🎓 9. Sınıf
📚 9. Sınıf Kimya
💡 9. Sınıf Kimya: Nötr Atomların Yarıçap Sıralaması Çözümlü Örnekler
9. Sınıf Kimya: Nötr Atomların Yarıçap Sıralaması Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Aşağıda verilen elementlerin atom yarıçaplarını küçükten büyüğe doğru sıralayınız.
- Lityum (Li, Z=3)
- Sodyum (Na, Z=11)
- Potasyum (K, Z=19)
Çözüm:
- 👉 Öncelikle elementlerin periyodik tablodaki yerlerini belirleyelim:
- Li (Z=3): 2)1)
2. periyot, 1A grubu - Na (Z=11): 2)8)1)
3. periyot, 1A grubu - K (Z=19): 2)8)8)1)
4. periyot, 1A grubu
- Li (Z=3): 2)1)
- 📌 Görüldüğü gibi, bu elementler aynı grupta (1A) yer almaktadır.
- ✅ Aynı grupta yukarıdan aşağıya doğru inildikçe atom yarıçapı artar çünkü katman sayısı artar.
- Bu durumda sıralama: Li < Na < K şeklindedir.
Yani, \( r_{Li} < r_{Na} < r_{K} \)
Örnek 2:
Aynı periyotta bulunan aşağıdaki elementlerin atom yarıçaplarını büyükten küçüğe doğru sıralayınız.
- Sodyum (Na, Z=11)
- Magnezyum (Mg, Z=12)
- Alüminyum (Al, Z=13)
Çözüm:
- 👉 Elementlerin periyodik tablodaki yerlerini belirleyelim:
- Na (Z=11): 2)8)1)
3. periyot, 1A grubu - Mg (Z=12): 2)8)2)
3. periyot, 2A grubu - Al (Z=13): 2)8)3)
3. periyot, 3A grubu
- Na (Z=11): 2)8)1)
- 📌 Bu elementler aynı periyotta (3. periyot) yer almaktadır.
- ✅ Aynı periyotta soldan sağa doğru gidildikçe atom yarıçapı azalır çünkü çekirdek çekimi artarken katman sayısı değişmez.
- Bu durumda sıralama: Na > Mg > Al şeklindedir.
Yani, \( r_{Na} > r_{Mg} > r_{Al} \)
Örnek 3:
Aşağıdaki elementlerin atom yarıçaplarını küçükten büyüğe doğru sıralayınız.
- Lityum (Li, Z=3)
- Berilyum (Be, Z=4)
- Sodyum (Na, Z=11)
Çözüm:
- 👉 Elementlerin periyodik tablodaki yerlerini bulalım:
- Li (Z=3): 2)1)
2. periyot, 1A grubu - Be (Z=4): 2)2)
2. periyot, 2A grubu - Na (Z=11): 2)8)1)
3. periyot, 1A grubu
- Li (Z=3): 2)1)
- 📌 Karşılaştırma yaparken önce periyot sayısına bakılır. Katman sayısı fazla olanın yarıçapı daha büyüktür.
- 💡 Na, 3. periyotta olduğu için Li ve Be'den daha büyük bir yarıçapa sahiptir.
- 📌 Li ve Be ise aynı periyotta (2. periyot) yer almaktadır. Aynı periyotta soldan sağa gidildikçe yarıçap azalır. Li, Be'nin solunda olduğu için Li'nin yarıçapı Be'den daha büyüktür.
- ✅ Bu bilgilere göre sıralama: Be < Li < Na şeklindedir.
Yani, \( r_{Be} < r_{Li} < r_{Na} \)
Örnek 4:
Flor (F, Z=9), Klor (Cl, Z=17), Oksijen (O, Z=8) ve Kükürt (S, Z=16) elementlerinin atom yarıçaplarını büyükten küçüğe doğru sıralayınız.
Çözüm:
- 👉 Elementlerin periyodik tablodaki yerlerini belirleyelim:
- F (Z=9): 2)7)
2. periyot, 7A grubu - Cl (Z=17): 2)8)7)
3. periyot, 7A grubu - O (Z=8): 2)6)
2. periyot, 6A grubu - S (Z=16): 2)8)6)
3. periyot, 6A grubu
- F (Z=9): 2)7)
- 📌 Öncelikle periyot numarasına göre büyükleri belirleyelim. 3. periyottaki Cl ve S, 2. periyottaki F ve O'dan daha büyük yarıçapa sahiptir.
- 💡 3. periyottaki Cl ve S'yi kendi aralarında sıralayalım: Aynı periyotta soldan sağa gidildikçe yarıçap azalır. S (6A) solunda, Cl (7A) sağında olduğu için \( r_S > r_{Cl} \).
- 💡 2. periyottaki F ve O'yu kendi aralarında sıralayalım: O (6A) solunda, F (7A) sağında olduğu için \( r_O > r_F \).
- ✅ Genel sıralama: S > Cl > O > F şeklindedir.
Yani, \( r_S > r_{Cl} > r_O > r_F \)
Örnek 5:
Azot (N, Z=7), Fosfor (P, Z=15), Oksijen (O, Z=8), Kükürt (S, Z=16) ve Karbon (C, Z=6) elementlerinin atom yarıçaplarını küçükten büyüğe doğru sıralayınız.
Çözüm:
- 👉 Elementlerin periyodik tablodaki yerlerini tespit edelim:
- N (Z=7): 2)5)
2. periyot, 5A grubu - P (Z=15): 2)8)5)
3. periyot, 5A grubu - O (Z=8): 2)6)
2. periyot, 6A grubu - S (Z=16): 2)8)6)
3. periyot, 6A grubu - C (Z=6): 2)4)
2. periyot, 4A grubu
- N (Z=7): 2)5)
- 📌 Önce periyotlarına göre gruplandıralım:
- 3. Periyot: P (5A), S (6A)
- 2. Periyot: C (4A), N (5A), O (6A)
- 💡 3. periyot elementleri, 2. periyot elementlerinden daha büyük yarıçapa sahiptir.
- 💡 3. periyottaki P ve S'yi sıralayalım: Aynı periyotta soldan sağa yarıçap azalır. P (5A) solunda, S (6A) sağında olduğu için \( r_P > r_S \).
- 💡 2. periyottaki C, N ve O'yu sıralayalım: Aynı periyotta soldan sağa yarıçap azalır. C (4A) en solda, O (6A) en sağda olduğu için \( r_C > r_N > r_O \).
- ✅ Tüm bu bilgileri birleştirirsek, küçükten büyüğe sıralama: O < N < C < S < P şeklindedir.
Yani, \( r_O < r_N < r_C < r_S < r_P \)
Örnek 6:
Bilim insanları, gelecekte daha hafif ve dayanıklı malzemeler üretmek için atomların boyutlarını incelemektedir. Aşağıdaki tabloda bazı elementlerin atom numaraları verilmiştir:
Element | Atom Numarası
--------- | ---------------
X | 20
Y | 12
Z | 19
T | 4
Buna göre, bu elementlerin nötr atom yarıçaplarını büyükten küçüğe doğru doğru sıralayan bilim insanı, hangi seçeneği işaretlemelidir?
(A) X > Z > Y > T
(B) Z > X > Y > T
(C) T > Y > X > Z
(D) X > Y > Z > T
Çözüm:
- 👉 Öncelikle her bir elementin periyodik tablodaki yerini (periyot ve grup) belirleyelim:
- X (Z=20): 2)8)8)2)
4. periyot, 2A grubu - Y (Z=12): 2)8)2)
3. periyot, 2A grubu - Z (Z=19): 2)8)8)1)
4. periyot, 1A grubu - T (Z=4): 2)2)
2. periyot, 2A grubu
- X (Z=20): 2)8)8)2)
- 📌 Periyot numarası arttıkça atom yarıçapı artar. Bu yüzden 4. periyottaki elementler (X, Z), 3. periyottaki Y'den ve 2. periyottaki T'den daha büyük olacaktır. T ise en küçük yarıçapa sahip olacaktır.
- 💡 Şimdi 4. periyottaki X (2A) ve Z (1A) elementlerini kendi aralarında sıralayalım. Aynı periyotta soldan sağa yarıçap azalır. Z (1A) solunda, X (2A) sağında olduğu için \( r_Z > r_X \).
- 💡 Periyotlara göre genel sıralama taslağımız: (Z, X) > Y > T.
- ✅ Sonuç olarak, büyükten küçüğe doğru sıralama: Z > X > Y > T şeklindedir.
Bu da (B) seçeneğine karşılık gelir.
Örnek 7:
Bir şehirdeki binaların büyüklükleri, hem bulundukları caddenin genişliğine (yatay sıra) hem de binaların kat sayısına (dikey sıra) göre değişmektedir.
- Bir binanın kat sayısı arttıkça binanın büyüklüğü artar.
- Aynı caddede, bina numarası büyüdükçe binalar küçülmektedir.
Buna göre, "atom yarıçapı" kavramını bu şehirdeki "binaların büyüklüğü" ile eşleştirdiğimizde, periyodik sistemdeki hangi eğilimleri bu şehir kuralıyla açıklayabiliriz? 🏢🔬
Çözüm:
- 👉 Bu analojide, "binaların büyüklüğü" atom yarıçapını temsil etmektedir.
- 📌 "Bir binanın kat sayısı arttıkça binanın büyüklüğü artar" ifadesi, periyodik sistemde gruplarda yukarıdan aşağıya inildikçe atom yarıçapının artmasını açıklar. Tıpkı katman sayısı (elektron kabuğu) arttıkça atomun daha büyük olması gibi.
- 📌 "Aynı caddede, bina numarası büyüdükçe binalar küçülmektedir" ifadesi, periyodik sistemde periyotlarda soldan sağa gidildikçe atom yarıçapının azalmasını açıklar. Aynı periyotta atom numarası (bina numarası) arttıkça çekirdek çekimi artar ve elektronlar çekirdeğe daha yakın çekildiği için atom küçülür.
- ✅ Bu analoji, atom yarıçapının periyodik tablodaki değişim eğilimlerini (gruplarda aşağı doğru artış, periyotlarda sağa doğru azalış) somutlaştırarak anlamamıza yardımcı olur.
Örnek 8:
Aşağıdaki element çiftlerinden hangisinin atom yarıçapı karşılaştırması yanlış verilmiştir?
- (A) \( r_{Mg} > r_{Al} \) (Mg: Z=12, Al: Z=13)
- (B) \( r_{K} > r_{Na} \) (K: Z=19, Na: Z=11)
- (C) \( r_{F} > r_{O} \) (F: Z=9, O: Z=8)
- (D) \( r_{Ca} > r_{Be} \) (Ca: Z=20, Be: Z=4)
Çözüm:
- 👉 Her bir seçeneği ayrı ayrı inceleyelim:
- (A) Mg (Z=12) ve Al (Z=13):
- Mg: 2)8)2)
3. periyot, 2A grubu - Al: 2)8)3)
3. periyot, 3A grubu
- Mg: 2)8)2)
- (B) K (Z=19) ve Na (Z=11):
- K: 2)8)8)1)
4. periyot, 1A grubu - Na: 2)8)1)
3. periyot, 1A grubu
- K: 2)8)8)1)
- (C) F (Z=9) ve O (Z=8):
- F: 2)7)
2. periyot, 7A grubu - O: 2)6)
2. periyot, 6A grubu
- F: 2)7)
- (D) Ca (Z=20) ve Be (Z=4):
- Ca: 2)8)8)2)
4. periyot, 2A grubu - Be: 2)2)
2. periyot, 2A grubu
- Ca: 2)8)8)2)
- ✅ Sonuç olarak, yanlış karşılaştırma (C) seçeneğinde verilmiştir.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/9-sinif-kimya-notr-atomlarin-yaricap-siralamasi/sorular