📍 Hakkari'de bulunan bir lisede, 9. sınıf öğrencilerinden 25'i voleybol kursuna, 18'i basketbol kursuna katılmaktadır. Bu öğrencilerden 7'si hem voleybol hem de basketbol kursuna katıldığına göre, Bu kurstaki toplam öğrenci sayısı kaçtır? 🤔
Çözüm ve Açıklama
Bu problemi kümeler konusundaki temel prensiplerle çözebiliriz.
Voleybol kursuna katılan öğrencilerin kümesi \( V \) olsun. \( s(V) = 25 \)
Basketbol kursuna katılan öğrencilerin kümesi \( B \) olsun. \( s(B) = 18 \)
Her iki kursa da katılan öğrencilerin kümesi \( V \cap B \) olsun. \( s(V \cap B) = 7 \)
Toplam öğrenci sayısını bulmak için kümelerde birleşim formülünü kullanırız:
\[ s(V \cup B) = s(V) + s(B) - s(V \cap B) \]
Şimdi değerleri yerine koyalım:
\[ s(V \cup B) = 25 + 18 - 7 \]
\[ s(V \cup B) = 43 - 7 \]
\[ s(V \cup B) = 36 \]
✅ Yani, bu kurstaki toplam öğrenci sayısı 36'dır.
2
Çözümlü Örnek
Orta Seviye
Hakkari'nin coğrafi konumu ile ilgili aşağıdaki önermeler verilmiştir:
p: "Hakkari, Türkiye'nin güneydoğusunda yer alır."
q: "Hakkari'nin komşu illeri arasında Şırnak bulunur."
r: "Hakkari'nin denize kıyısı vardır."
Buna göre, \( (p \land q) \implies r \) bileşik önermesinin doğruluk değerini bulunuz. 💡
Çözüm ve Açıklama
Öncelikle her bir önermenin doğruluk değerini belirleyelim:
p: "Hakkari, Türkiye'nin güneydoğusunda yer alır." Bu önerme doğrudur. Bu yüzden \( p \equiv 1 \).
q: "Hakkari'nin komşu illeri arasında Şırnak bulunur." Bu önerme de doğrudur. Hakkari, Şırnak ile komşudur. Bu yüzden \( q \equiv 1 \).
r: "Hakkari'nin denize kıyısı vardır." Hakkari'nin denize kıyısı yoktur. Bu önerme yanlıştır. Bu yüzden \( r \equiv 0 \).
Şimdi bileşik önermenin doğruluk değerini hesaplayalım: \( (p \land q) \implies r \)
Önce parantez içini hesaplayalım: \( p \land q \)
\( 1 \land 1 \equiv 1 \) (Çünkü "ve" bağlacında her iki önerme de doğruysa sonuç doğrudur.)
Şimdi de koşullu önermeyi hesaplayalım: \( 1 \implies r \)
\( 1 \implies 0 \equiv 0 \) (Çünkü "ise" bağlacında ilk önerme doğru, ikinci önerme yanlış ise sonuç yanlıştır. Diğer tüm durumlarda doğrudur.)
✅ Sonuç olarak, \( (p \land q) \implies r \) bileşik önermesinin doğruluk değeri 0'dır (yanlıştır).
3
Çözümlü Örnek
Yeni Nesil Soru
Hakkari'nin Yüksekova ilçesinde bir çiftçi, tarlasına buğday ve arpa ekimi yapmaktadır. Çiftçi, tarlasının %40'ına buğday, kalan alanın %60'ına ise arpa ekmiştir. Eğer çiftçinin arpa ektiği alan 18 dekar ise, tarlanın tamamı kaç dekardır? 🌾
Çözüm ve Açıklama
Bu problemde adım adım ilerleyerek tarlanın toplam alanını bulacağız.
👉 Tarlanın tamamının alanına \( x \) dekar diyelim.
1. Adım: Buğday ekili alanı bulalım.
Tarlanın %40'ına buğday ekildiğine göre, buğday ekili alan \( 0.40x \) dekardır.
2. Adım: Geriye kalan alanı bulalım.
Buğday ekili alan çıktıktan sonra kalan alan:
\( x - 0.40x = 0.60x \) dekardır.
3. Adım: Arpa ekili alanı kalan alan üzerinden hesaplayalım.
Kalan alanın %60'ına arpa ekilmiştir. Yani, \( 0.60x \)'in %60'ı arpa ekili alandır.
Arpa ekili alan \( = 0.60x \times 0.60 = 0.36x \) dekardır.
4. Adım: Denklemi kuralım ve \( x \)'i bulalım.
Soruda arpa ekili alanın 18 dekar olduğu verilmiştir. O halde:
\[ 0.36x = 18 \]
Her iki tarafı 0.36'ya bölelim:
\[ x = \frac{18}{0.36} \]
Kesirden kurtulmak için pay ve paydayı 100 ile çarpalım:
\[ x = \frac{1800}{36} \]
Basit bölme işlemini yapalım:
\[ x = 50 \]
✅ Çiftçinin tarlasının tamamı 50 dekardır.
4
Çözümlü Örnek
Günlük Hayattan Örnek
Hakkari'de bir market, yöresel balı 150 TL'ye alıp %20 kârla satmaktadır. Ancak sezon sonunda elinde kalan balı hızlıca bitirmek için %10 indirim uygulamıştır. Buna göre, indirimli fiyat üzerinden satılan bir kavanoz balın satış fiyatı kaç TL olur? 🍯
Çözüm ve Açıklama
Bu problemi iki adımda çözebiliriz: önce kârlı satış fiyatını, sonra indirimli satış fiyatını bulacağız.
1. Adım: %20 kârla satış fiyatını hesaplayalım.
Balın alış fiyatı = 150 TL
Kâr oranı = %20
Kâr miktarı = \( 150 \times \frac{20}{100} = 150 \times 0.20 = 30 \) TL
Kârlı satış fiyatı = Alış fiyatı + Kâr miktarı = \( 150 + 30 = 180 \) TL.
2. Adım: %10 indirimli satış fiyatını hesaplayalım.
İndirim öncesi satış fiyatı = 180 TL
İndirim oranı = %10
İndirim miktarı = \( 180 \times \frac{10}{100} = 180 \times 0.10 = 18 \) TL
İndirimli satış fiyatı = İndirim öncesi satış fiyatı - İndirim miktarı = \( 180 - 18 = 162 \) TL.
✅ İndirimli fiyat üzerinden satılan bir kavanoz balın satış fiyatı 162 TL'dir.
5
Çözümlü Örnek
Orta Seviye
Hakkari'nin Şemdinli ilçesinde bir çiftçi, 200 adet fidan dikmek istemektedir. Fidanların \( \frac{3}{5} \)'ü elma, kalan fidanların \( \frac{1}{4} \)'ü ise kiraz fidanıdır. Geriye kalan fidanlar ise ceviz fidanı olduğuna göre, çiftçi kaç adet ceviz fidanı dikecektir? 🌳
2. Adım: Geriye kalan fidan sayısını bulalım.
Geriye kalan fidan sayısı = Toplam fidan sayısı - Elma fidanı sayısı
Geriye kalan = \( 200 - 120 = 80 \) adet.
4. Adım: Ceviz fidanı sayısını bulalım.
Ceviz fidanı sayısı = Geriye kalan fidan sayısı - Kiraz fidanı sayısı
Ceviz fidanı sayısı = \( 80 - 20 = 60 \) adet.
✅ Çiftçi 60 adet ceviz fidanı dikecektir.
6
Çözümlü Örnek
Yeni Nesil Soru
Hakkari'nin dağlık bölgelerinde kurulan bir teleferik hattının başlangıç noktası ile bitiş noktası arasındaki yatay uzaklık 800 metredir. Teleferik hattının eğimi (yatayda aldığı yolun düşeyde aldığı yola oranı) \( \frac{3}{4} \) olduğuna göre, bitiş noktasının başlangıç noktasına göre yüksekliği kaç metredir? (Eğim, dikey uzaklığın yatay uzaklığa oranıdır.) 🚠
Çözüm ve Açıklama
Bu problemde eğim tanımını kullanarak yüksekliği bulacağız.
👉 Bitiş noktasının yüksekliği (dikey uzaklık) \( h \) olsun.
Eğim formülünü kullanarak denklemi kuralım:
\[ \frac{h}{800} = \frac{3}{4} \]
Şimdi \( h \)'yi bulmak için içler dışlar çarpımı yapalım:
\[ 4 \times h = 3 \times 800 \]
\[ 4h = 2400 \]
Her iki tarafı 4'e bölelim:
\[ h = \frac{2400}{4} \]
\[ h = 600 \]
✅ Bitiş noktasının başlangıç noktasına göre yüksekliği 600 metredir.
7
Çözümlü Örnek
Günlük Hayattan Örnek
Hakkari'de kış aylarında hava sıcaklığı gündüzleri \( 5^\circ\text{C} \) iken, geceleri \( -8^\circ\text{C} \)'ye düşebilmektedir. Gündüz sıcaklığı ile gece sıcaklığı arasındaki farkın mutlak değeri kaçtır? ❄️
Çözüm ve Açıklama
Sıcaklık farkını bulmak için büyük değerden küçük değeri çıkarırız ve mutlak değerini alırız.
✅ Gündüz sıcaklığı ile gece sıcaklığı arasındaki farkın mutlak değeri \( 13^\circ\text{C} \)'dir.
8
Çözümlü Örnek
Zor Seviye
Hakkari'den Van'a gitmek için yola çıkan bir araç, yolun \( \frac{2}{5} \)'sini gittikten sonra mola veriyor. Mola verdikten sonra kalan yolun \( \frac{1}{3} \)'ünü daha gidiyor ve toplamda 200 km yol kat etmiş oluyor. Hakkari ile Van arasındaki toplam mesafe kaç kilometredir? 🛣️
Çözüm ve Açıklama
Bu problemi adım adım çözerek toplam mesafeyi bulalım.
👉 Hakkari ile Van arasındaki toplam mesafeye \( x \) km diyelim.
1. Adım: İlk molaya kadar gidilen mesafeyi bulalım.
Yolun \( \frac{2}{5} \)'si gidildi:
Gidilen mesafe = \( \frac{2x}{5} \) km.
2. Adım: Geriye kalan yolu bulalım.
Kalan yol = Toplam yol - Gidilen mesafe = \( x - \frac{2x}{5} = \frac{5x - 2x}{5} = \frac{3x}{5} \) km.
3. Adım: Moladan sonra gidilen mesafeyi bulalım.
Kalan yolun \( \frac{1}{3} \)'ü daha gidildi:
Moladan sonra gidilen mesafe = \( \frac{3x}{5} \times \frac{1}{3} = \frac{3x}{15} = \frac{x}{5} \) km.
4. Adım: Toplam gidilen mesafeyi denkleme dökelim.
Toplam gidilen mesafe = İlk gidilen mesafe + Moladan sonra gidilen mesafe
Soruda toplam gidilen mesafenin 200 km olduğu belirtilmiş:
\[ \frac{2x}{5} + \frac{x}{5} = 200 \]
Paydalar aynı olduğu için payları toplayabiliriz:
\[ \frac{2x + x}{5} = 200 \]
\[ \frac{3x}{5} = 200 \]
Şimdi \( x \)'i bulmak için denklemi çözelim:
\[ 3x = 200 \times 5 \]
\[ 3x = 1000 \]
\[ x = \frac{1000}{3} \]
Bu değer tam sayı çıkmadığı için soruyu tekrar kontrol edelim. "Toplamda 200 km yol kat etmiş oluyor" ifadesi, ilk gidilen ve moladan sonra gidilen mesafelerin toplamıdır. Hesaplamamız doğru. Cevap rasyonel bir sayı olabilir.
✅ Hakkari ile Van arasındaki toplam mesafe \( \frac{1000}{3} \) kilometredir. (Yaklaşık 333.33 km)
9. Sınıf Matematik: Hakkari Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
📍 Hakkari'de bulunan bir lisede, 9. sınıf öğrencilerinden 25'i voleybol kursuna, 18'i basketbol kursuna katılmaktadır. Bu öğrencilerden 7'si hem voleybol hem de basketbol kursuna katıldığına göre, Bu kurstaki toplam öğrenci sayısı kaçtır? 🤔
Çözüm:
Bu problemi kümeler konusundaki temel prensiplerle çözebiliriz.
Voleybol kursuna katılan öğrencilerin kümesi \( V \) olsun. \( s(V) = 25 \)
Basketbol kursuna katılan öğrencilerin kümesi \( B \) olsun. \( s(B) = 18 \)
Her iki kursa da katılan öğrencilerin kümesi \( V \cap B \) olsun. \( s(V \cap B) = 7 \)
Toplam öğrenci sayısını bulmak için kümelerde birleşim formülünü kullanırız:
\[ s(V \cup B) = s(V) + s(B) - s(V \cap B) \]
Şimdi değerleri yerine koyalım:
\[ s(V \cup B) = 25 + 18 - 7 \]
\[ s(V \cup B) = 43 - 7 \]
\[ s(V \cup B) = 36 \]
✅ Yani, bu kurstaki toplam öğrenci sayısı 36'dır.
Örnek 2:
Hakkari'nin coğrafi konumu ile ilgili aşağıdaki önermeler verilmiştir:
p: "Hakkari, Türkiye'nin güneydoğusunda yer alır."
q: "Hakkari'nin komşu illeri arasında Şırnak bulunur."
r: "Hakkari'nin denize kıyısı vardır."
Buna göre, \( (p \land q) \implies r \) bileşik önermesinin doğruluk değerini bulunuz. 💡
Çözüm:
Öncelikle her bir önermenin doğruluk değerini belirleyelim:
p: "Hakkari, Türkiye'nin güneydoğusunda yer alır." Bu önerme doğrudur. Bu yüzden \( p \equiv 1 \).
q: "Hakkari'nin komşu illeri arasında Şırnak bulunur." Bu önerme de doğrudur. Hakkari, Şırnak ile komşudur. Bu yüzden \( q \equiv 1 \).
r: "Hakkari'nin denize kıyısı vardır." Hakkari'nin denize kıyısı yoktur. Bu önerme yanlıştır. Bu yüzden \( r \equiv 0 \).
Şimdi bileşik önermenin doğruluk değerini hesaplayalım: \( (p \land q) \implies r \)
Önce parantez içini hesaplayalım: \( p \land q \)
\( 1 \land 1 \equiv 1 \) (Çünkü "ve" bağlacında her iki önerme de doğruysa sonuç doğrudur.)
Şimdi de koşullu önermeyi hesaplayalım: \( 1 \implies r \)
\( 1 \implies 0 \equiv 0 \) (Çünkü "ise" bağlacında ilk önerme doğru, ikinci önerme yanlış ise sonuç yanlıştır. Diğer tüm durumlarda doğrudur.)
✅ Sonuç olarak, \( (p \land q) \implies r \) bileşik önermesinin doğruluk değeri 0'dır (yanlıştır).
Örnek 3:
Hakkari'nin Yüksekova ilçesinde bir çiftçi, tarlasına buğday ve arpa ekimi yapmaktadır. Çiftçi, tarlasının %40'ına buğday, kalan alanın %60'ına ise arpa ekmiştir. Eğer çiftçinin arpa ektiği alan 18 dekar ise, tarlanın tamamı kaç dekardır? 🌾
Çözüm:
Bu problemde adım adım ilerleyerek tarlanın toplam alanını bulacağız.
👉 Tarlanın tamamının alanına \( x \) dekar diyelim.
1. Adım: Buğday ekili alanı bulalım.
Tarlanın %40'ına buğday ekildiğine göre, buğday ekili alan \( 0.40x \) dekardır.
2. Adım: Geriye kalan alanı bulalım.
Buğday ekili alan çıktıktan sonra kalan alan:
\( x - 0.40x = 0.60x \) dekardır.
3. Adım: Arpa ekili alanı kalan alan üzerinden hesaplayalım.
Kalan alanın %60'ına arpa ekilmiştir. Yani, \( 0.60x \)'in %60'ı arpa ekili alandır.
Arpa ekili alan \( = 0.60x \times 0.60 = 0.36x \) dekardır.
4. Adım: Denklemi kuralım ve \( x \)'i bulalım.
Soruda arpa ekili alanın 18 dekar olduğu verilmiştir. O halde:
\[ 0.36x = 18 \]
Her iki tarafı 0.36'ya bölelim:
\[ x = \frac{18}{0.36} \]
Kesirden kurtulmak için pay ve paydayı 100 ile çarpalım:
\[ x = \frac{1800}{36} \]
Basit bölme işlemini yapalım:
\[ x = 50 \]
✅ Çiftçinin tarlasının tamamı 50 dekardır.
Örnek 4:
Hakkari'de bir market, yöresel balı 150 TL'ye alıp %20 kârla satmaktadır. Ancak sezon sonunda elinde kalan balı hızlıca bitirmek için %10 indirim uygulamıştır. Buna göre, indirimli fiyat üzerinden satılan bir kavanoz balın satış fiyatı kaç TL olur? 🍯
Çözüm:
Bu problemi iki adımda çözebiliriz: önce kârlı satış fiyatını, sonra indirimli satış fiyatını bulacağız.
1. Adım: %20 kârla satış fiyatını hesaplayalım.
Balın alış fiyatı = 150 TL
Kâr oranı = %20
Kâr miktarı = \( 150 \times \frac{20}{100} = 150 \times 0.20 = 30 \) TL
Kârlı satış fiyatı = Alış fiyatı + Kâr miktarı = \( 150 + 30 = 180 \) TL.
2. Adım: %10 indirimli satış fiyatını hesaplayalım.
İndirim öncesi satış fiyatı = 180 TL
İndirim oranı = %10
İndirim miktarı = \( 180 \times \frac{10}{100} = 180 \times 0.10 = 18 \) TL
İndirimli satış fiyatı = İndirim öncesi satış fiyatı - İndirim miktarı = \( 180 - 18 = 162 \) TL.
✅ İndirimli fiyat üzerinden satılan bir kavanoz balın satış fiyatı 162 TL'dir.
Örnek 5:
Hakkari'nin Şemdinli ilçesinde bir çiftçi, 200 adet fidan dikmek istemektedir. Fidanların \( \frac{3}{5} \)'ü elma, kalan fidanların \( \frac{1}{4} \)'ü ise kiraz fidanıdır. Geriye kalan fidanlar ise ceviz fidanı olduğuna göre, çiftçi kaç adet ceviz fidanı dikecektir? 🌳
2. Adım: Geriye kalan fidan sayısını bulalım.
Geriye kalan fidan sayısı = Toplam fidan sayısı - Elma fidanı sayısı
Geriye kalan = \( 200 - 120 = 80 \) adet.
4. Adım: Ceviz fidanı sayısını bulalım.
Ceviz fidanı sayısı = Geriye kalan fidan sayısı - Kiraz fidanı sayısı
Ceviz fidanı sayısı = \( 80 - 20 = 60 \) adet.
✅ Çiftçi 60 adet ceviz fidanı dikecektir.
Örnek 6:
Hakkari'nin dağlık bölgelerinde kurulan bir teleferik hattının başlangıç noktası ile bitiş noktası arasındaki yatay uzaklık 800 metredir. Teleferik hattının eğimi (yatayda aldığı yolun düşeyde aldığı yola oranı) \( \frac{3}{4} \) olduğuna göre, bitiş noktasının başlangıç noktasına göre yüksekliği kaç metredir? (Eğim, dikey uzaklığın yatay uzaklığa oranıdır.) 🚠
Çözüm:
Bu problemde eğim tanımını kullanarak yüksekliği bulacağız.
👉 Bitiş noktasının yüksekliği (dikey uzaklık) \( h \) olsun.
Eğim formülünü kullanarak denklemi kuralım:
\[ \frac{h}{800} = \frac{3}{4} \]
Şimdi \( h \)'yi bulmak için içler dışlar çarpımı yapalım:
\[ 4 \times h = 3 \times 800 \]
\[ 4h = 2400 \]
Her iki tarafı 4'e bölelim:
\[ h = \frac{2400}{4} \]
\[ h = 600 \]
✅ Bitiş noktasının başlangıç noktasına göre yüksekliği 600 metredir.
Örnek 7:
Hakkari'de kış aylarında hava sıcaklığı gündüzleri \( 5^\circ\text{C} \) iken, geceleri \( -8^\circ\text{C} \)'ye düşebilmektedir. Gündüz sıcaklığı ile gece sıcaklığı arasındaki farkın mutlak değeri kaçtır? ❄️
Çözüm:
Sıcaklık farkını bulmak için büyük değerden küçük değeri çıkarırız ve mutlak değerini alırız.
✅ Gündüz sıcaklığı ile gece sıcaklığı arasındaki farkın mutlak değeri \( 13^\circ\text{C} \)'dir.
Örnek 8:
Hakkari'den Van'a gitmek için yola çıkan bir araç, yolun \( \frac{2}{5} \)'sini gittikten sonra mola veriyor. Mola verdikten sonra kalan yolun \( \frac{1}{3} \)'ünü daha gidiyor ve toplamda 200 km yol kat etmiş oluyor. Hakkari ile Van arasındaki toplam mesafe kaç kilometredir? 🛣️
Çözüm:
Bu problemi adım adım çözerek toplam mesafeyi bulalım.
👉 Hakkari ile Van arasındaki toplam mesafeye \( x \) km diyelim.
1. Adım: İlk molaya kadar gidilen mesafeyi bulalım.
Yolun \( \frac{2}{5} \)'si gidildi:
Gidilen mesafe = \( \frac{2x}{5} \) km.
2. Adım: Geriye kalan yolu bulalım.
Kalan yol = Toplam yol - Gidilen mesafe = \( x - \frac{2x}{5} = \frac{5x - 2x}{5} = \frac{3x}{5} \) km.
3. Adım: Moladan sonra gidilen mesafeyi bulalım.
Kalan yolun \( \frac{1}{3} \)'ü daha gidildi:
Moladan sonra gidilen mesafe = \( \frac{3x}{5} \times \frac{1}{3} = \frac{3x}{15} = \frac{x}{5} \) km.
4. Adım: Toplam gidilen mesafeyi denkleme dökelim.
Toplam gidilen mesafe = İlk gidilen mesafe + Moladan sonra gidilen mesafe
Soruda toplam gidilen mesafenin 200 km olduğu belirtilmiş:
\[ \frac{2x}{5} + \frac{x}{5} = 200 \]
Paydalar aynı olduğu için payları toplayabiliriz:
\[ \frac{2x + x}{5} = 200 \]
\[ \frac{3x}{5} = 200 \]
Şimdi \( x \)'i bulmak için denklemi çözelim:
\[ 3x = 200 \times 5 \]
\[ 3x = 1000 \]
\[ x = \frac{1000}{3} \]
Bu değer tam sayı çıkmadığı için soruyu tekrar kontrol edelim. "Toplamda 200 km yol kat etmiş oluyor" ifadesi, ilk gidilen ve moladan sonra gidilen mesafelerin toplamıdır. Hesaplamamız doğru. Cevap rasyonel bir sayı olabilir.
✅ Hakkari ile Van arasındaki toplam mesafe \( \frac{1000}{3} \) kilometredir. (Yaklaşık 333.33 km)