Derişik ve seyreltik çözelti Ders Notu

Derişik ve Seyreltik Çözeltiler 🧪

Kimyada çözeltiler, bir çözücü içinde çözünen bir veya daha fazla maddenin homojen karışımlarıdır. Çözeltilerin en önemli özelliklerinden biri derişimleridir. Derişim, çözünen maddenin çözücü veya çözelti içindeki miktarını ifade eder. Çözeltileri derişimlerine göre iki ana gruba ayırabiliriz: derişik çözeltiler ve seyreltik çözeltiler.

Seyreltik Çözelti Nedir? 💧

Seyreltik çözelti, belirli bir miktar çözücüde az miktarda çözünen madde içeren çözeltidir. Başka bir deyişle, çözücü miktarına göre çözünen madde miktarı düşüktür. Seyreltik çözeltilerde çözünen madde tanecikleri arasındaki mesafe genellikle daha fazladır.

Özellikleri:

• Çözünen madde miktarı azdır.
• Çözücü miktarı fazladır.
• Genellikle berraktır ve rengi soluktur (eğer çözünen madde renkliyse).
• Kaynama noktası saf çözücüye yakındır.
• Donma noktası saf çözücüye yakındır.

Günlük Yaşamdan Örnekler:

• Bir bardak suya eklenen çok az miktarda şeker veya tuz.
• Hafifçe tatlandırılmış çay veya limonata.
• Temizlik için kullanılan seyreltilmiş çamaşır suyu.

Derişik Çözelti Nedir? 🍯

Derişik çözelti, belirli bir miktar çözücüde çok miktarda çözünen madde içeren çözeltidir. Çözücü miktarına göre çözünen madde miktarı yüksektir. Derişik çözeltilerde çözünen madde tanecikleri birbirine daha yakındır.

Özellikleri:

• Çözünen madde miktarı fazladır.
• Çözücü miktarı azdır.
• Genellikle daha yoğun, bulanık ve rengi koyudur (eğer çözünen madde renkliyse).
• Kaynama noktası saf çözücüden daha yüksektir.
• Donma noktası saf çözücüden daha düşüktür.

Günlük Yaşamdan Örnekler:

• Bir bardak suya bol miktarda şeker veya tuz eklenerek elde edilen çözelti.
• Yoğun şerbet veya reçel.
• Konsantre meyve suları (su eklenmeden önceki halleri).
• Saf veya çok az su ile seyreltilmiş asitler.

Derişik ve Seyreltik Karşılaştırması ve Çözüm Örnekleri ⚖️

Bir çözeltinin derişik mi yoksa seyreltik mi olduğunu belirlemek için genellikle çözünen maddenin kütlesi, çözücünün kütlesi veya çözeltinin hacmi gibi nicelikler kullanılır. Bu karşılaştırma, çözünen maddenin çözünürlük sınırına yakınlığına göre de yapılabilir. Eğer bir çözeltide çözünen madde miktarı, belirli bir sıcaklıkta çözebileceği maksimum miktarın altındaysa, bu çözelti doymamış çözeltidir ve derişimi seyreltik veya derişik olabilir.

Örnek 1:

100 gram suda 5 gram şeker bulunan bir çözelti ile 100 gram suda 50 gram şeker bulunan bir çözeltiyi karşılaştıralım.

• Çözelti A: 100 g su + 5 g şeker. Bu çözeltide çözünen madde miktarı azdır. Bu nedenle Çözelti A seyreltik bir çözeltidir.
• Çözelti B: 100 g su + 50 g şeker. Bu çözeltide çözünen madde miktarı daha fazladır. Bu nedenle Çözelti B, Çözelti A'ya göre daha derişik bir çözeltidir.

Örnek 2:

Bir şişede %5'lik tuzlu su ve başka bir şişede %20'lik tuzlu su bulunmaktadır. Hangi çözelti daha derişiktir?

• %5'lik tuzlu su, çözeltinin kütlesinin %5'inin tuz olduğunu gösterir.
• %20'lik tuzlu su, çözeltinin kütlesinin %20'sinin tuz olduğunu gösterir.
• Kütlece yüzde derişimi daha yüksek olan %20'lik tuzlu su, %5'lik tuzlu suya göre daha derişik bir çözeltidir.

Örnek 3:

100 mL suya 2 gram tuz eklenirse çözelti nasıl adlandırılır? (Tuzun 100 mL suda çözünebilen maksimum miktarı 36 gramdır.)

• Bu çözeltideki çözünen madde (tuz) miktarı, 100 mL suda çözünebilen maksimum miktarın oldukça altındadır.
• Bu nedenle, bu çözelti seyreltik bir çözeltidir. Eğer bu miktara daha fazla tuz eklenirse, çözelti daha derişik hale gelecektir.

Özetle, derişik ve seyreltik kavramları görecelidir. Bir çözeltinin derişik mi yoksa seyreltik mi olduğunu anlamak için, aynı çözücü ve çözünen maddeye sahip başka bir çözelti ile karşılaştırma yapmak veya çözünen maddenin çözünürlük sınırını bilmek faydalıdır.