Eski Çağda Hukuk, Bilim Ve Sanat Ders Notu

Eski Çağ medeniyetleri, insanlık tarihine hukuk, bilim ve sanat alanlarında önemli miraslar bırakmıştır. Bu miraslar, günümüz medeniyetlerinin temellerini oluşturmuş ve insanlığın gelişimine yön vermiştir.

⚖️ Eski Çağda Hukuk

Hukuk, toplum yaşamını düzenleyen kurallar bütünüdür. Eski Çağ'da hukuk kuralları, genellikle dini inanışlar ve gelenekler üzerine inşa edilmiştir. Kanunlar, düzeni sağlamak, mülkiyeti korumak ve suçları cezalandırmak amacıyla oluşturulmuştur.

Mezopotamya Hukuku

• Sümer Kanunları:
  • Bilinen ilk yazılı kanunlar Sümerler tarafından oluşturulmuştur.
  • Ur-Nammu Kanunları: MÖ 2100'lerde Sümer Kralı Ur-Nammu tarafından hazırlanmıştır. Genellikle "fidye" esasına dayalıdır, yani suçlu, yaptığı zararı para veya mal ile ödeyerek cezasını çekmiştir.
  • Urukagina Kanunları: Lagaş Kralı Urukagina tarafından hazırlanmıştır. Halkın haklarını korumayı ve yöneticilerin keyfi uygulamalarını engellemeyi amaçlamıştır. Daha çok sosyal adaleti sağlamaya yönelik düzenlemeler içermiştir.
• Babil Kanunları (Hammurabi Kanunları):
  • Babil Kralı Hammurabi tarafından MÖ 18. yüzyılda hazırlanmıştır. Yaklaşık 282 maddeden oluşur ve bir dikilitaş üzerine yazılmıştır.
  • Bu kanunlar, "kısas" prensibine dayanır ("göze göz, dişe diş"). Yani, suçlu, mağdura verdiği zararın aynısını bizzat çekmiştir. Örneğin, bir adamın gözünü çıkaranın gözü çıkarılmıştır.
  • Sınıf farklılıkları kanunlarda belirgindir. Soylulara, halktan kişilere ve kölelere farklı cezalar uygulanmıştır.
  • Mülkiyet, ticaret, aile ve ceza hukuku gibi birçok alanı kapsar.

Mısır Hukuku

• Mısır hukuku, daha çok örf ve adetlere dayanmıştır. Yazılı kanunlar Mezopotamya'daki kadar gelişmemiştir.
• Firavun, hem tanrı-kral hem de başyargıç olarak mutlak güce sahipti. Kanunlar, Firavun'un iradesini yansıtmıştır.
• Cezalar genellikle ağırdır ve ölüm cezası yaygın olarak kullanılmıştır.

Hitit Hukuku

• Hitit Kanunları, MÖ 17. yüzyılda yazılmış ve Hammurabi Kanunları'na göre daha insancıl kabul edilmiştir.
• "Kısas" yerine genellikle "fidye" esası uygulanmıştır. Yani, suçlu, mağdura verdiği zararı para veya mal ile telafi etmiştir.
• Aile hukuku, mülkiyet ve ticaret konularında ayrıntılı düzenlemeler içermiştir. Örneğin, boşanma ve miras hakları belirli kurallara bağlanmıştır.

İbrani Hukuku

• İbranilerin hukuk kuralları, kutsal kitapları Tevrat'ta yer alan On Emir'e dayanır.
• Bu kanunlar, daha çok ahlaki ve dini prensipleri ön planda tutar. İnsanların Tanrı'ya ve birbirlerine karşı sorumluluklarını belirlemiştir.

🔬 Eski Çağda Bilim

Eski Çağ medeniyetleri, günlük ihtiyaçlarını karşılamak ve doğayı anlamak amacıyla bilimsel çalışmalar yapmışlardır. Özellikle astronomi, matematik ve tıp alanlarında önemli gelişmeler yaşanmıştır.

Mezopotamya Bilimi

• Astronomi:
  • Gözlem yetenekleri gelişmiştir. Ay ve Güneş tutulmalarını kaydetmişlerdir.
  • Gezegenlerin hareketlerini inceleyerek takvimler oluşturmuşlardır.
  • Zodyak (Burçlar Kuşağı) ve burç sistemini ilk kez kullanmışlardır.
  • Yılı 360 gün, ayı 30 gün olarak hesaplamışlardır.
• Matematik:
  • Dört işlem, çarpma ve bölme tabloları kullanmışlardır.
  • Alan ve hacim hesaplamaları yapmışlardır.
  • Sayı sistemi olarak 60'lık sistemi (seksagesimal sistem) kullanmışlardır. Günümüzdeki saat ve açı ölçü birimleri (1 saat = 60 dakika, 1 dakika = 60 saniye; 1 daire = 360 derece) bu sistemin mirasıdır.
  • Örnek: Bir saatin 60 dakikaya bölünmesi, Sümerlerin 60'lık sisteminden gelmektedir.
• Tıp:
  • Bitkisel ilaçlar kullanmışlardır.
  • Cerrahi müdahaleler yapmışlardır.
  • Hastalıkların cinler ve kötü ruhlar tarafından geldiğine inanmışlardır, bu yüzden büyü ve tıp iç içe geçmiştir.

Mısır Bilimi

• Astronomi:
  • Nil Nehri'nin taşma zamanlarını önceden bilmek için gökyüzünü gözlemlemişlerdir.
  • Yılı 365 gün olarak hesaplayan Güneş takvimini oluşturmuşlardır. Bu takvim, günümüz takvimlerinin temelini oluşturmuştur. Yılı 12 aya, her ayı 30 güne bölmüşler, kalan 5 günü özel günler olarak eklemişlerdir.
• Matematik:
  • Geometri alanında ilerlemişlerdir. Piramitlerin inşası ve tarım arazilerinin sınırlarının belirlenmesi için geometri bilgisine ihtiyaç duymuşlardır.
  • Dörtgen, üçgen ve dairenin alanını hesaplayabilmişlerdir.
• Tıp:
  • Mumyalama teknikleri sayesinde insan anatomisi hakkında bilgi edinmişlerdir.
  • Cerrahi operasyonlar yapmışlar, kırık kemikleri tedavi etmişlerdir.
  • Çeşitli hastalıklar için ilaçlar geliştirmişlerdir.
  • Diş hekimliği alanında da çalışmalar yapmışlardır.

Anadolu ve Ege Bilimi

• Hititler:
  • Anallar (yıllıklar) adı verilen objektif tarih yazıcılığının ilk örneklerini vermişlerdir. Bu yıllıklar, tanrılara hesap verme düşüncesiyle hazırlanmış ve doğru bilgiyi amaçlamıştır.
• Frigler:
  • Tarım hukuku alanında önemli düzenlemeler yapmışlardır. Örneğin, öküz öldürenin veya saban kıranın cezası ölüm olmuştur. Bu, tarımın ne kadar önemli olduğunu göstermiştir.
• Yunanlar:
  • Felsefe ve akılcılık ön planda olmuştur.
  • Thales: Felsefenin ve bilimin öncülerindendir. Matematiğe ve astronomiye katkıları olmuştur.
  • Pisagor: Matematikçi ve filozoftur. Geometri alanında teoremleri vardır.
  • Hipokrat: Tıp alanında modern tıbbın babası kabul edilir. Hastalıkların doğal nedenleri olduğunu savunmuştur.

🎨 Eski Çağda Sanat

Eski Çağ medeniyetleri, dini inançlarını, yöneticilerinin gücünü ve günlük yaşamlarını ifade etmek için sanatı bir araç olarak kullanmışlardır. Mimari, heykel, kabartma ve resim gibi alanlarda önemli eserler ortaya koymuşlardır.

Mezopotamya Sanatı

• Mimari:
  • En önemli mimari yapılar Zigguratlardır. Zigguratlar, hem tapınak hem rasathane hem de tahıl ambarı olarak kullanılmıştır. Genellikle katlı ve piramit şeklinde inşa edilmiştir.
  • Evler ve saraylar kerpiçten yapıldığı için günümüze pek ulaşamamıştır.
• Heykel ve Kabartma:
  • Tanrı ve kral heykelleri, kabartmalar yaygındır.
  • Silindir Mühürler: Özel eşyaları mühürlemek için kullanılan, üzerinde çeşitli figürlerin bulunduğu küçük silindirlerdir.
  • Asur kabartmaları, genellikle savaş ve av sahnelerini anlatır.

Mısır Sanatı

• Mimari:
  • En bilinen mimari eserler Piramitlerdir. Piramitler, firavunlar ve soylular için anıt mezar olarak inşa edilmiştir. Ölümden sonraki yaşama inanışın bir yansımasıdır.
  • Devasa tapınaklar (Karnak, Luksor) ve kaya mezarları da önemli mimari örneklerdir.
• Heykel ve Resim:
  • Firavun ve tanrı heykelleri anıtsaldır ve genellikle sert, kalıcı malzemelerden yapılmıştır.
  • Duvar resimleri ve kabartmalar, ölüm sonrası yaşam, dini törenler ve günlük yaşam sahnelerini betimler. Figürler genellikle belirli kurallara (örneğin, omuzlar önden, baş yandan) göre çizilmiştir.
  • Sfenksler, aslan vücutlu insan başlı heykellerdir.

Anadolu ve Ege Sanatı

• Hitit Sanatı:
  • Anıtsal kapılar ve kabartmalar önemlidir. Hattuşa'daki Aslanlı Kapı ve Yazılıkaya tapınağındaki kabartmalar ünlüdür.
  • Kayalara oyulmuş kabartmalar ve hiyeroglifler kullanmışlardır.
• Frig Sanatı:
  • Özellikle mobilyacılık ve madencilik alanında ilerlemişlerdir.
  • Fibula adı verilen çengelli iğneler, metal işçiliğinin önemli örnekleridir.
  • Ahşap oymacılığı gelişmiştir.
• Urartu Sanatı:
  • Kale mimarisi ve madencilik (bronz, demir işçiliği) gelişmiştir.
  • Gelişmiş sulama kanalları inşa etmişlerdir.
• Ege Sanatı (Girit ve Miken):
  • Girit (Minos) Uygarlığı: Renkli duvar resimleri (freskler), Knossos Sarayı'nın labirent mimarisi önemlidir.
  • Miken Uygarlığı: Şehir surları ve anıtsal kapılarıyla (Aslanlı Kapı) bilinir. Altın işlemeciliği gelişmiştir.
• Yunan Sanatı:
  • Mimari: Tapınaklar (örneğin, Parthenon) ve tiyatrolar önemlidir. Dor, İyon ve Korint olmak üzere üç ana sütun tarzı kullanmışlardır.
  • Heykel: İnsan vücudunun güzelliğini ve ideal oranlarını yansıtan heykeller yapmışlardır. Gerçekçi ve hareketli figürler ön plandadır.