✅ 9. Sınıf Kimya: Sürdürülebilirlik ve nanoparçacıklar Test Çöz

Sürdürülebilirlik, bugünkü nesillerin ihtiyaçlarını karşılarken gelecek nesillerin kaynaklarını tüketmemeyi ve çevreye zarar vermemeyi hedefleyen küresel bir yaklaşımdır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi kimya endüstrisinde sürdürülebilirliği destekleyen bir uygulama değildir?

Nanoteknoloji ve nanoparçacıklar, günümüz kimya ve malzeme biliminde çok önemli bir yere sahiptir.

Bir parçacığın "nanoparçacık" olarak sınıflandırılabilmesi için boyutunun hangi aralıkta olması gerekir?

Yeşil kimya, kimyasal süreçlerin ve ürünlerin çevreye ve insan sağlığına zarar vermeyecek şekilde tasarlanmasını amaçlayan modern bir yaklaşımdır.

Aşağıdakilerden hangisi yeşil kimyanın temel ilkelerinden biridir?

Nanoparçacıkların benzersiz özellikleri, günlük hayatta birçok yenilikçi ürünün geliştirilmesini sağlamıştır. Örneğin, yüzeyine gelen güneş ışığı yardımıyla kirleri parçalayan ve su tutmayan "kendi kendini temizleyen" boyalar ve camlar üretilmektedir.

Bu teknolojide fotokatalitik özelliğinden dolayı sıklıkla kullanılan nanoparçacık aşağıdakilerden hangisidir?

Maddeler makro boyuttan nano boyuta indirgendiğinde renk, erime noktası, elektriksel iletkenlik ve kimyasal reaktiflik gibi fiziksel ve kimyasal özelliklerinde büyük değişimler meydana gelir.

Maddelerin nano boyutta bu tür farklı özellikler kazanmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Nanoteknolojinin çevre ve insan sağlığı üzerindeki olası olumsuz etkileriyle ilgilenen bilim dalına "nanotoksikoloji" denir.

Nanoparçacıkların potansiyel çevresel ve sağlık riskleri ile ilgili;

I. Küçük boyutları nedeniyle hücre zarlarından kolayca geçerek canlı organizmalarda birikebilirler.
II. Havada uzun süre asılı kalabildikleri için solunum yoluyla akciğerlerin en derin noktalarına (alveollere) ulaşabilirler.
III. Doğal maddelerden üretildikleri için doğada hiçbir toksik (zehirli) etki göstermezler.

yargılarından hangileri doğrudur?

Bir kimya fabrikası, üretim süreçlerini yeşil kimya ilkelerine uygun hale getirerek çevre dostu bir üretim yapmayı hedeflemektedir.

Bu amaçla fabrikada yapılan;

I. Reaksiyonlarda toksik (zehirli) organik çözücüler yerine su veya süperkritik karbondioksit kullanılması,
II. Reaksiyon verimini artırmak ve enerji tasarrufu sağlamak amacıyla uygun katalizörlerin tercih edilmesi,
III. Ürün eldesinde yan ürün miktarını artıran yöntemlerin seçilmesi

değişikliklerinden hangileri yeşil kimya ilkelerine uygundur?

Nanoparçacıkların tıp alanındaki en önemli uygulamalarından biri "hedeflendirilmiş ilaç taşıma sistemleri"dir.

Bu sistemlerin sağladığı avantajlar ve kullanım amaçları ile ilgili;

I. İlacın sadece hastalıklı (örneğin kanserli) hücrelere ulaşmasını sağlayarak sağlıklı dokuların zarar görmesini engellemek,
II. Doğrudan hedefe yönelme sayesinde kullanılması gereken ilaç dozunu ve dolayısıyla yan etkileri en aza indirmek,
III. İlacın vücutta çözünme hızını azaltarak etkisini tamamen yok etmek

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Plastikler günlük hayatta yaygın olarak kullanılan ancak doğada çok uzun süre bozulmadan kalan polimerik malzemelerdir.

Sürdürülebilir bir çevre için plastik kullanımı ve geri dönüşümü ile ilgili aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?

Gümüş nanoparçacıklar ($ \text{Ag} $ nanoparçacıkları), günümüzde tekstil ürünlerinden (koku yapmayan çoraplar, spor kıyafetleri) tıbbi malzemelere ve beyaz eşyalara kadar çok geniş bir alanda kullanılmaktadır.

Gümüş nanoparçacıkların bu alanlarda bu kadar yaygın kullanılmasının en önemli nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Karbon elementinin nano boyuttaki yapılarından biri olan karbon nanotüpler, nanoteknolojinin en gözde malzemelerinden biridir.

Karbon nanotüpler ile ilgili;

I. Çelikten kat kat daha sağlam olmalarına rağmen son derece hafiftirler.
II. Elektrik akımını ve ısıyı çok iyi iletirler.
III. Sadece tek tabakalı hidrojen atomlarının silindir şeklinde bükülmesiyle oluşurlar.

yargılarından hangileri doğrudur?

Yeşil kimya ilkelerinden biri olan "Atom Ekonomisi", kimyasal bir tepkimede kullanılan başlangıç maddelerinin ne kadarının hedeflenen ürüne dönüştüğünün bir ölçüsüdür. Atom ekonomisi %100 olan bir tepkimede, tepkimeye giren tüm atomlar yalnızca istenen üründe yer alır ve hiç yan ürün oluşmaz.

Buna göre, aşağıda genel denklemleri verilen tepkime türlerinden hangisinde atom ekonomisinin %100 olması beklenir?
(Tepkimelerin tam verimle gerçekleştiği ve hedeflenen ürünlerin belirtilenler olduğu varsayılacaktır.)

Bir katının toplam yüzey alanı, kimyasal tepkime hızını doğrudan etkiler. Kenar uzunluğu $ 1 $ cm olan küp şeklinde bir katı blok düşünelim. Bu küpün toplam yüzey alanı $ 6 $ $ \text{cm}^2 $'dir. Eğer bu küp, kenar uzunluğu $ 1 $ nm ($ 10^{-7} $ cm) olan küçük küp şeklinde nanoparçacıklara bölünürse, toplam yüzey alanı inanılmaz derecede artar.

Bu durumun nano boyuttaki maddelerin özelliklerine etkisi ile ilgili;

I. Nanoparçacıkların birim kütle başına düşen aktif yüzey alanı çok büyük olduğu için katalitik aktiviteleri (tepkimeleri hızlandırma yetenekleri) makro boyutlu hallerine göre çok daha yüksektir.
II. Yüzeydeki atom sayısı iç kısımdaki atom sayısına göre oran olarak çok fazla olduğundan, nanoparçacıklar kimyasal olarak makro boyutlu hallerine göre daha reaktiftir.
III. Yüzey alanı arttığı için nanoparçacıkların erime noktası, aynı maddenin makro boyutlu kristalinin erime noktasına göre daha yüksek olur.

yargılarından hangileri doğrudur?

Sürdürülebilir kalkınma ve yeşil kimya çerçevesinde bir ürünün çevreye olan etkisi değerlendirilirken "Yaşam Döngüsü Analizi" (YDA) yöntemi kullanılır. Bu yöntem, bir ürünün hammaddesinin doğadan çıkarılmasından başlayarak üretim, nakliye, kullanım ve ömrünü tamamlayıp atık haline gelmesi veya geri dönüştürülmesine kadar geçen tüm aşamaları ("beşikten mezara") kapsar.

Buna göre, bir deterjan üreticisinin ürününün yaşam döngüsü analizini (YDA) yaparken aşağıdakilerden hangisini dikkate alması beklenmez?