Senaryo 6 Ders Notu

Tarih ve Zaman: Tarih Bilimine Giriş ⏳

Tarih, geçmişte yaşamış insan topluluklarının faaliyetlerini, birbirleriyle olan ilişkilerini, kültürlerini ve medeniyetlerini yer ve zaman göstererek, neden-sonuç ilişkisi içerisinde, belgelere dayalı olarak inceleyen sosyal bir bilimdir. Tarih biliminin temel amacı, geçmişi objektif bir şekilde günümüze taşımak ve toplumsal hafızayı oluşturmaktır.

Tarih Biliminin Yöntemi 🔍

Tarihçi, geçmişi araştırırken belirli bir yöntem izler. Bu yöntem beş aşamadan oluşur:

• Tarama (Kaynak Arama): Konuyla ilgili belgelerin ve kalıntıların toplanması.
• Tasnif (Sınıflandırma): Elde edilen bilgilerin zamana, mekana ve konuya göre ayrılması.
• Tahlil (Çözümleme): Bilgilerin yeterli olup olmadığının kontrol edilmesi.
• Tenkit (Eleştiri): Belgelerin doğruluğunun ve güvenilirliğinin sorgulanması.
• Terkip (Sentez): Elde edilen bilgilerin bir araya getirilerek eserin yazılması.

Zamanın Taksimi ve Takvimler 📅

İnsanlar, toplumsal hayatlarını düzenlemek amacıyla zamanı ölçme ihtiyacı duymuşlardır. Bu ihtiyaç, takvimlerin doğmasına neden olmuştur. Takvimler, temel olarak iki esasa göre hazırlanır:

Takvim Esası	Dayanak Noktası
Güneş Yılı	Dünya'nın Güneş etrafındaki dönüşü (365 gün 6 saat)
Ay Yılı	Ay'ın Dünya etrafındaki dönüşü (354 gün)

Türkler tarih boyunca farklı takvimler kullanmışlardır. Bunlar sırasıyla; 12 Hayvanlı Türk Takvimi, Hicri Takvim, Celali Takvim, Rumi Takvim ve Miladi Takvim'dir. Miladi Takvim, günümüzde dünya genelinde kullanılan ortak takvimdir ve başlangıcı Hz. İsa'nın doğumudur.

Tarihi Dönemlendirme ve Yüzyıl Hesaplamaları 🔢

Tarihi olayları daha kolay inceleyebilmek için çağlara ayırırız. Yazının icadı (M.Ö. 3200) tarih öncesi devirleri bitirip tarih çağlarını başlatmıştır. Yüzyıl hesaplamaları yapılırken şu kural uygulanır:

Bir tarih, 100'e bölünür ve bölüme 1 eklenir. Örneğin, 1453 yılı için \( 14 + 1 = 15 \). yüzyıl ifadesi kullanılır.

Çözümlü Örnek: 1071 yılında gerçekleşen Malazgirt Meydan Muharebesi hangi yüzyıla denk gelir?

Çözüm: 1071 yılının ilk iki basamağı olan 10 sayısına 1 ekleriz. \( 10 + 1 = 11 \). Yani Malazgirt Savaşı, 11. yüzyılda gerçekleşmiştir.

Tarih Yazıcılığı Türleri ✍️

Tarih yazıcılığı zamanla gelişim göstermiştir:

• Hikayeci Tarihçilik: Olayların neden-sonuç ilişkisi kurulmadan, sadece anlatıldığı türdür. İlk temsilcisi Herodot'tur.
• Öğretici (Pragmatik) Tarihçilik: Topluma milli bilinci aşılamayı ve ders vermeyi amaçlar. Temsilcisi Thukydides'tir.
• Bilimsel (Modern) Tarihçilik: Olayları belgelere dayandıran, neden-sonuç ilişkisini esas alan günümüzdeki tarih anlayışıdır.