🎓 9. Sınıf
📚 9. Sınıf Kimya
💡 9. Sınıf Kimya: Moleküler Yapılı Bileşiklerin Adlandırılması Çözümlü Örnekler
9. Sınıf Kimya: Moleküler Yapılı Bileşiklerin Adlandırılması Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Aşağıdaki moleküler bileşiğin adını yazınız:
📌 \( \text{N}_2\text{O}_5 \)
📌 \( \text{N}_2\text{O}_5 \)
Çözüm:
Bu tür bileşikler, ametaller arası kovalent bağlarla oluştuğu için sayısal ön ekler (mono, di, tri vb.) kullanılarak adlandırılır.
Çözüm Adımları:
- 👉 İlk ametalin sayısı ön ek olarak belirtilir, ardından ametalin adı söylenir. Eğer ilk ametalden bir tane varsa "mono" ön eki kullanılmaz.
- 👉 İkinci ametalin sayısı ön ek olarak belirtilir, ardından ametalin adının sonuna "-ür" eki getirilir. Ancak oksijen için "oksit", kükürt için "sülfür" gibi özel durumlar vardır.
Çözüm Adımları:
- ✅ Bileşikteki ilk element Azot (N)'tur ve 2 tane vardır. Bu yüzden "Di" ön eki kullanılır: Diazot.
- ✅ İkinci element Oksijen (O)'dur ve 5 tane vardır. Bu yüzden "Penta" ön eki kullanılır ve "oksit" olarak adlandırılır: Pentaoksit.
- Sonuç olarak, \( \text{N}_2\text{O}_5 \) bileşiğinin adı Diazot Pentaoksit'tir.
Örnek 2:
Aşağıdaki moleküler bileşiğin adını yazınız:
📌 \( \text{SO}_2 \)
📌 \( \text{SO}_2 \)
Çözüm:
Moleküler bileşiklerin adlandırılmasında yine sayısal ön ekler kullanılır. 💡
Çözüm Adımları:
Çözüm Adımları:
- ✅ Bileşikteki ilk element Kükürt (S)'tür ve 1 tane vardır. İlk elementten bir tane olduğu zaman "mono" ön eki kullanılmaz. Sadece Kükürt olarak adlandırılır.
- ✅ İkinci element Oksijen (O)'dur ve 2 tane vardır. Bu yüzden "Di" ön eki kullanılır ve "oksit" olarak adlandırılır: Dioksit.
- Sonuç olarak, \( \text{SO}_2 \) bileşiğinin adı Kükürt Dioksit'tir.
Örnek 3:
Aşağıdaki moleküler bileşiğin adını yazınız:
📌 \( \text{CCl}_4 \)
📌 \( \text{CCl}_4 \)
Çözüm:
Moleküler bileşiklerin sistematik adlandırılmasında ön ekler ve element adları kullanılır. 🧪
Çözüm Adımları:
Çözüm Adımları:
- ✅ Bileşikteki ilk element Karbon (C)'dur ve 1 tane vardır. "Mono" ön eki kullanılmadan Karbon olarak adlandırılır.
- ✅ İkinci element Klor (Cl)'dur ve 4 tane vardır. Bu yüzden "Tetra" ön eki kullanılır ve "klorür" olarak adlandırılır: Tetraklorür.
- Sonuç olarak, \( \text{CCl}_4 \) bileşiğinin adı Karbon Tetraklorür'dür.
Örnek 4:
Adı "Dihidrojen Monoksit" olan moleküler bileşiğin formülünü yazınız.
Çözüm:
Bileşik adı verildiğinde, formülü oluşturmak için ön ekler ve element sembolleri kullanılır. 👉
Çözüm Adımları:
Çözüm Adımları:
- ✅ Adın ilk kısmı Dihidrojen'dir. "Di" ön eki 2 anlamına gelir ve "hidrojen" H elementini temsil eder. Yani formülün ilk kısmı \( \text{H}_2 \) olacaktır.
- ✅ Adın ikinci kısmı Monoksit'tir. "Mono" ön eki 1 anlamına gelir ve "oksit" Oksijen (O) elementini temsil eder. Yani formülün ikinci kısmı \( \text{O} \) (veya \( \text{O}_1 \)) olacaktır.
- Bu ikisini birleştirdiğimizde, bileşiğin formülü \( \text{H}_2\text{O} \) olur.
- 💡 Ek Bilgi: \( \text{H}_2\text{O} \) bileşiği aynı zamanda günlük hayatta "Su" olarak bilinir ve bu yaygın adı da kabul edilebilir.
Örnek 5:
Adı "Fosfor Triklorür" olan moleküler bileşiğin formülünü yazınız.
Çözüm:
Verilen isme göre element sembollerini ve sayılarını belirleyerek formülü yazalım. 📝
Çözüm Adımları:
Çözüm Adımları:
- ✅ Adın ilk kısmı Fosfor'dur. Herhangi bir ön ek olmadığı için, bu ilk elementten bir tane olduğunu anlarız. Fosforun sembolü P'dir. Yani formülün ilk kısmı \( \text{P} \) olacaktır.
- ✅ Adın ikinci kısmı Triklorür'dür. "Tri" ön eki 3 anlamına gelir ve "klorür" Klor (Cl) elementini temsil eder. Yani formülün ikinci kısmı \( \text{Cl}_3 \) olacaktır.
- Bu ikisini birleştirdiğimizde, bileşiğin formülü \( \text{PCl}_3 \) olur.
Örnek 6:
Bir kimya laboratuvarında, iki farklı gaz tüpünün etiketleri karışmıştır. Tüplerden birinde "Karbon Monoksit", diğerinde ise "Karbon Dioksit" gazı bulunmaktadır. Bu iki gazın formülleri sırasıyla aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru verilmiştir?
a) \( \text{CO}_2 \) ve \( \text{CO} \) b) \( \text{CO} \) ve \( \text{CO}_2 \) c) \( \text{C}_2\text{O} \) ve \( \text{CO}_2 \) d) \( \text{CO} \) ve \( \text{C}_2\text{O}_4 \)
a) \( \text{CO}_2 \) ve \( \text{CO} \) b) \( \text{CO} \) ve \( \text{CO}_2 \) c) \( \text{C}_2\text{O} \) ve \( \text{CO}_2 \) d) \( \text{CO} \) ve \( \text{C}_2\text{O}_4 \)
Çözüm:
Bu soruda, moleküler bileşiklerin adlandırılması prensiplerini kullanarak doğru formülleri eşleştirmemiz gerekiyor. 🧐
Çözüm Adımları:
Çözüm Adımları:
- ✅ Karbon Monoksit:
- "Karbon" ifadesi, bileşikte bir tane Karbon (C) atomu olduğunu gösterir (ön ek yoksa 1 kabul edilir).
- "Monoksit" ifadesi, "mono-" ön ekinin 1 anlamına geldiğini ve "oksit"in Oksijen (O) atomunu temsil ettiğini gösterir. Yani bir tane Oksijen atomu vardır.
- Bu durumda, Karbon Monoksitin formülü \( \text{CO} \) olur.
- ✅ Karbon Dioksit:
- "Karbon" ifadesi, bileşikte bir tane Karbon (C) atomu olduğunu gösterir.
- "Dioksit" ifadesi, "di-" ön ekinin 2 anlamına geldiğini ve "oksit"in Oksijen (O) atomunu temsil ettiğini gösterir. Yani iki tane Oksijen atomu vardır.
- Bu durumda, Karbon Dioksitin formülü \( \text{CO}_2 \) olur.
- Sonuç olarak, "Karbon Monoksit" için \( \text{CO} \) ve "Karbon Dioksit" için \( \text{CO}_2 \) formülleri doğru eşleşmedir. Bu da b seçeneğinde verilmiştir.
Örnek 7:
Evlerimizde temizlikte sıkça kullandığımız amonyak, aslında sistemik olarak farklı bir isimle adlandırılabilir. Amonyağın kimyasal formülü \( \text{NH}_3 \) olduğuna göre, bu bileşiğin sistematik (IUPAC) adı nedir?
Çözüm:
Amonyak, günlük hayatta sıkça kullanılan ve özel (yaygın) adı olan bir bileşiktir. Ancak moleküler bileşik adlandırma kurallarına göre de adı belirlenebilir. 🏡
Çözüm Adımları:
Çözüm Adımları:
- ✅ Bileşiğin formülü \( \text{NH}_3 \) şeklindedir.
- ✅ İlk element Azot (N)'tur ve 1 tane vardır. Ön ek kullanılmadan Azot olarak adlandırılır.
- ✅ İkinci element Hidrojen (H)'dir ve 3 tane vardır. "Tri" ön eki kullanılır ve "hidrojen" olduğu için sonuna "-ür" eki getirilerek Trihidrür olarak adlandırılır. (Hidrojenin ametallerle yaptığı bileşiklerde hidrür olarak adlandırılır.)
- Sonuç olarak, \( \text{NH}_3 \) bileşiğinin sistematik adı Azot Trihidrür'dür.
- 💡 Ek Bilgi: Amonyak (\( \text{NH}_3 \)), su (\( \text{H}_2\text{O} \)) ve metan (\( \text{CH}_4 \)) gibi bazı moleküler bileşiklerin yaygın adları, sistematik adlarına göre çok daha sık kullanılır ve kabul görmüştür.
Örnek 8:
Aşağıdaki moleküler bileşiğin adını yazınız:
📌 \( \text{PCl}_5 \)
📌 \( \text{PCl}_5 \)
Çözüm:
Moleküler bileşiklerin adlandırılması kurallarına göre bu bileşiği adlandıralım. 🤓
Çözüm Adımları:
Çözüm Adımları:
- ✅ Bileşikteki ilk element Fosfor (P)'dur ve 1 tane vardır. İlk elementten bir tane olduğu için "mono" ön eki kullanılmaz. Sadece Fosfor olarak adlandırılır.
- ✅ İkinci element Klor (Cl)'dur ve 5 tane vardır. Bu yüzden "Penta" ön eki kullanılır ve "klorür" olarak adlandırılır: Pentaklorür.
- Sonuç olarak, \( \text{PCl}_5 \) bileşiğinin adı Fosfor Pentaklorür'dür.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/9-sinif-kimya-molekuler-yapili-bilesiklerin-adlandirilmasi/sorular