✅ 10. Sınıf Biyoloji: Ekolojik sınırlayıcı faktörler Test Çöz

Bir ekosistemde canlıların gelişimini ve hayati faaliyetlerini, ihtiyaç duyulan maddelerden ortamda en az bulunanının sınırlandırması ilkesine ne ad verilir?

Ekosistemdeki sınırlayıcı faktörler abiyotik (cansız) ve biyotik (canlı) olmak üzere iki ana gruba ayrılır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi abiyotik bir sınırlayıcı faktördür?

Bir canlının çevresel bir faktörün (örneğin sıcaklık, pH, tuzluluk) değişimine karşı uyum gösterebildiği, hayatta kalabildiği en alt ve en üst sınırlar arasındaki alana ne ad verilir?

Işık, ekosistemlerdeki en önemli abiyotik faktörlerden biridir.

Aşağıdakilerden hangisi ışığın bitkiler üzerindeki doğrudan etkilerinden biri değildir?

Bir tarım arazisinde yetiştirilen mısır bitkisinin sağlıklı gelişebilmesi için belirli oranlarda azot, fosfor, potasyum ve magnezyum minerallerine ihtiyacı vardır. Yapılan toprak analizinde bu minerallerin toprakta bulunma oranları ile bitkinin ihtiyaç duyduğu oranlar karşılaştırılmıştır:

- Azot: İhtiyaç %40, Toprakta bulunan %50
- Fosfor: İhtiyaç %30, Toprakta bulunan %15
- Potasyum: İhtiyaç %20, Toprakta bulunan %25
- Magnezyum: İhtiyaç %10, Toprakta bulunan %8

Buna göre, minimum kuralı dikkate alındığında mısır bitkisinin gelişimini öncelikle sınırlayan mineral hangisidir?

Bir balık türünün su sıcaklığına bağlı hayatta kalma oranları incelenmiştir. Bu balık türünün $ 10\text{ °C} $ ile $ 30\text{ °C} $ sıcaklık sınırları arasında yaşayabildiği, en yüksek hayatta kalma oranına (optimum noktaya) ise $ 20\text{ °C} $'de ulaştığı belirlenmiştir.

Buna göre, bu balık türü ile ilgili;

I. $ 10\text{ °C} $'nin altındaki ve $ 30\text{ °C} $'nin üzerindeki sıcaklıklarda bu balık türünün bireylerine rastlanmaz.
II. Balığın sıcaklık tolerans aralığının genişliği $ 20\text{ °C} $'dir.
III. $ 20\text{ °C} $ sıcaklık, bu balık türü için optimum değerdir.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

pH derecesi, ekosistemlerdeki canlıların dağılımını ve metabolik faaliyetlerini doğrudan etkileyen abiyotik bir faktördür.

pH değişimlerinin canlılar üzerindeki sınırlayıcı etkisiyle ilgili;

I. Toprak pH'ının değişmesi, bitkilerin topraktan mineral alımını zorlaştırabilir.
II. Sucul ekosistemlerdeki asit yağmurları, pH'ı düşürerek bazı balık türlerinin neslinin tükenmesine yol açabilir.
III. Her organizmanın metabolik enzimlerinin çalışabildiği belirli bir pH tolerans aralığı vardır.

açıklamalarından hangileri doğrudur?

Su, canlılar için hayati öneme sahip abiyotik bir faktördür. Kurak bölgelerde yaşayan bitkilerin su kaybını en aza indirmek için geliştirdiği adaptasyonlar, suyun sınırlayıcı etkisini azaltmaya yöneliktir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi kurak bölge bitkilerinin su kıtlığına karşı geliştirdiği bir adaptasyon değildir?

Sıcaklık, canlılardaki kimyasal tepkimelerin hızını doğrudan etkileyen bir sınırlayıcı faktördür. Belirli bir optimum sıcaklık değerine kadar metabolizma hızı artarken, bu değerin üzerindeki yüksek sıcaklıklarda metabolizma hızı hızla düşer ve durur.

Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Bir ekosistemde sadece abiyotik faktörler değil, biyotik faktörler de popülasyonların büyümesini ve dağılımını sınırlar.

Aşağıdaki durumlardan hangisi, biyotik bir sınırlayıcı faktörün doğrudan etkisiyle açıklanamaz?

Toprağın mineral yapısı ve tuzluluk oranı, bitki türlerinin yayılışını sınırlayan önemli etkenlerdendir. Aşırı tuzlu topraklarda yaşamaya uyum sağlamış halofit (tuzcul) bitkiler dışındaki çoğu bitki türü, tuzlu topraklarda yaşayamaz ve kurur.

Bu durumun temel biyolojik nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Bir ekolog, aynı ekosistemde yaşayan X, Y ve Z türlerinin sıcaklık değişimine karşı gösterdikleri tolerans aralıklarını incelemiş ve şu verilere ulaşmıştır:

- X türü: $ 5\text{ °C} $ ile $ 25\text{ °C} $ arasında yaşayabilmekte, optimum sıcaklığı $ 15\text{ °C} $'dir.
- Y türü: $ 15\text{ °C} $ ile $ 45\text{ °C} $ arasında yaşayabilmekte, optimum sıcaklığı $ 30\text{ °C} $'dir.
- Z türü: $ 20\text{ °C} $ ile $ 30\text{ °C} $ arasında yaşayabilmekte, optimum sıcaklığı $ 25\text{ °C} $'dir.

Bu verilere göre, aşağıdaki yorumlardan hangisi kesinlikle yanlıştır?

Bir serada domates bitkilerinin gelişimi için ortamdaki karbondioksit ($ \text{CO}_2 $) miktarı, ışık şiddeti ve sıcaklık değerleri kontrol edilmektedir. Yapılan bir deneyde;

- Sıcaklık $ 25\text{ °C} $ (optimum),
- Işık şiddeti yüksek,
- $ \text{CO}_2 $ miktarı ise normal atmosfer düzeyinin çok altında tutulmuştur.

Bu durumda fotosentez hızının oldukça düşük olduğu görülmüştür. Daha sonra ortama yavaş yavaş $ \text{CO}_2 $ ilave edilmiş ve fotosentez hızının belirli bir seviyeye kadar arttığı, ancak bir süre sonra $ \text{CO}_2 $ artışına rağmen fotosentez hızının sabit kaldığı gözlenmiştir.

Bu deney ve sonuçlarına göre;

I. Başlangıçta fotosentez hızını sınırlayan faktör $ \text{CO}_2 $ miktarıdır.
II. Fotosentez hızının sabit kalmaya başladığı andan itibaren sınırlayıcı faktör $ \text{CO}_2 $ dışındaki başka bir etken olmuştur.
III. Minimum kuralına göre, sınırlayıcı bir faktörün miktarının sürekli artırılması fotosentez hızını her zaman sınırsız şekilde artırır.

yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

Aynı habitatı paylaşan ve besin kaynakları benzer olan iki farklı otçul böcek türü (A ve B türleri) bir ekosistemde yaşamaktadır. Ortamdaki bitki örtüsünün (besin kaynağı) azalması durumunda bu iki tür arasında sert bir rekabet başlar. Yapılan bir araştırmada, besin kıtlığı yaşandığında A türünün popülasyon büyüklüğünün hızla azalarak yok olma noktasına geldiği, B türünün ise popülasyon büyüklüğünü koruduğu gözlenmiştir.

Bu durumla ilgili olarak yapılan;

I. Besin miktarı, her iki tür için de sınırlayıcı bir faktördür.
II. B türünün besin elde etme konusundaki rekabet gücü (ekolojik niş başarısı) A türünden daha yüksektir.
III. A türünün çevre direncine karşı toleransı, B türüne göre daha fazladır.

değerlendirmelerinden hangileri doğrudur?