✅ 10. Sınıf Biyoloji: Madde döngüleri ile bilimsel model oluşturma Test Çöz

Su döngüsünü açıklamak için hazırlanan bir bilimsel modelde, suyun sıvı halden gaz haline geçerek atmosfere dönmesinde rol oynayan olaylar gösterilmektedir.

Bu modelde yer alan;

I. Terleme,
II. Solunum,
III. Yoğunlaşma

olaylarından hangileri suyun atmosfere gaz halinde dönmesini sağlar?

Karbon döngüsünü gösteren basit bir şemada, atmosferdeki karbondioksit ($\text{CO}_2$) miktarını doğrudan azaltan temel üretici faaliyeti aşağıdakilerden hangisidir?

Azot döngüsünü modelleyen bir öğrenci, amonyağın ($\text{NH}_3$) bitkiler tarafından alınabilecek azot tuzlarına dönüştürülmesi sürecini göstermek istemektedir.

Bu süreçte görev alan kemosentetik bakteriler aşağıdakilerden hangisidir?

Madde döngülerini gösteren ekolojik modellerin tamamında, organik atıkları inorganik maddelere dönüştürerek döngünün sürekliliğini sağlayan canlı grubu aşağıdakilerden hangisidir?

Bir azot döngüsü modelinde gerçekleşen bazı dönüşüm reaksiyonları şunlardır:

I. Organik atık $\rightarrow$ Amonyak
II. Amonyak $\rightarrow$ Nitrit
III. Nitrat $\rightarrow$ Atmosfer azotu

Bu dönüşümleri gerçekleştiren canlıların hücresel yapısı ve beslenme şekilleriyle ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?

Karbon döngüsünü simüle eden bir bilgisayar modelinde, bir bölgedeki ormanlık alanların %50 oranında tahrip edildiği varsayılmıştır.

Bu tahribatın ardından modelde gerçekleşmesi beklenen değişimlerle ilgili;

I. Atmosferdeki $\text{CO}_2$ miktarının artması,
II. Birim zamanda üretilen oksijen miktarının azalması,
III. Topraktaki organik atık miktarının hızla tükenmesi

durumlarından hangileri gerçekleşir?

Bir havzadaki su döngüsü modeli üzerinde çalışan araştırmacılar, bölgedeki betonlaşma ve şehirleşme oranının artmasının su döngüsüne etkilerini incelemektedir.

Bu modelleme çalışmasına göre, şehirleşmenin artmasıyla birlikte;

I. Yeraltı su seviyesinin yükselmesi,
II. Yüzeysel akışa geçen su miktarının artması,
III. Toprağa sızan su miktarının azalması

tahminlerinden hangileri doğrudur?

Tarımsal verimliliği artırmak amacıyla hazırlanan bir toprak azot döngüsü modelinde, toprağa nitrifikasyon bakterilerinin faaliyetini engelleyen kimyasal bir madde ilave edilmiştir.

Bu müdahale sonrasında modelde aşağıdaki değişimlerden hangisinin gerçekleşmesi beklenir?

Karbon ve oksijen döngülerinin birbiriyle olan ilişkisini gösteren bir ekolojik modelde, bazı süreçler şu şekilde açıklanmıştır:

- 1. Süreç: Atmosferdeki $\text{CO}_2$ gazının organik besine dönüştürülmesi.
- 2. Süreç: Organik besinin hücre içinde yıkılarak atmosfere $\text{CO}_2$ verilmesi.
- 3. Süreç: Fosil yakıtların yanması sonucu atmosfere $\text{CO}_2$ salınması.

Bu modeldeki süreçlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Bir azot döngüsü şemasında yer alan X, Y ve Z canlılarının özellikleri şu şekildedir:

- X canlısı: Hücre dışı sindirim enzimleriyle organik atıkları parçalar.
- Y canlısı: İnorganik maddeleri oksitleyerek elde ettiği kimyasal enerjiyle besin üretir.
- Z canlısı: Topraktaki nitratı atmosfer azotuna dönüştürür.

Buna göre, bu canlıların taksonomik alemleriyle ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi kesinlikle yanlıştır?

Küresel ısınma ve sera etkisini açıklamak için tasarlanan bir karbon döngüsü modelinde, atmosferdeki sera gazlarının (özellikle $\text{CO}_2$) artışının yeryüzü sıcaklığı üzerindeki etkisi incelenmektedir.

Bu modele göre, aşağıdakilerden hangisi atmosferdeki $\text{CO}_2$ dengesini bozarak sera etkisini artıran doğrudan bir etken değildir?

Bir ekolog, kapalı bir fanus içinde kurduğu yapay ekosistem modelinde azot döngüsünü incelemektedir. Fanusta başlangıçta sadece otsu bir bitki, saprofit bir mantar ve nitrifikasyon bakterileri bulunmaktadır. Ekolog, sisteme dışarıdan müdahale ederek ortama sadece "denitrifikasyon bakterileri" ilave ediyor ve fanusun ağzını tamamen kapatıyor.

Bu müdahaleden sonra kapalı ekosistem modelinde gerçekleşen değişimlerle ilgili aşağıdaki grafiklerden hangisi çizilemez?

Bir ekosistemdeki atmosferik karbon dengesini simüle eden bir modelde, atmosfere salınan karbon miktarı ($S$) ile atmosferden bağlanan karbon miktarı ($B$) arasındaki ilişki incelenmektedir.

- Atmosfere salınan karbon: $S = x + y$ (Burada $x$: solunum, $y$: yanma reaksiyonlarıdır.)
- Atmosferden bağlanan karbon: $B = a + b$ (Burada $a$: fotosentez, $b$: kemosentezdir.)

Dengeli bir ekosistemde $S = B$ olması beklenir. Yapılan bir simülasyonda, fosil yakıt yanma reaksiyonlarının ($y$) kontrolsüz şekilde arttığı ve küresel kirlilik nedeniyle fotosentez kapasitesinin ($a$) azaldığı gözlenmiştir.

Bu modelde karbon dengesinin yeniden sağlanabilmesi ve atmosferdeki karbon birikiminin engellenmesi için uygulanacak aşağıdaki yöntemlerden hangisi en etkilidir?

Bir bilim insanı, tarım arazilerindeki azot döngüsünü optimize etmek için bilgisayar tabanlı bir akış şeması modeli tasarlamıştır. Bu modelde azot döngüsünün basamakları şu şekilde kodlanmıştır:

- Adım 1: Havada bulunan serbest azot gazının ($\text{N}_2$) Rhizobium bakterileri tarafından bağlanması.
- Adım 2: Topraktaki organik atıkların saprofitler tarafından amonyağa ($\text{NH}_3$) dönüştürülmesi.
- Adım 3: Amonyağın Nitrosomonas bakterileri tarafından nitrite ($\text{NO}_2^-$) dönüştürülmesi.
- Adım 4: Nitritin Nitrobacter bakterileri tarafından nitrata ($\text{NO}_3^-$) dönüştürülmesi.
- Adım 5: Nitratın denitrifikasyon bakterileri tarafından tekrar azot gazına ($\text{N}_2$) dönüştürülmesi.

Bu tarım arazisine aşırı miktarda kimyasal gübre (hazır nitrat tuzu) ilave edildiğinde ve toprak aşırı sulanarak oksijensiz (anoksik) hale getirildiğinde, modeldeki adımların çalışma hızlarında meydana gelecek değişimlerle ilgili aşağıdaki analizlerden hangisi yanlıştır?