beherdeki şeker miktarı daha az olduğu için 1. beher 3. behere göre daha seyreltiktir. Öğrenci haklıdır.
Örnek 6:
Kütlece % \( 40 \) lık \( 300 \) g bir tuz çözeltisine \( 100 \) g saf su ekleniyor. Oluşan yeni çözelti ilk çözeltiye göre nasıl değişmiştir? (Derişik/Seyreltik) Hesaplayarak gösteriniz. 🧮
Çözüm:
Çözeltinin ilk ve son durumdaki kütlece yüzde derişimlerini bulalım:
- Başlangıç Durumu:
Çözünen Tuz = \( 300 \times \frac{40}{100} = 120 \) g
Çözelti Kütlesi = \( 300 \) g - Su Eklendikten Sonra:
Yeni Çözelti Kütlesi = \( 300 + 100 = 400 \) g
Tuz Miktarı (Değişmedi) = \( 120 \) g - Yeni Yüzde Derişim:
Yeni Yüzde = \( \frac{120}{400} \times 100 = 30 \) %
Örnek 7:
Ev temizliğinde kullanılan çamaşır suyunun ambalajında "Kullanmadan önce 10 katı kadar su ile inceltiniz" ibaresi yer almaktadır. Bu işlem kimyasal olarak ne anlama gelir? 🧼
Çözüm:
Bu işlem tipik bir seyreltme işlemidir.
- Neden Yapılır? Çamaşır suyu oldukça derişik ve korozif (aşındırıcı) bir maddedir. Doğrudan kullanımı yüzeylere veya sağlığa zarar verebilir.
- Kimyasal Süreç: Üzerine su eklendiğinde, birim hacimdeki aktif madde (sodyum hipoklorit) miktarı azalır.
- Sonuç: Çözelti daha seyreltik hale getirilerek güvenli kullanım konsantrasyonuna ulaştırılmış olur.
Örnek 8:
Aşağıdaki işlemlerden hangisi seyreltik bir çözeltiyi daha derişik hale getirir?
a) Çözeltiye aynı sıcaklıkta su eklemek
b) Çözeltinin yarısını başka bir kaba boşaltmak
c) Çözeltiden aynı sıcaklıkta su buharlaştırmak
d) Çözeltiyi daha büyük bir kaba aktarmak
Çözüm:
Seçenekleri tek tek inceleyelim:
- a) Su eklemek: Çözücü miktarını artırır, çözeltiyi daha seyreltik yapar. ❌
- b) Yarısını boşaltmak: Çözeltinin miktarı azalır ancak içindeki oran (derişim) değişmez. ❌
- c) Su buharlaştırmak: Çözücü miktarını azaltır, birim hacimdeki çözünen oranını artırır. Çözelti daha derişik olur. ✅
- d) Kaba aktarmak: Sadece fiziksel konum değişir, derişim değişmez. ❌
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/10-sinif-kimya-derisik-ve-seyreltik-cozelti/sorular