🎓 10. Sınıf
📚 10. Sınıf Biyoloji
💡 10. Sınıf Biyoloji: Komünite, tür içi ve türler arası etkileşimler, süksesyon, popülasyon dinamikleri ve popülasyon Çözümlü Örnekler
10. Sınıf Biyoloji: Komünite, tür içi ve türler arası etkileşimler, süksesyon, popülasyon dinamikleri ve popülasyon Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Komünite kavramı ile ilgili olarak aşağıda verilen ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Belirli bir alanda yaşayan aynı türe ait bireyler topluluğudur.
II. Farklı türlere ait popülasyonların oluşturduğu bir yapıdır.
III. Komünitelerin yapısı ve büyüklüğü çevresel faktörlerden etkilenir.
I. Belirli bir alanda yaşayan aynı türe ait bireyler topluluğudur.
II. Farklı türlere ait popülasyonların oluşturduğu bir yapıdır.
III. Komünitelerin yapısı ve büyüklüğü çevresel faktörlerden etkilenir.
💡 İpucu: Popülasyon ve komünite arasındaki temel fark tür sayısıdır.
Çözüm:
Komünite kavramını analiz edelim:
- I. İfade Yanlıştır: Belirli bir alanda yaşayan aynı türe ait bireyler topluluğuna popülasyon denir. Komünite birden fazla türü kapsar.
- II. İfade Doğrudur: Komünite, belirli bir alanda birbirleriyle etkileşim içinde olan farklı popülasyonların (türlerin) toplamıdır.
- III. İfade Doğrudur: Sıcaklık, nem, ışık ve besin gibi faktörler komünitenin tür çeşitliliğini ve büyüklüğünü doğrudan etkiler.
Örnek 2:
İki farklı tür arasındaki etkileşimler şematize edildiğinde;
- 1. Tür: (+) Fayda sağlar.
- 2. Tür: (0) Ne fayda ne zarar görür.
- 1. Tür: (+) Fayda sağlar.
- 2. Tür: (0) Ne fayda ne zarar görür.
Yukarıda özellikleri verilen simbiyotik yaşam biçimi hangisidir? Günlük hayattan bir örnekle açıklayınız.
Çözüm:
Verilen etkileşim türü Kommensalizm olarak adlandırılır.
Özellikleri ve Örnek:
Özellikleri ve Örnek:
- Kommensalizmde türlerden biri bu ilişkiden yarar sağlarken (+), diğeri etkilenmez (0).
- Günlük Hayattan Örnek: Köpekbalıkları ve onlara tutunarak yaşayan Echeneis (Vantuzlu balık) arasındaki ilişki.
- Vantuzlu balık, köpekbalığının hareketinden faydalanarak yer değiştirir ve onun besin artıklarından beslenir (+).
- Köpekbalığı ise bu durumdan herhangi bir fayda veya zarar görmez (0).
Örnek 3:
Bir ekosistemde ekolojik nişleri benzer olan iki tür aynı ortamda yaşamaya başladığında aralarında rekabet gözlenir.
Bu rekabetin sonucunda gerçekleşebilecek olayları maddeler halinde yazınız.
Bu rekabetin sonucunda gerçekleşebilecek olayları maddeler halinde yazınız.
Çözüm:
Ekolojik nişleri (canlının doğadaki işi/rolü) benzer olan türler arasında kaynaklar için rekabet başlar. Bu durum Gause'un Rekabette Elenme İlkesi ile açıklanır:
- Elenme: Rekabet gücü zayıf olan tür, ortamdaki kaynakları verimli kullanamadığı için o bölgeden yok olabilir veya göç etmek zorunda kalabilir.
- Kaynak Paylaşımı: Türler, rekabeti azaltmak için kaynakları farklı zamanlarda veya farklı şekillerde kullanmaya başlayabilir (Niş değişimi).
- Karakter Kayması: Rekabet nedeniyle türlerin morfolojik özelliklerinde (örneğin gaga yapısı) zamanla değişimler meydana gelebilir.
Örnek 4:
Bir göl ekosistemine dışarıdan istilacı bir balık türü dahil olmuştur. Bu türün gelişim süreci incelendiğinde popülasyonun S tipi büyüme eğrisi gösterdiği saptanmıştır.
Bu büyüme eğrisinin evrelerini ve bu süreçte etkili olan çevre direnci kavramını açıklayınız.
Bu büyüme eğrisinin evrelerini ve bu süreçte etkili olan çevre direnci kavramını açıklayınız.
Çözüm:
S tipi büyüme eğrisi, sınırlı kaynaklara sahip ortamlarda görülür ve 4 evreden oluşur:
- 1. Kuruluş Evresi (Pozitif Artış): Popülasyon ortama alışır, birey sayısı yavaş artar.
- 2. Logaritmik Artış Evresi: Doğum oranı çok yüksektir, popülasyon hızla büyür.
- 3. Negatif Artış Evresi: Birey sayısı artmaya devam eder ancak artış hızı yavaşlar. Çünkü çevre direnci artmaktadır.
- 4. Denge Evresi: Popülasyon taşıma kapasitesine ulaşır. Doğum ve ölüm oranları birbirine yaklaşır.
Popülasyon büyüklüğü değişimi şu formülle ifade edilebilir:
\[ A = (d + i) - (o + e) \]
Burada:
\( d \): Doğumlar
\( i \): İçe göçler
\( o \): Ölümler
\( e \): Dışa göçler
Örnek 5:
Büyük bir orman yangını sonrası tamamen tahrip olan bir bölgede, zamanla bitki örtüsünün yeniden oluşması sürecine ne ad verilir? Bu süreçteki sıralamayı belirtiniz.
Çözüm:
Bu durum Süksesyon (Ardıllık) olarak adlandırılır. Orman yangını gibi mevcut bir komünitenin bozulmasıyla başlayan sürece ise özel olarak İkincil Süksesyon denir.
Süreç şu şekilde ilerler:
Süreç şu şekilde ilerler:
- 1. Otsu Bitkiler: Yangın sonrası boşalan alanda önce hızlı büyüyen tek yıllık otlar ve yabani çiçekler görülür.
- 2. Çalı Formu: Birkaç yıl içinde ortamda çalılar ve fundalıklar baskın hale gelmeye başlar.
- 3. Hızlı Büyüyen Ağaçlar: Güneşi seven, hızlı büyüyen ağaç türleri (örneğin çamlar) yerleşir.
- 4. Klimaks (Denge): Uzun yıllar sonunda bölgenin iklimine en uygun, kararlı ve dengeli komünite yapısı oluşur.
Örnek 6:
Parazitlik etkileşiminde bitkisel parazitler ikiye ayrılır. Ökse otu (yarı parazit) ve Cinsaçı (tam parazit) arasındaki temel farkları beslenme açısından karşılaştırınız.
Çözüm:
Bitkisel parazitler, üzerinde yaşadıkları konak bitkiden aldıkları maddelere göre sınıflandırılır:
- Yarı Parazit (Ökse Otu): Kloroplastları vardır, fotosentez yapabilir. Konak bitkinin sadece odun borularına (ksilem) emeç göndererek su ve mineral alır.
- Tam Parazit (Cinsaçı): Kloroplastları yoktur, fotosentez yapamaz. Konak bitkinin hem odun borularına hem de soymuk borularına (floem) emeç gönderir. Hem su hem de organik besin (şeker) çalar.
Örnek 7:
Popülasyonlarda bireylerin alan içerisindeki yerleşim biçimlerine dağılım denir. Doğada en yaygın görülen dağılım tipi hangisidir ve nedenini açıklayınız.
Çözüm:
Doğada en yaygın görülen dağılım tipi Kümeli Dağılım'dır.
Nedenleri:
Nedenleri:
- Besin kaynaklarının belirli bölgelerde yoğunlaşması.
- Avcılardan korunma içgüdüsü (sürü oluşturma).
- Üreme ve yavruları koruma davranışı.
- İklimsel koşulların (su, sıcaklık) belirli noktalarda daha uygun olması.
Örnek 8:
Bir popülasyonda birey sayısındaki değişim hızı hesaplanırken çevre direncinin etkisi göz ardı edilemez.
Eğer bir popülasyonda doğum ve içe göçlerin toplamı, ölüm ve dışa göçlerin toplamından büyükse \( (d + i > o + e) \), bu popülasyonun geleceği hakkında ne söylenebilir?
Eğer bir popülasyonda doğum ve içe göçlerin toplamı, ölüm ve dışa göçlerin toplamından büyükse \( (d + i > o + e) \), bu popülasyonun geleceği hakkında ne söylenebilir?
Çözüm:
Bu durum popülasyonun büyümekte olduğunu gösterir.
Analiz:
Analiz:
- Popülasyonun yoğunluğu artar.
- Eğer bu artış kontrolsüz devam ederse, kaynaklar tükenmeye başlar ve çevre direnci artar.
- Artan çevre direnci (besin azlığı, hastalık vb.) bir süre sonra ölüm oranlarını artırarak popülasyonu taşıma kapasitesine doğru çeker.
- Yaş piramidi çizilirse, tabanı geniş (genç birey sayısı fazla) bir üçgen yapısı görülür.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/10-sinif-biyoloji-komunite-tur-ici-ve-turler-arasi-etkilesimler-suksesyon-populasyon-dinamikleri-ve-populasyon/sorular