🎓 9. Sınıf
📚 9. Sınıf Kimya
💡 9. Sınıf Kimya: Moleküllerin lewis nokta yapısı, polarite ve adlandırma Çözümlü Örnekler
9. Sınıf Kimya: Moleküllerin lewis nokta yapısı, polarite ve adlandırma Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Su (\( H_{2}O \)) molekülünün Lewis nokta yapısını çizerek, bağlayıcı ve ortaklanmamış elektron çifti sayılarını belirleyiniz.
(Atom numaraları: \( H: 1 \), \( O: 8 \))
(Atom numaraları: \( H: 1 \), \( O: 8 \))
Çözüm:
Molekülün Lewis yapısını oluşturmak için şu adımları takip edelim:
- Katman Elektron Dizilimi:
\( H: 1 \) (1. katmanda 1 elektron, değerlik elektron sayısı = \( 1 \))
\( O: 2, 6 \) (Son katmanda 6 elektron, değerlik elektron sayısı = \( 6 \)) - Lewis Sembolleri:
Hidrojenin yanında 1 nokta, Oksijenin etrafında ise 6 nokta (2 çift, 2 tek) bulunur. - Bağ Oluşumu:
Oksijen atomu oktedini tamamlamak için 2 bağa, Hidrojen atomları dubletini tamamlamak için 1'er bağa ihtiyaç duyar. Oksijen merkez atomdur. - Sonuç:
Oksijenin 2 tek noktası ile 2 Hidrojenin tek noktaları eşleşir.
✅ Bağlayıcı elektron çifti sayısı: \( 2 \)
✅ Ortaklanmamış (bağ yapımına katılmayan) elektron çifti sayısı: \( 2 \) (Oksijen üzerinde kalır).
Örnek 2:
Aşağıda formülleri verilen kovalent bağlı bileşiklerin sistematik adlarını yazınız:
1) \( CO_{2} \)
2) \( N_{2}O_{5} \)
3) \( PCl_{3} \)
4) \( SF_{6} \)
1) \( CO_{2} \)
2) \( N_{2}O_{5} \)
3) \( PCl_{3} \)
4) \( SF_{6} \)
Çözüm:
Kovalent bileşikler adlandırılırken Latince sayılar (mono, di, tri, tetra, penta, hekza...) kullanılır.
📌 Kural: 1. Ametalin Sayısı + 1. Ametalin Adı + 2. Ametalin Sayısı + 2. Ametalin İyon Adı.
(Not: İlk ametal 1 tane ise "mono" denmez.)
📌 Kural: 1. Ametalin Sayısı + 1. Ametalin Adı + 2. Ametalin Sayısı + 2. Ametalin İyon Adı.
(Not: İlk ametal 1 tane ise "mono" denmez.)
- 1) \( CO_{2} \): Karbon dioksit
- 2) \( N_{2}O_{5} \): Diazot pentaoksit
- 3) \( PCl_{3} \): Fosfor triklorür
- 4) \( SF_{6} \): Kükürt hekzafluorür
Örnek 3:
Karbondioksit (\( CO_{2} \)) molekülü için;
I. Bağlar polardır.
II. Molekül apolardır.
III. Merkez atomda ortaklanmamış elektron çifti bulunur.
yargılarından hangileri doğrudur? (Atom numaraları: \( C: 6 \), \( O: 8 \))
I. Bağlar polardır.
II. Molekül apolardır.
III. Merkez atomda ortaklanmamış elektron çifti bulunur.
yargılarından hangileri doğrudur? (Atom numaraları: \( C: 6 \), \( O: 8 \))
Çözüm:
Molekülü inceleyelim:
- Elektron Dizilimi: \( C: 2, 4 \) ve \( O: 2, 6 \).
- Lewis Yapısı: Karbon merkezdedir ve 4 bağ yapar. Oksijenler ile ikişerli bağ kurar: \( O = C = O \).
- I. Doğru: Karbon ve Oksijen farklı ametaller olduğu için aralarındaki bağlar polar kovalent bağdır.
- II. Doğru: Molekül doğrusal bir yapıdadır. Merkez atom olan Karbonun üzerinde boşta elektron çifti kalmadığı ve her iki taraf aynı atomlar tarafından çekildiği için net kuvvet sıfırdır. Molekül apolardır.
- III. Yanlış: Karbonun 4 değerlik elektronunun tamamı bağ yapımına katılmıştır. Merkez atomda ortaklanmamış elektron çifti yoktur.
Örnek 4:
Aşağıdaki tabloda bazı moleküller ve bu molekülleri oluşturan atomlar arasındaki bağ türleri ile molekülün polarlığı verilmiştir. Hangi satırda hata yapılmıştır?
1) \( NH_{3} \): Polar Bağ / Polar Molekül
2) \( BH_{3} \): Polar Bağ / Apolar Molekül
3) \( HCl \): Polar Bağ / Polar Molekül
4) \( Cl_{2} \): Polar Bağ / Apolar Molekül
1) \( NH_{3} \): Polar Bağ / Polar Molekül
2) \( BH_{3} \): Polar Bağ / Apolar Molekül
3) \( HCl \): Polar Bağ / Polar Molekül
4) \( Cl_{2} \): Polar Bağ / Apolar Molekül
Çözüm:
Her bir seçeneği MEB müfredatı kriterlerine göre inceleyelim:
- 1) \( NH_{3} \): N ve H farklıdır (Polar bağ). N üzerinde 1 çift ortaklanmamış elektron kalır, geometri bozulur (Polar molekül). Doğru.
- 2) \( BH_{3} \): B ve H farklıdır (Polar bağ). Bor (\( B \)) 3A grubundadır, tüm elektronları bağa katılır, molekül simetriktir (Apolar molekül). Doğru.
- 3) \( HCl \): H ve Cl farklıdır (Polar bağ). İki atomlu ve farklı atomlardan oluştuğu için yük dağılımı dengesizdir (Polar molekül). Doğru.
- 4) \( Cl_{2} \): Aynı cins ametal atomları arasında elektronlar eşit çekilir. Bu yüzden bağ Apolar Kovalent olmalıdır. Hatalı.
Örnek 5:
Bir X atomu 2. periyot 5A grubunda, Y atomu ise 1. periyot 1A grubunda yer almaktadır.
Bu iki atomun oluşturacağı kararlı bileşik ile ilgili:
a) Formülü nedir?
b) Lewis yapısını çiziniz.
c) Molekül polarlığını belirtiniz.
Bu iki atomun oluşturacağı kararlı bileşik ile ilgili:
a) Formülü nedir?
b) Lewis yapısını çiziniz.
c) Molekül polarlığını belirtiniz.
Çözüm:
Adım adım çözelim:
- Atomları Tanıyalım:
X: \( 2, 5 \) (Değerlik elektron sayısı \( 5 \), oktet için 3 bağ yapar).
Y: \( 1 \) (Değerlik elektron sayısı \( 1 \), dublet için 1 bağ yapar). - a) Formül: X'in 3 bağa, Y'nin 1 bağa ihtiyacı olduğu için formül \( XY_{3} \) olur.
- b) Lewis Yapısı: X merkezdedir. 5 elektronundan 3'ü Y atomları ile bağ yapar, 2 tanesi (1 çift) X'in üzerinde ortaklanmamış olarak kalır.
- c) Molekül Polarlığı: Merkez atom (X) üzerinde ortaklanmamış elektron çifti bulunduğu için molekül polardır.
Örnek 6:
💡 Bilgi: "Benzer benzeri çözer" kuralına göre polar maddeler polar çözücülerde, apolar maddeler apolar çözücülerde iyi çözünür.
Soru: Su (\( H_{2}O \)) polar bir molekül olduğuna göre; yemek tuzu (\( NaCl \)) ve iyot katısı (\( I_{2} \)) maddelerinden hangisinin suda daha iyi çözünmesi beklenir? Nedenini açıklayınız.
Soru: Su (\( H_{2}O \)) polar bir molekül olduğuna göre; yemek tuzu (\( NaCl \)) ve iyot katısı (\( I_{2} \)) maddelerinden hangisinin suda daha iyi çözünmesi beklenir? Nedenini açıklayınız.
Çözüm:
Günlük hayat kimyası ve çözünme mantığı:
- Su (\( H_{2}O \)): Polar bir çözücüdür.
- Yemek Tuzu (\( NaCl \)): İyonik bağlı bir bileşiktir. İyonik bileşikler, polar olan su molekülleri tarafından güçlü bir şekilde çekilir (iyon-dipol etkileşimi). Bu yüzden suda çok iyi çözünür.
- İyot (\( I_{2} \)): Aynı cins atomlardan oluştuğu için apolar bir moleküldür.
- Sonuç: "Benzer benzeri çözer" ilkesi gereği, polar olan su, apolar olan iyodu iyi çözemez. Ancak iyonik yapılı tuzu çok iyi çözer.
Örnek 7:
Aşağıdaki moleküllerden hangisinin Lewis yapısında üçlü bağ bulunur?
(Atom numaraları: \( H: 1, C: 6, N: 7, O: 8 \))
A) \( H_{2} \)
B) \( O_{2} \)
C) \( N_{2} \)
D) \( CH_{4} \)
(Atom numaraları: \( H: 1, C: 6, N: 7, O: 8 \))
A) \( H_{2} \)
B) \( O_{2} \)
C) \( N_{2} \)
D) \( CH_{4} \)
Çözüm:
Atomların bağ kapasitelerine bakalım:
- A) \( H_{2} \): Hidrojen 1A grubundadır, 1 bağ yapar. \( H - H \) (Tekli bağ).
- B) \( O_{2} \): Oksijen 6A grubundadır, 2 bağ yapar. \( O = O \) (İkili bağ).
- C) \( N_{2} \): Azot 5A grubundadır. Son katmanında 5 elektron vardır, 8'e tamamlamak için 3 bağa ihtiyacı vardır. İki azot atomu aralarında 3'er elektronu paylaşır. \( N \equiv N \) (Üçlü bağ).
- D) \( CH_{4} \): Karbon 4 bağ yapar ancak 4 ayrı hidrojenle tekli bağlar kurar.
Örnek 8:
Bir öğrenci laboratuvarda \( BH_{3} \) ve \( NH_{3} \) moleküllerini inceliyor. Her iki molekülün de 4 atomlu olduğunu ve merkez atomların hidrojenlerle bağ yaptığını görüyor.
Öğrenci bu iki molekülün polarlığını karşılaştırdığında nasıl bir sonuca ulaşmalıdır?
(Atom numaraları: \( B: 5, N: 7, H: 1 \))
Öğrenci bu iki molekülün polarlığını karşılaştırdığında nasıl bir sonuca ulaşmalıdır?
(Atom numaraları: \( B: 5, N: 7, H: 1 \))
Çözüm:
Moleküllerin geometrisi ve elektron dağılımı polarlığı belirler:
- \( BH_{3} \) Analizi: Bor (\( B \)) atomu \( 2, 3 \) dizilimine sahiptir. 3 değerlik elektronunun üçünü de Hidrojenlerle bağ yapmak için kullanır. Merkez atomda (B) boşta elektron kalmaz. Molekül dengelidir ve apolardır.
- \( NH_{3} \) Analizi: Azot (\( N \)) atomu \( 2, 5 \) dizilimine sahiptir. 5 elektronun 3'ü bağa katılır, 2 tanesi (1 çift) tepede ortaklanmamış olarak kalır. Bu elektron çifti bağları aşağı doğru iter, simetriyi bozar. Bu yüzden molekül polardır.
- Öğrencinin Sonucu: Formülleri benzer görünse de merkez atomdaki ortaklanmamış elektronlar nedeniyle \( NH_{3} \) polar, \( BH_{3} \) apolar özellik gösterir.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/9-sinif-kimya-molekullerin-lewis-nokta-yapisi-polarite-ve-adlandirma/sorular