✅ 8. Sınıf Fen Bilimleri: Bağımlı bağımsız değişkenler Test Çöz

Bir öğrenci, katı basıncının cismin ağırlığına bağlı olup olmadığını araştırmak istiyor. Bu amaçla, özdeş tuğlaları kullanarak kum havuzunda iki farklı düzenek hazırlıyor. Her iki düzenekte de tuğlaların kumla temas eden yüzey alanlarını eşit tutarken, ikinci düzenekteki tuğla sayısını (ağırlığı) iki katına çıkarıyor.

Buna göre, öğrencinin hazırladığı bu deneydeki bağımsız değişken aşağıdakilerden hangisidir?

Sıvı basıncının sıvının derinliğine bağlı olup olmadığını test etmek isteyen bir araştırmacı, özdeş iki kaba aynı sıcaklıkta saf su dolduruyor. Birinci kaba $10\text{ cm}$ derinliğinde, ikinci kaba ise $20\text{ cm}$ derinliğinde su koyarak kap tabanlarındaki sıvı basınçlarını ölçüyor.

Bu deneyde sabit tutulan (kontrol edilen) değişken aşağıdakilerden hangisidir?

Özdeş iki behere sırasıyla $100\text{ g}$ ve $200\text{ g}$ kütleli, ilk sıcaklıkları $20\ ^\circ\text{C}$ olan saf sular konuluyor. Bu beherler özdeş ısıtıcılarla $5\text{ dakika}$ boyunca ısıtılıyor ve süre sonunda suların son sıcaklıkları ölçülerek sıcaklık değişimleri hesaplanıyor.

Bu deneydeki bağımlı değişken aşağıdakilerden hangisidir?

Bir öğrenci, ışık renginin fotosentez hızına etkisini gözlemlemek amacıyla özdeş iki saksı bitkisi kullanıyor. Bitkileri aynı sıcaklıkta, eşit miktarda sulayarak birini kırmızı ışık alan, diğerini ise yeşil ışık alan özdeş odalara yerleştiriyor. Bir hafta boyunca bitkilerin gelişimini ve ürettikleri gaz miktarını takip ediyor.

Bu deneydeki bağımsız değişken aşağıdakilerden hangisidir?

Katıların bulundukları zemine uyguladıkları basınç ile ilgili bir araştırma için aşağıdaki iki düzenek hazırlanıyor:

- 1. Düzenek: Geniş yüzeyi $2S$, dar yüzeyi $S$ olan bir tuğla, geniş yüzeyi ($2S$) kum zemine gelecek şekilde bırakılıyor.
- 2. Düzenek: Aynı özelliklere sahip özdeş bir tuğla, dar yüzeyi ($S$) kum zemine gelecek şekilde bırakılıyor.

Her iki düzenekte de tuğlaların kumda batma miktarları ölçülüyor.

Bu deneyin değişkenleri ile ilgili aşağıda verilen eşleştirmelerden hangisi doğrudur?

Sıvı basıncına etki eden faktörleri incelemek isteyen bir öğrenci, içi su dolu bir kaba ve içi zeytinyağı dolu başka bir kaba, ucu balonla kapatılmış bir huniyi eşit derinlikte ($h$) daldırıyor. Hunilere bağlı U borularındaki sıvı seviyeleri arasındaki farkları ölçerek sıvı basınçlarını karşılaştırıyor. (Suyun yoğunluğu, zeytinyağının yoğunluğundan büyüktür.)

Bu deneyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Bir öğrenci, makara sistemlerinde kuvvet kazancını etkileyen faktörleri incelemek için iki farklı düzenek kuruyor:

- I. Düzenek: $100\text{ N}$ ağırlığındaki bir yük, $1$ adet sabit makara kullanılarak dengeleniyor.
- II. Düzenek: Aynı $100\text{ N}$ ağırlığındaki yük, $1$ adet sabit ve $1$ adet hareketli makara kullanılarak dengeleniyor.

Öğrenci her iki düzenekte de yükü dengelemek için uygulaması gereken kuvvetleri dinamometre ile ölçüyor.

Bu deneydeki değişkenler hakkında yapılan aşağıdaki yorumlardan hangisi doğrudur?

Öz ısı kavramını araştıran bir öğrenci grubu, özdeş ısıtıcılar kullanarak aşağıdaki deneyi gerçekleştiriyor:

Sıcaklıkları $25\ ^\circ\text{C}$ olan $100\text{ g}$ saf su ile $100\text{ g}$ etil alkolü özdeş beherlere koyuyorlar. Beherleri özdeş ısıtıcılarla $4\text{ dakika}$ boyunca ısıtıp son sıcaklıklarını ölçüyorlar. Etil alkolün sıcaklık artışının, suyun sıcaklık artışından daha fazla olduğunu gözlemliyorlar.

Bu deneyin değişkenleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Bir araştırmacı, fotosentez hızına etki eden faktörleri belirlemek için iki özdeş bitkiyle aşağıdaki deney düzeneklerini hazırlıyor:

- K düzeneği: Bitki, $25\ ^\circ\text{C}$ sıcaklıkta, zengin karbondioksit ($\text{CO}_2$) içeren bir ortama konuluyor ve üzerine mavi ışık düşürülüyor.
- L düzeneği: Bitki, $25\ ^\circ\text{C}$ sıcaklıkta, karbondioksiti tamamen soğuran potasyum hidroksit ($\text{KOH}$) bulunan bir ortama konuluyor ve üzerine mavi ışık düşürülüyor.

Belirli bir süre sonunda K düzeneğindeki bitkinin gelişiminin L düzeneğindeki bitkiye göre daha fazla olduğu gözlemliyorlar.

Bu deneyin değişkenleri aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Kimyasal tepkime hızına etki eden faktörleri incelemek isteyen bir öğrenci, özdeş iki erlenmayerin her birine $100\text{ mL}$ hacminde ve $1\text{ M}$ derişiminde hidroklorik asit ($\text{HCl}$) çözeltisi koyuyor. Erlenmayerlerden birini $20\ ^\circ\text{C}$ sıcaklıktaki su banyosuna, diğerini ise $60\ ^\circ\text{C}$ sıcaklıktaki su banyosuna yerleştiriyor. Ardından her iki kaba da özdeş $5\text{ g}$ kütleli çinko ($\text{Zn}$) parçaları atarak açığa çıkan hidrojen gazının birim zamandaki miktarını ölçüyor.

Bu deneyle ilgili yapılan aşağıdaki analizlerden hangisi doğrudur?

Genetik olarak tamamen özdeş olan iki karahindiba bitkisinden biri ovada (deniz seviyesine yakın) yetiştirildiğinde uzun boylu ve geniş yapraklı olurken, diğeri dağlık ve soğuk bir bölgede yetiştirildiğinde kısa boylu ve küçük yapraklı olmaktadır. Bu durumun bir modifikasyon örneği olduğu bilinmektedir.

Bu gözlem/deneydeki değişkenler hakkında aşağıda verilen bilgilerden hangisi doğrudur?

Bir öğrenci katı basıncı ile ilgili iki farklı hipotezi test etmek istiyor:

- 1. Hipotez: Katıların zemine uyguladığı basınç, cismin ağırlığı ile doğru orantılıdır.
- 2. Hipotez: Katıların zemine uyguladığı basınç, temas yüzey alanı ile ters orantılıdır.

Öğrencinin elinde boyutları ve ağırlıkları tamamen aynı olan, dikdörtgenler prizması şeklinde $4$ adet özdeş tuğla bulunmaktadır. Bu tuğlaların en küçük yüzey alanı $S$, en büyük yüzey alanı ise $3S$'tir.

Öğrenci aşağıdaki üç farklı düzenek tasarımını yapıyor:
- I. Tasarım: $1$ adet tuğla, $S$ yüzeyi kum zemine değecek şekilde bırakılıyor.
- II. Tasarım: $2$ adet tuğla üst üste konularak, en alttaki tuğlanın $S$ yüzeyi kum zemine değecek şekilde bırakılıyor.
- III. Tasarım: $1$ adet tuğla, $3S$ yüzeyi kum zemine değecek şekilde bırakılıyor.

Öğrencinin hipotezlerini test etmek için seçmesi gereken düzenek çiftleri ve bu karşılaştırmalardaki bağımsız değişkenler aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Bir fen bilimleri öğretmeni, sıvı basıncını etkileyen değişkenleri öğrencilerine göstermek için laboratuvarda aşağıdaki kapları hazırlıyor:

- K kabı: Yoğunluğu $d$ olan sıvı ile $2h$ yüksekliğine kadar dolduruluyor.
- L kabı: Yoğunluğu $2d$ olan sıvı ile $h$ yüksekliğine kadar dolduruluyor.
- M kabı: Yoğunluğu $2d$ olan sıvı ile $2h$ yüksekliğine kadar dolduruluyor.

Öğretmen, kap tabanlarındaki sıvı basınçlarını ölçerek iki farklı araştırma sorusuna cevap arıyor:
- 1. Araştırma Sorusu: Sıvı basıncı sıvının derinliğine bağlı mıdır?
- 2. Araştırma Sorusu: Sıvı basıncı sıvının yoğunluğuna bağlı mıdır?

Buna göre, öğretmenin araştırma sorularına doğru cevap verebilmesi için seçmesi gereken kaplar ve bu seçimlerdeki kontrol edilen (sabit tutulan) değişkenler aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Bir araştırmacı, özdeş ısıtıcılar ve yalıtılmış kaplar kullanarak maddelerin öz ısılarının sıcaklık değişimine etkisini incelemek istiyor. Araştırmacı aşağıdaki dört farklı düzeneği kuruyor:

- I. Düzenek: $100\text{ g}$ saf su, $1$ adet özdeş ısıtıcı ile $10\text{ dakika}$ ısıtılıyor.
- II. Düzenek: $200\text{ g}$ saf su, $1$ adet özdeş ısıtıcı ile $10\text{ dakika}$ ısıtılıyor.
- III. Düzenek: $100\text{ g}$ etil alkol, $1$ adet özdeş ısıtıcı ile $10\text{ dakika}$ ısıtılıyor.
- IV. Düzenek: $100\text{ g}$ etil alkol, $2$ adet özdeş ısıtıcı ile $5\text{ dakika}$ ısıtılıyor.

Araştırmacı, amacına ulaşmak için bu düzeneklerden uygun olan iki tanesini seçerek kontrollü bir deney yapacaktır.

Buna göre, araştırmacının seçmesi gereken düzenekler, bu deneyin bağımsız değişkeni ve kontrol edilen değişkenlerinden biri aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?