✅ 10. Sınıf Edebiyat: Destan özellikleri ve motifleri Test Çöz

Destanlar (epope), milletlerin hayatında derin izler bırakan olayların olağanüstü ögelerle süslenerek anlatıldığı edebi türlerdir.

Buna göre aşağıdakilerden hangisi destanların genel özelliklerinden biri değildir?

Türk mitolojisinde ve destanlarında önemli bir yere sahip olan, Türk milletine yol gösteren, onları felaketlerden koruyan ve kutsal kabul edilen hayvan motifi aşağıdakilerden hangisidir?

Doğal destanlar, uzun bir zaman diliminde halkın ortak belleğinde şekillenerek sonradan bir sanatçı tarafından yazıya geçirilen eserlerdir.

Buna göre doğal destanların oluşum aşamaları sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Destanlar oluşum biçimlerine göre "doğal destanlar" ve "yapay destanlar" olmak üzere ikiye ayrılır. Yapay destanlar, yazarı belli olan ve yakın tarihteki bir olayı destan boyutunda ele alan eserlerdir.

Buna göre aşağıdakilerden hangisi yapay (suni) bir destandır?

Türk destanlarında sıkça karşılaşılan "ışık" ve "ağaç" motifleri sıradan birer unsur değildir. Örneğin, kahramanların eşleri veya kutsal varlıklar genellikle gökten inen bir ışığın içinden çıkar ya da kutsal kabul edilen ulu bir ağacın kovuğunda belirir.

Buna göre "ışık" ve "ağaç" motiflerinin destanlardaki temel işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

"Oğuz Kağan bir gün avlanırken bir gölün ortasında tek başına duran ulu bir ağaç gördü. Ağacın kovuğunda çok güzel bir kız oturuyordu. Kızın başında öyle bir ışık vardı ki tıpkı parlak bir yıldız gibi parlıyordu. Oğuz Kağan kızı görünce aklı başından gitti ve ona aşık oldu..."

Oğuz Kağan Destanı'ndan alınan bu parçada aşağıdaki motiflerden hangileri bir arada kullanılmıştır?

Türk destanları İslamiyet öncesi ve İslamiyet sonrası olmak üzere iki ana grupta incelenir.

Buna göre aşağıdakilerden hangisi İslamiyet öncesi Türk destanları ile İslamiyet sonrası Türk destanlarının karşılaştırılmasına ilişkin yanlış bir bilgidir?

Türklerin düşmanları tarafından hileyle yenilgiye uğratılmasından sonra, sağ kalan birkaç kişinin sarp dağlarla çevrili, dış dünyadan yalıtılmış verimli bir vadiye sığınması; burada dört yüz yıl çoğalıp sığamaz hale gelince dağdaki demir madenini eriterek yeni bir çıkış yolu bulmalarını anlatan Göktürk dönemi destanı aşağıdakilerden hangisidir?

Türk destanlarında "at" motifi, kahramanın sıradan bir binek hayvanı olmanın çok ötesinde anlamlar taşır.

Buna göre destanlardaki "at" motifiyle ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Türk destanları, oluştukları tarihi dönemlere ve ait oldukları Türk boylarına göre sınıflandırılır.

Buna göre aşağıdaki destan-dönem/topluluk eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Türk destanlarında kahramanların başı sıkıştığında, önemli bir karar arefesinde olduklarında ya da bir rüya gördüklerinde aniden ortaya çıkan, onlara yol gösteren, geleceğe dair kehanetlerde bulunan "aksakallı ihtiyar" (veya Uluğ Türk gibi bilge kişiler) motifi yer alır.

Bu motifin destanlardaki temel işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

"Oğuz Kağan'ın yanında Uluğ Türk adında ak saçlı, tecrübeli bir vezir vardı. Bir gün rüyasında bir altın yay ve üç gümüş ok gördü. Altın yay gün doğusundan gün batısına kadar uzanıyordu. Üç gümüş ok ise kuzeye doğru gidiyordu. Uluğ Türk uyanınca rüyasını Oğuz Kağan'a anlattı ve şöyle dedi: 'Ey hakanım, Gök Tanrı sana ve soyuna dünyayı bağışladı. Bu rüya senin egemenliğinin müjdesidir.' Oğuz Kağan bu rüyayı duyunca çok sevindi ve ülkesini oğulları arasında paylaştırdı."

Oğuz Kağan Destanı'ndan alınan bu parçadan hareketle Türk destanlarındaki motifler ve zihniyetle ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

Aşağıdaki iki metni inceleyiniz:

I. Metin: "Oğuz o gün avlanmaya gitti. Birden önünde gökten bir ışık indi. Işığın içinden bir kız çıktı, saçları altın gibi parlıyordu. Oğuz onu görünce aklını yitirecek gibi oldu. Kızla evlendi, ondan üç erkek çocukları oldu: Gün, Ay, Yıldız..."

II. Metin: "Dağ taş demeden koştular cepheye / Al bayrağı çekmek için kaleye / Mustafa Kemal'in askerleriydiler / Tarihi yeniden yazmak için geldiler / Düşmanı İzmir'de denize döktüler..."

Yukarıda verilen iki metin karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Türk mitolojisinde ve destanlarında "kurt" (bozkurt) motifi çok boyutlu bir işleve sahiptir. Bu motif destanlarda üç temel rolde karşımıza çıkar:

1. Ata/Kurtarıcı: Soyun yok olmasını önleyen, soyu yeniden türeten kutsal varlık.
2. Kılavuz/Yol Gösterici: Savaşlarda veya göçlerde orduya/milleti öncülük eden rehber.
3. Güç/Koruyucu Sembolü: Kahramana zor anlarında manevi güç veren koruyucu ruh.

Buna göre, aşağıdaki destan özetlerinin hangisinde kurt motifi doğrudan "soyun yok olmasını önleyen bir ata/kurtarıcı" rolüyle yer almaktadır?