Devirler Ders Notu

İnsanlık tarihi, milyonlarca yıllık geçmişiyle son derece geniş bir zaman dilimini kapsar. Bu geniş zaman dilimini incelemek, araştırmak ve öğrenmek oldukça zordur. Bu nedenle tarihçiler, tarihi belirli dönemlere (çağlara/devirlere) ayırmışlardır. Tarihin dönemlendirilmesinde en önemli dönüm noktası yazının icadı olmuştur. Yazının icadından önceki döneme Tarih Öncesi Devirler, yazının icadından sonraki döneme ise Tarihî Devirler denir.

⏳ Tarih Öncesi Devirler

Yazının henüz kullanılmadığı, insanlığın ilk dönemlerini kapsayan süreçtir. Bu dönem kendi içinde, insanların kullandıkları araç-gereçlerin malzemesine göre iki ana gruba ayrılır: Taş Çağı ve Maden Çağı.

Önemli Not: Tarih öncesi devirlerin başlama ve bitiş zamanları dünyanın her yerinde aynı anda gerçekleşmemiştir. Örneğin, bir bölge Maden Çağı'nı yaşarken başka bir bölge henüz Taş Çağı'nda olabilmektedir. Bu durum, toplumlar arası iletişim ve etkileşimin hızına bağlı olarak değişiklik gösterir.

1. Taş Çağı

• Eski Taş (Paleolitik) Çağı: İnsanlık tarihinin en uzun dönemidir. İnsanlar avcı ve toplayıcıdır, göçebe yaşam sürerler. Doğal barınaklarda (mağaralarda) yaşamışlardır.
• Orta Taş (Mezolitik) Çağı: Paleolitik ile Neolitik arasında bir geçiş dönemidir. Bu dönemin sonuna doğru ateş kontrol altına alınmıştır.
• Yeni Taş (Neolitik) Çağı: Tarımsal üretim başlamış, insanlar yerleşik hayata geçmiştir. İlk köyler kurulmuş, hayvanlar evcilleştirilmiş ve çanak çömlek yapımı başlamıştır.

2. Maden Çağı

İnsanların madenleri işlemeyi öğrenmesiyle başlayan dönemdir. Sırasıyla şu madenler kullanılmıştır:

Maden Çağı Dönemi	Öne Çıkan Özellikler
Bakır (Kalkolitik) Çağı	Doğada bol bulunduğu için ilk işlenen madendir. Taş ile maden birlikte kullanılmıştır.
Tunç Çağı	Bakır ve kalayın karıştırılmasıyla daha sert olan tunç elde edilmiştir. İlk şehir devletleri kurulmuştur.
Demir Çağı	Çok daha dayanıklı araçlar ve silahlar yapılmıştır. İmparatorlukların kurulmasına zemin hazırlamıştır.

✍️ Tarihî Devirler (Yazılı Çağlar)

MÖ \( 3200 \) yılında Sümerlerin çivi yazısını bulmasıyla başlayan ve günümüze kadar gelen dönemdir. Tarihî devirler, tüm insanlığı etkileyen büyük evrensel olaylarla birbirinden ayrılır.

• İlk Çağ: Yazının icadı (MÖ \( 3200 \)) ile başlar, Kavimler Göçü (MS \( 375 \)) ile sona erer.
• Orta Çağ: Kavimler Göçü (MS \( 375 \)) ile başlar, İstanbul'un Fethi (MS \( 1453 \)) ile sona erer.
• Yeni Çağ: İstanbul'un Fethi (MS \( 1453 \)) ile başlar, Fransız İhtilali (MS \( 1789 \)) ile sona erer.
• Yakın Çağ: Fransız İhtilali (MS \( 1789 \)) ile başlar ve günümüze kadar devam eder.

🔢 Tarihî Zaman Dilimlerinin Hesaplanması

Tarihî olayların zamanını belirlemek için yüzyıl (asır) kavramı kullanılır. Bir yılın hangi yüzyıla ait olduğunu bulmak için matematiksel bir yöntem uygulanır:

Üç basamaklı yıllarda yüzler basamağına \( 1 \) eklenir. Dört basamaklı yıllarda ise ilk iki basamağa \( 1 \) eklenir.

• Yıl \( 751 \) için: Sol basamak \( 7 \) olduğundan, \( 7 + 1 = 8 \). yüzyıl olur.
• Yıl \( 1453 \) için: İlk iki basamak \( 14 \) olduğundan, \( 14 + 1 = 15 \). yüzyıl olur.
• Yıl \( 2024 \) için: İlk iki basamak \( 20 \) olduğundan, \( 20 + 1 = 21 \). yüzyıl olur.

Yüzyılın Yarım ve Çeyrek Dilimleri

Miladi takvime göre bir yüzyıl \( 100 \) yıllık süreyi kapsar. Bu süre yarım ve çeyrek dönemlere ayrılır:

• 1. Yarım: \( 0 \) ile \( 49 \) yılları arası.
• 2. Yarım: \( 50 \) ile \( 99 \) yılları arası.
• 1. Çeyrek: \( 0 \) ile \( 24 \) yılları arası.
• 2. Çeyrek: \( 25 \) ile \( 49 \) yılları arası.
• 3. Çeyrek: \( 50 \) ile \( 74 \) yılları arası.
• 4. Çeyrek: \( 75 \) ile \( 99 \) yılları arası.

❓ Çözümlü Örnek Sorular

Soru 1: Tarih öncesi devirlerin sırasıyla yaşanmadığı bir bölge hakkında ne söylenebilir?

Çözüm: Normal şartlarda tarih öncesi devirler Taş Çağı'ndan Maden Çağı'na doğru sırayla yaşanır. Ancak bir bölge Taş Çağı'nı yaşarken aniden Demir Çağı'na geçmişse, bu durum o bölgenin daha gelişmiş bir uygarlıkla etkileşime girdiğini (göç, ticaret veya savaş yoluyla) gösterir.

Soru 2: MÖ \( 1280 \) yılında imzalanan Kadeş Antlaşması hangi yüzyıl, hangi yarım ve hangi çeyreğe denk gelmektedir?

Çözüm: MÖ (Milattan Önce) tarihlerde hesaplama yapılırken zaman sıfıra doğru geriye gittiği için yarım ve çeyrek dilimler MS (Milattan Sonra) tarihlerinin tam tersidir.
Yıl \( 1280 \) için:
İlk iki basamak \( 12 \) olduğundan, \( 12 + 1 = 13 \). yüzyıldır.
MÖ tarihlerde \( 50 \) ile \( 99 \) arası 1. yarım olduğundan, \( 80 \) yılı 1. yarım içerisindedir.
MÖ tarihlerde \( 75 \) ile \( 99 \) arası 1. çeyrek olduğundan, \( 80 \) yılı 1. çeyrek içerisindedir.
Sonuç olarak: MÖ \( 13 \). Yüzyıl, 1. Yarım, 1. Çeyrek.