Uygur devleti tarihi şeridi Ders Notu

Uygur Devleti Tarihi Şeridi 📜

Uygur Devleti, Türk tarihinde önemli bir yere sahip olan, yerleşik yaşama geçen ilk Türk devletlerinden biridir. Göktürk Devleti'nin yıkılmasının ardından kurulan Uygurlar, 8. ve 9. yüzyıllarda Orta Asya'da hakimiyet kurmuşlardır. Bu ders notunda, Uygur Devleti'nin kuruluşundan yıkılışına kadar olan önemli olayları ve dönemleri bir tarih şeridi üzerinde inceleyeceğiz.

Kuruluş ve Yükseliş Dönemi (744-840)

744: Kök-Türk Devleti'nin zayıflamasıyla birlikte, Uygur lideri Bilge Kül Kadir Han, Basmıl ve Karluklarla ittifak yaparak Kök-Türkleri yıktı ve Uygur Devleti'ni kurdu.
751: Talas Savaşı'nda Abbasilerle birlikte Çinlilere karşı mücadele eden Uygurlar, bu savaştan sonra Çin ile ilişkilerini geliştirdiler.
755-757: Çin'deki An Lushan İsyanı'nı bastırmada Çinlilere yardım eden Uygurlar, bu destekleri karşılığında Çin'den önemli imtiyazlar ve yardımlar aldılar. Bu dönemde Uygur Devleti en parlak dönemini yaşadı.
Yerleşik Hayata Geçiş ve Kültürel Gelişim: Uygurlar, yerleşik hayata geçerek tarım, ticaret ve zanaat alanlarında ilerlediler. Özellikle maniheizm dinini kabul etmeleri, sanat, mimari ve edebiyat alanlarında önemli gelişmelere yol açtı. Maniheizm'in etkisiyle savaşçılık özelliklerinde bir miktar zayıflama görüldü.
Başkent: Uygurların başkenti Ötüken'den sonra Karabalasagun (Ordu-Balık) olmuştur.

Yıkılış ve Sonrası (840 sonrası)

840: Kırgızlar tarafından Uygur Devleti yıkıldı. Bu yıkılışın nedenleri arasında iç karışıklıklar, maniheizm dininin getirdiği savaşçı ruhun zayıflaması ve doğal afetler gösterilir.
Güneye Göç: Devletin yıkılmasının ardından Uygurların bir kısmı güneye, bugünkü Doğu Türkistan bölgesine göç ederek buradaki yerli halkla kaynaştılar. Bu göç sonucunda "Kao-Çang Uygur Devleti" (Karahoço Uygur Devleti) kuruldu.
Kao-Çang Uygur Devleti: Bu devlet, yaklaşık 400 yıl kadar varlığını sürdürmüş ve Budizm'i benimseyerek önemli bir kültürel merkez haline gelmiştir.
Diğer Gruplar: Uygurların bir kısmı ise Kansu bölgesine yerleşerek "Sarı Uygurlar" olarak bilinen bir topluluk oluşturdular.

Uygurların Türk Tarihindeki Yeri ve Önemi

Yerleşik hayata geçen ilk Türk devletlerinden olmaları.
Uygur alfabesini kullanmaları ve geliştirmeleri.
Sanat, mimari ve edebiyat alanlarında önemli eserler bırakmaları.
Kağıt ve matbaayı kullanmaları (Çin'den öğrenerek).
Maniheizm gibi farklı dinleri benimsemeleri ve hoşgörü anlayışları.

Çözümlü Örnek: Uygur Dönemi Nüfus Dağılımı

Varsayımsal bir Uygur şehrinde, nüfusun belirli oranlarda farklı meslek gruplarına ayrıldığını düşünelim. Eğer şehir nüfusunun 3/5'i çiftçi, 1/4'ü zanaatkar ve geri kalanı tüccar ise, tüccarların nüfusa oranı nedir?

Çözüm:

Önce çiftçi ve zanaatkarların toplam oranını bulalım. Paydaları eşitlemek için 5 ve 4'ün en küçük ortak katı olan 20'yi kullanırız.

Çiftçiler: \( \frac{3}{5} = \frac{3 \times 4}{5 \times 4} = \frac{12}{20} \)

Zanaatkarlar: \( \frac{1}{4} = \frac{1 \times 5}{4 \times 5} = \frac{5}{20} \)

Çiftçi ve zanaatkarların toplam oranı: \( \frac{12}{20} + \frac{5}{20} = \frac{17}{20} \)

Toplam nüfus 1 tamdır, yani \( \frac{20}{20} \). Tüccarların oranını bulmak için toplam nüfustan çiftçi ve zanaatkarların oranını çıkarırız:

Tüccarların oranı: \( \frac{20}{20} - \frac{17}{20} = \frac{3}{20} \)

Yani, şehir nüfusunun \( \frac{3}{20} \) 'si tüccardır.