💡 10. Sınıf Edebiyat: Yapıca fiiller Çözümlü Örnekler
10. Sınıf Edebiyat: Yapıca fiiller Çözümlü Örnekler
Aşağıdaki cümlede yer alan fiilin yapısını inceleyiniz:
👉 "Dün akşam kitaplıktaki bütün romanları büyük bir keyifle okudu."
Cümledeki fiilimiz "okudu" kelimesidir. Bu fiilin yapı analizini adım adım yapalım:
- Kelime Kökü: "oku-" (Fiil kökü)
- Aldığı Ekler: "-du" (Görülen geçmiş zaman eki / Çekim eki)
- Yapı Analizi: Fiilimiz herhangi bir yapım eki almamıştır. Sadece çekim eki (zaman eki) almıştır.
✅ Sonuç: Yapım eki almayan ve başka bir kelimeyle birleşmeyen bu fiil Basit Fiildir.
Aşağıdaki cümlede altı çizili fiilin yapısını türüne göre belirleyiniz:
👉 "Annem, misafirler gelmeden önce bütün evi tek başına temizledi."
Fiilimiz "temizledi" kelimesidir. Yapısını inceleyelim:
- Kelime Kökü: "temiz" (İsim kökü)
- Yapım Eki: "-le" (İsimden fiil yapım eki)
- Çekim Eki: "-di" (Zaman eki)
💡 Bir fiil, kök halindeyken veya isim köklüyken en az bir tane yapım eki alırsa yapıca değişir.
✅ Sonuç: Yapım eki aldığı için bu fiil Türemiş Fiildir.
Aşağıdaki cümlede geçen birleşik fiilin türünü bulunuz:
👉 "Bu zor matematik sorusunu sınıfta sadece Ali çözebildi."
Cümledeki fiilimiz "çözebildi" kelimesidir. Bu fiil iki parçadan oluşur:
- 1. Fiil: "çözmek"
- 2. Yardımcı Fiil: "-ebilmek" (Yeterlik fiili)
📌 Kural: Bir fiile "-abil / -ebil" getirilerek yapılan fiillere Kurallı Birleşik Fiil (Yeterlik Fiili) denir.
✅ Sonuç: Bu fiil yapıca Kurallı Birleşik Fiildir.
Aşağıdaki cümlede yer alan fiilin hangi kurallı birleşik fiil türüne girdiğini açıklayınız:
👉 "Öğretmen içeri girince bütün öğrenciler yerlerine oturuverdi."
Fiilimiz "oturuverdi" kelimesidir. Yapısını incelediğimizde:
- Oluşumu: "oturmak" + "-ivermek"
- Anlamı: Eylemin çabukça, hemen yapıldığını ifade eder.
🚀 Bu tür fiillere Tezlik Fiili adı verilir.
✅ Sonuç: Yapıca Kurallı Birleşik Fiil (Tezlik) grubundadır.
Aşağıdaki cümledeki yardımcı fiille kurulan birleşik fiili bulunuz ve yapısını açıklayınız:
👉 "Yaptığı hatalardan dolayı arkadaşından herkesin içinde özür diledi ve durumu fark etti."
Cümlede iki adet birleşik yapı dikkat çekmektedir ancak yardımcı fiille kurulan yapıyı inceleyelim:
- Fiil: "fark etti"
- Oluşumu: "fark" (İsim) + "etmek" (Yardımcı Fiil)
⚠️ Not: "etmek, olmak, eylemek, kılmak" gibi sözcükler bir isimle birleşerek yardımcı fiil oluşturur. Eğer ses düşmesi veya türemesi yoksa ayrı yazılırlar.
✅ Sonuç: "fark etti" fiili Yardımcı Fiille Kurulan Birleşik Fiildir.
Aşağıdaki cümlede altı çizili olan fiilin yapısal özelliğini belirtiniz:
👉 "Siz durakta bekleyin, ben gidedurayım; ileride buluşuruz."
Altı çizili fiilimiz "gidedurayım" kelimesidir:
- Oluşumu: "gitmek" + "-edurmak"
- Anlamı: Eylemin devam ettiğini, sürdüğünü belirtir.
⏳ Bu yapıya Sürerlik Fiili denir. Sürerlik fiilleri "-edur", "-ekal", "-egel" ekleriyle yapılır.
✅ Sonuç: Bu fiil yapıca Kurallı Birleşik Fiil (Sürerlik) kategorisindedir.
Günlük hayatta sıkça kullandığımız deyimler yapıca hangi fiil grubuna girer? Aşağıdaki örnek üzerinden açıklayınız:
👉 "Onun bu vurdumduymaz tavırları artık sabrımı taşırdı."
Cümledeki "sabrı taşmak" ifadesi bir deyimdir. Fiil yapısı bakımından inceleyelim:
- Özellik: En az iki kelimenin (genellikle biri isim, diğeri fiil) kendi gerçek anlamlarından uzaklaşarak yeni bir anlam oluşturmasıdır.
- Tür: Bu tür yapılara Anlamca Kaynaşmış (Deyimleşmiş) Birleşik Fiil denir.
✅ Sonuç: "sabrı taşmak" ifadesi yapıca Anlamca Kaynaşmış Birleşik Fiildir.
Aşağıdaki cümlede gerçekleşmesine çok az kalmış bir eylemi ifade eden fiilin yapısını bulunuz:
👉 "Merdivenlerden inerken ayağım kaydı, az kalsın düşeyazdım."
Cümledeki "düşeyazdım" fiilini analiz edelim:
- Oluşumu: "düşmek" + "-eyazmak"
- Anlamı: Eylemin gerçekleşmediğini ama gerçekleşmeye çok yaklaştığını ("az kalsın oluyordu") ifade eder.
📉 Bu yapıya Yaklaşma Fiili denir. Günümüz Türkçesinde kullanımı oldukça azalmış olsa da edebi metinlerde karşımıza çıkar.
✅ Sonuç: Bu fiil yapıca Kurallı Birleşik Fiil (Yaklaşma) grubuna girer.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/10-sinif-edebiyat-yapica-fiiller/sorular