💡 10. Sınıf Edebiyat: Nazım bilgisi Çözümlü Örnekler
10. Sınıf Edebiyat: Nazım bilgisi Çözümlü Örnekler
Aşağıdaki dizelerde yer alan kafiye (uyak) ve redifleri bularak türlerini belirtiniz.
"Derdim var beller gibi
Söylerim diller gibi"
Şiirde kafiye ve redif analizi yapılırken kelimelerin kök ve eklerine bakılır:
- Kelime Analizi: "bel-ler" ve "dil-ler" kelimelerinde kökler "bel" ve "dil"dir.
- Redif: Köklerden sonra gelen, görevleri ve yazılışları aynı olan ekler ile kelimeler rediftir. Burada "-ler gibi" kısımları redif görevindedir.
- Kafiye: Kelime köklerindeki ses benzerliğidir. "bel" ve "dil" kelimelerinde sadece "l" sesi ortaktır.
- Kafiye Türü: Tek ses benzerliğine dayandığı için Yarım Kafiye denir. Ses sayısı \( 1 \) olduğu için bu sınıfa girer.
Aşağıda verilen dörtlüğün kafiye şemasını belirleyiniz ve türünü yazınız.
"Göz seni görsün diye ey yüzü gül-i rana (a)
Aklım sana ersin diye ey lütfu bol Mevla (a)
Can seni sevsin diye ey canımın cananı (b)
Gönlüm seni bilsin diye ey dertlerin dermanı (b)"
Kafiye şeması, dizelerin son seslerindeki benzerliklere göre harflendirilmesiyle bulunur:
- 1. Dize: "rana" sesi ile biter, buna "a" diyoruz.
- 2. Dize: "Mevla" sesi "rana" ile uyumludur, buna da "a" diyoruz.
- 3. Dize: "cananı" sesi farklı bir sesle biter, buna "b" diyoruz.
- 4. Dize: "dermanı" sesi "cananı" ile uyumludur, buna da "b" diyoruz.
- Şema: Ortaya çıkan diziliş "aabb" şeklindedir.
Aşağıdaki dizelerin hece ölçüsünü hesaplayınız.
"İncecikten bir kar yağar
Tozar Elif Elif diye"
Hece ölçüsünü bulmak için dizelerdeki ünlü harfleri saymak en pratik yoldur:
- 1. Dize: İncecikten (4) + bir (1) + kar (1) + yağar (2) = \( 4 + 1 + 1 + 2 = 8 \) hece.
- 2. Dize: Tozar (2) + Elif (2) + Elif (2) + diye (2) = \( 2 + 2 + 2 + 2 = 8 \) hece.
Aşağıdaki beyitte yer alan kafiye türünü bulunuz.
"Kısmetindir gezdiren yer yer seni
Arşa çıksan akıbet yer yer seni"
Bu örnekte dikkat edilmesi gereken nokta, kelimelerin yazılışlarının aynı, anlamlarının farklı olmasıdır:
- 1. Dize: "yer yer" ifadesi "mekân mekân, farklı yerler" anlamında kullanılmıştır.
- 2. Dize: "yer yer" ifadesi "toprak seni yer, yok eder" anlamındaki "yemek" fiilinden türetilmiştir.
- Cinaslı Kafiye: Yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları farklı olan kelimelerin oluşturduğu kafiyeye denir.
Bir öğrenci, incelediği bir şiirde şu özellikleri tespit etmiştir:
- Nazım birimi dörtlüktür.
- Kafiye şeması "abab" şeklindedir.
- \( 11 \)-li hece ölçüsü kullanılmıştır.
Buna göre bu öğrencinin incelediği şiirin kafiye düzeni aşağıdakilerden hangisidir?
Öğrencinin verdiği bilgiler ışığında analizi yapalım:
- Nazım Birimi: Şiirin dört dizelik gruplardan oluştuğunu gösterir.
- Kafiye Şeması: "abab" dizilişi, birinci dize ile üçüncü dizenin, ikinci dize ile dördüncü dizenin kendi arasında kafiyeli olduğunu gösterir.
- Terim Karşılığı: Edebiyatta bu tür çaprazlama eşleşmeye Çapraz Kafiye düzeni denir.
Ramazan aylarında sokaklarda davul çalan manici amcaların söylediği şu sözleri nazım bilgisi açısından inceleyiniz:
"Besmeleyle başladım (a)
Davulumu çalmaya (b)
Sizleri uyandırdım (c)
Sahura kalkmaya (b)"
Günlük hayatımızda sıkça duyduğumuz maniler, nazım bilgisinin en temel örnekleridir:
- Nazım Birimi: \( 4 \) dizeden oluştuğu için dörtlüktür.
- Kafiye Şeması: "başladım" (a), "çalmaya" (b), "uyandırdım" (c), "kalkmaya" (b). Yani "abcb" veya genel mani tipi olan "aaxa" formuna yakındır.
- Ölçü: Sayalım: Bes-me-ley-le baş-la-dım (\( 7 \) hece). Ma-ni-ler genellikle \( 7 \)-li hece ölçüsü ile söylenir.
Aşağıdaki dizelerde kullanılan kafiye türünü bulunuz.
"Kükremiş sel gibiyim, bendimi çiğner, aşarım.
Hangi çılgın bana zincir vuracakmış? Şaşarım."
Kelimeleri eklerine ayırarak inceleyelim:
- Kelime 1: aş-ar-ım (Kök: aş)
- Kelime 2: şaş-ar-ım (Kök: şaş)
- Redif: "-ar-ım" ekleri aynı görevde (geniş zaman ve şahıs eki) olduğu için rediftir.
- Kafiye: "aş" ve "şaş" kelimeleri arasında "aş" sesleri ortaktır.
- Tunç Kafiye: Bir kelimenin tamamının, diğer kelimenin içinde aynen yer alması durumudur. "aş" kelimesi "şaş" kelimesinin içinde aynen geçmektedir.
Bir şiirde "Sarmal Kafiye" düzeni oluşturmak isteyen bir şair, dizelerini hangi harf düzenine göre sıralamalıdır?
Sarmal kafiye, dıştaki dizelerin kendi arasında, içteki dizelerin kendi arasında kafiyeli olmasıdır:
- Mantık: Birinci dize ile dördüncü dize, ikinci dize ile üçüncü dize uyumlu olmalıdır.
- Şematik Gösterim:
1. Dize: a
2. Dize: b
3. Dize: b
4. Dize: a
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/10-sinif-edebiyat-nazim-bilgisi/sorular