✅ 9. Sınıf Kimya: Yeşil kimya Test Çöz

Yeşil kimya, kimyasal ürünlerin ve süreçlerin tasarımı sırasında çevreye ve insan sağlığına zararlı maddelerin kullanımını ve oluşumunu azaltmayı veya tamamen ortadan kaldırmayı hedefleyen bir yaklaşımdır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi yeşil kimyanın temel amaçlarından biri olamaz?

Yeşil kimyanın temel ilkelerinden biri "Yenilenebilir Ham Madde Kullanımı"dır.

Buna göre, bir plastik üretim tesisinde ham madde olarak petrol yerine aşağıdakilerden hangisinin kullanılması bu ilkeye doğrudan uygundur?

"Kimyasal bir süreçte atık oluştuktan sonra onu temizlemek veya arıtmak yerine, en baştan atık oluşumunu engellemek her zaman daha avantajlıdır."

Bu ifade yeşil kimyanın 12 temel ilkesinden hangisini doğrudan açıklar?

Kimyasal sentezlerde yüksek sıcaklık ve yüksek basınç koşullarının sağlanması ciddi miktarda enerji tüketimine yol açar. Yeşil kimya, bu enerji tüketimini azaltmak için çeşitli yöntemler önerir.

Buna göre, yeşil kimya ilkelerine göre enerji verimliliğini artırmak için aşağıdakilerden hangisi yapılmalıdır?

Yeşil kimyada "Atom Ekonomisi", tepkimeye giren ham maddelerin ne kadarının hedeflenen nihai ürüne dönüştüğünün bir ölçüsüdür. Atom ekonomisi formülü şu şekildedir:

$$ \text{AE} = \frac{m_1}{m_2} \times 100 $$

(Burada AE: Atom Ekonomisi, $ m_1 $: Hedeflenen ürünün kütlesi, $ m_2 $: Tepkimeye giren tüm maddelerin toplam kütlesidir.)

Buna göre atom ekonomisi ile ilgili;

I. Atom ekonomisi %100 olan bir tepkimede yan ürün (atık) oluşmaz.
II. Katılma tepkimelerinin atom ekonomisi genellikle yer değiştirme tepkimelerinden daha yüksektir.
III. Atom ekonomisinin yüksek olması, çevreye salınan atık miktarının az olduğu anlamına gelir.

yargılarından hangileri doğrudur?

Yeşil kimyanın önemli ilkelerinden biri de "Katalizör Kullanımı"dır. Kimyasal süreçlerde stokiyometrik reaktifler yerine katalizörlerin tercih edilmesi istenir.

Buna göre, katalizör kullanımı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yeşil kimya ilkelerine katkı sağlayan bir özellik değildir?

Günümüzde plastik poşetlerin ve pet şişelerin doğada yüzlerce yıl bozulmadan kalması büyük bir çevre sorunudur. Yeşil kimya, bu sorunu çözmek için "Doğada Bozunabilen (Biyobozunur) Ürünlerin Tasarlanması" ilkesini savunur.

Buna göre, aşağıdakhesinden hangisi bu ilkeye uygun bir uygulamadır?

Kimyasal sentezlerde kullanılan geleneksel organik çözücüler (benzen, kloroform vb.) genellikle uçucu, yanıcı ve toksiktir. Yeşil kimya, bu çözücülerin yerine daha güvenli alternatiflerin kullanılmasını önerir.

Buna göre, yeşil kimya ilkeleri çerçevesinde laboratuvarda gerçekleştirilecek bir ekstraksiyon (özütleme) işleminde aşağıdaki çözücülerden hangisinin tercih edilmesi en uygundur?

Geleneksel kimya ile yeşil kimya yaklaşımları arasındaki farkları inceleyen bir öğrenci aşağıdaki karşılaştırma listesini hazırlamıştır:

1. Geleneksel Kimya: Atık oluştuktan sonra arıtılır. / Yeşil Kimya: Atık oluşumu en baştan önlenir.
2. Geleneksel Kimya: Yenilenemeyen fosil kaynaklar kullanılır. / Yeşil Kimya: Yenilenebilir biyokütle kaynakları tercih edilir.
3. Geleneksel Kimya: Tepkime verimini artırmak için aşırı kimyasal kullanılır. / Yeşil Kimya: Katalizörler yardımıyla seçici tepkimeler yapılır.
4. Geleneksel Kimya: Toksik çözücüler yaygın olarak kullanılır. / Yeşil Kimya: Su veya çözücüsüz ortamlar tercih edilir.

Öğrencinin hazırladığı bu karşılaştırmalardan hangileri yeşil kimya felsefesine uygundur?

Kimyasal üretim süreçlerinde, reaksiyon devam ederken anlık (gerçek zamanlı) ölçümler yapılması büyük önem taşır. Yeşil kimyanın "Kirliliğin Önlenmesi İçin Gerçek Zamanlı Analiz" ilkesi de bunu hedefler.

Buna göre, bir kimyasal süreçte anlık analiz yapılmasının temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

Tarımda kullanılan pestisitler (böcek öldürücü ilaçlar) zararlı canlıları yok ederken kuşlara, faydalı böceklere ve insan sağlığına da zarar verebilmektedir.

Yeşil kimyanın "Daha Güvenli Kimyasalların Tasarlanması" ilkesine göre, yeni üretilecek bir pestisitin aşağıdaki özelliklerden hangisine sahip olması beklenir?

Bir boya fabrikası, üretim süreçlerini çevre dostu hale getirmek amacıyla şu üç değişikliği yapmıştır:

1. Boya çözücüsü olarak kullanılan zehirli toluen maddesi yerine su bazlı formülasyonlara geçilmiştir.
2. Boyanın kuruma süresini kısaltmak için kullanılan ve ağır metal içeren kurutucular yerine, bitkisel yağlardan elde edilen doğal kurutucular kullanılmaya başlanmıştır.
3. Üretim sırasında açığa çıkan ısının geri kazanılarak fabrikanın ısıtılmasında kullanılması sağlanmıştır.

Buna göre, fabrikanın yaptığı bu değişikliklerin yeşil kimya ilkeleriyle doğru eşleştirilmesi aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?

Bir ilaç etken maddesi olan $ Z $ bileşiğini sentezlemek için iki farklı kimyasal yöntem önerilmektedir.

Yöntem I:
$$ X + Y \rightarrow Z + T $$
(Bu yöntemde $ Z $ maddesinin yanı sıra çevreye zararlı ve geri dönüştürülemeyen $ T $ yan ürünü oluşmaktadır.)

Yöntem II:
$$ X + K \rightarrow Z $$
(Bu yöntemde reaksiyona giren maddelerin tüm atomları hedef ürün olan $ Z $ yapısında toplanmaktadır.)

Bu iki yöntemle ilgili;

I. Yöntem II'nin atom ekonomisi %100'dür.
II. Yöntem I, yeşil kimyanın "Atıkların Önlenmesi" ilkesine daha uygundur.
III. Yöntem II'de ham maddelerin tamamı ürüne dönüştüğü için kaynak israfı daha azdır.

yargılarından hangileri doğrudur?

Bir kimya öğrencisi, laboratuvarda çevre dostu bir temizlik malzemesi sentezlemek istemektedir. Öğrenci hazırladığı deney düzeneğinde şu adımları izlemiştir:

- Reaksiyon ortamı olarak su kullanmıştır.
- Tepkimeyi oda sıcaklığında gerçekleştirmek için biyolojik bir enzim (katalizör) eklemiştir.
- Ancak reaksiyon sonunda hedef ürünün yanında, ayrıştırılması çok zor olan ve çevreye zarar veren asidik bir yan ürünün de oluştuğunu gözlemlemiştir.

Buna göre, öğrencinin yaptığı bu çalışma ile ilgili aşağıdaki analizlerden hangisi yanlıştır?