📝 9. Sınıf Tarih: Tarih bilimine giriş Ders Notu
🔍 Tarih Bilimine Giriş: Tarihin Tanımı ve Kapsamı
Tarih; geçmişte yaşamış insan topluluklarının faaliyetlerini, birbirleriyle olan ilişkilerini, kültürlerini ve medeniyetlerini yer ve zaman göstererek, neden-sonuç ilişkisi içerisinde, belgelere dayalı olarak inceleyen sosyal bir bilim dalıdır. Tarih biliminin temel amacı, geçmişi objektif bir şekilde günümüze aktararak geleceğe ışık tutmaktır.
Tarih Biliminin Özellikleri
- Geçmişi İnceler: Tarih, yaşanmış ve bitmiş olayları konu edinir.
- Neden-Sonuç İlişkisi: Her tarihsel olay, kendinden önceki bir olayın sonucu, kendinden sonraki bir olayın ise nedenidir.
- Yer ve Zaman: Tarihsel bir olayın analiz edilebilmesi için nerede ve ne zaman gerçekleştiğinin bilinmesi şarttır.
- Belgelere Dayanır: Tarih, kanıtlanabilir verilere (belge, buluntu, eser) ihtiyaç duyar.
- Deney ve Gözlem Yapılamaz: Tarihsel olaylar bir kez yaşanmıştır, tekrarlanamaz. Bu nedenle laboratuvar ortamında deney yapılamaz.
Önemli Not: Tarih biliminde deney ve gözlem yapılamadığı için günümüz pozitif bilimlerinden (fizik, kimya gibi) ayrılır. Tarihçi, olayları incelerken tarafsız (objektif) olmak zorundadır.
Tarih Biliminin Yöntemi
Tarihçiler, geçmişi araştırırken belirli bir yöntem izlerler. Bu yöntem beş aşamadan oluşur:
- Tarama: Kaynakların bulunması.
- Tasnif: Kaynakların sınıflandırılması.
- Tahlil: Kaynakların çözümlemesi.
- Tenkit: Kaynakların eleştirisi (iç ve dış tenkit).
- Terkip: Elde edilen bilgilerin birleştirilerek yazılması.
Tarih Yazıcılığı Türleri
Tarih yazımı zaman içerisinde farklı yaklaşımlar kazanmıştır:
| Tür | Özellik |
|---|---|
| Hikayeci | Yer ve zaman belirtilir, neden-sonuç yoktur. |
| Öğretici | Topluma ahlaki ders vermeyi amaçlar. |
| Bilimsel | Neden-sonuç ilişkisi ve belge esastır. |
Çözümlü Örnek
Soru: Bir tarihçinin, incelediği bir olayın geçtiği dönemin şartlarını göz önünde bulundurması, aşağıdaki yöntem aşamalarından hangisiyle doğrudan ilgilidir?
Çözüm: Tarihçi, olayı kendi döneminin koşullarıyla değerlendirmelidir. Bu durum, kaynağın doğruluğunu ve güvenilirliğini sorgulayan Tenkit aşaması ile ilgilidir. Bir olayı kendi döneminin şartlarından kopuk değerlendirmek, tarihsel yanılgılara yol açar.
Tarihe Yardımcı Bilim Dalları
Tarihçi, araştırmalarını yaparken diğer bilim dallarından destek alır:
- Arkeoloji: Kazı bilimi.
- Coğrafya: Yer bilimi (olayların geçtiği yerin iklim ve fiziki yapısını inceler).
- Paleografya: Eski yazı bilimi.
- Epigrafya: Kitabe bilimi.
- Kronoloji: Takvim ve zaman bilimi.
- Diplomatik: Siyasi belgeleri inceleyen bilim.
Örneğin, bir kazı alanında bulunan paraların üzerindeki yazıları okumak için Epigrafya, paranın ait olduğu dönemi belirlemek için Nümizmatik, kazı işlemlerini yürütmek için ise Arkeoloji biliminden faydalanılır.