💡 9. Sınıf Kimya: Lewis yapısı, bileşiklerin sınıflandırılması, etkileşimler, katılar, viskozite, kaynama noktası, buharlaşma Çözümlü Örnekler

Adım adım Lewis yapısını oluşturalım:

• 1. Adım: Atomların elektron dizilimlerini yazarak son katmanlarındaki (değerlik) elektron sayılarını bulalım.
• \( Na: 2, 8, 1 \) (Son katmanda \( 1 \) elektron var).
• \( Cl: 2, 8, 7 \) (Son katmanda \( 7 \) elektron var).
• 2. Adım: Metal olan \( Na \), \( 1 \) elektronunu ametal olan \( Cl \) atomuna verir.
• 3. Adım: Elektron alışverişi sonucu oluşan iyonik yapıyı gösterelim.
• \( Na \) atomu \( 1 \) elektron verince \( Na^{+} \) iyonuna dönüşür.
• \( Cl \) atomu \( 1 \) elektron alınca son katmanını \( 8 \)'e tamamlar ve \( [Cl]^{-} \) iyonuna dönüşür.
• Sonuç: Bileşiğin Lewis gösterimi: \( Na^{+} [ :Cl: ]^{-} \) (Klorun etrafında \( 8 \) nokta olmalıdır).

Molekül polarlığını belirlerken atomlar arası bağlara ve molekül simetrisine bakarız:

• I. \( H_{2} \): Aynı cins ametal atomları arasında oluştuğu için kutuplanma yoktur. Molekül apolar yapıdadır.
• II. \( HCl \): Farklı iki ametal atomu (\( H \) ve \( Cl \)) arasında oluşur. Klorun elektronegatifliği daha yüksek olduğu için elektronları daha çok çeker ve kutuplanma oluşur. Molekül polar yapıdadır.
• III. \( CH_{4} \): Karbon atomu merkezdedir ve \( 4 \) adet hidrojen atomu ile simetrik bir yapı oluşturur. Yük dağılımı dengeli olduğu için molekül apolar yapıdadır.

Bu durum sıvıların akışkanlığına karşı gösterdiği direnç olan viskozite kavramı ile açıklanır:

• Sıvıların sıcaklığı arttıkça taneciklerin kinetik enerjisi artar ve tanecikler arası çekim kuvvetleri zayıflar.
• Sıcaklık arttığında viskozite azalır, yani akışkanlık artar.
• Buzdolabındaki bal soğuk olduğu için viskozitesi yüksektir ve akmaya karşı direnç gösterir.
• Oda sıcaklığındaki balın sıcaklığı daha yüksek olduğu için viskozitesi düşüktür ve daha kolay akar.

Maddeleri kristal ve amorf olarak sınıflandıralım:

• 1. Elmas: Kovalent Kristal katıdır. Karbon atomları birbirine güçlü kovalent bağlarla ağ örgülü yapıda bağlanmıştır. Çok serttir.
• 2. Yemek Tuzu (\( NaCl \)): İyonik Kristal katıdır. Zıt yüklü iyonların elektrostatik çekimi ile oluşur. Kırılgandır ve yüksek erime noktasına sahiptir.
• 3. Cam: Amorf katıdır. Tanecikleri belirli bir geometrik düzene göre dizilmemiştir. Belirli bir erime noktası yoktur, ısıtıldığında yumuşar (Camsı geçiş sıcaklığı).

Kaynama olayı, sıvının buhar basıncının dış basınca eşitlendiği anda gerçekleşir:

• Yükseklere çıkıldıkça üzerimizdeki hava tabakası azaldığı için dış basınç düşer.
• Dış basınç düştüğünde, sıvının buhar basıncının dış basınca eşitlenmesi için daha az enerji (ısı) gerekir.
• Bu nedenle Erzurum'da su, deniz seviyesine göre daha düşük bir sıcaklıkta (örneğin \( 95 \) derecede) kaynar.

Hidrojen Bağı: Hidrojenin (\( H \)), elektronegatifliği çok yüksek olan \( F \), \( O \) veya \( N \) (FON) atomlarına bağlı olduğu moleküllerde görülen güçlü bir zayıf etkileşimdir.

• Kural: Molekülde \( H-F \), \( H-O \) veya \( H-N \) bağı bulunmalıdır.
• Örnekler:
  • \( H_{2}O \) (Su)
  • \( NH_{3} \) (Amonyak)
  • \( HF \) (Hidrojen florür)
• Hidrojen bağı içeren maddelerin kaynama noktaları, benzer kütleli diğer maddelere göre oldukça yüksektir.

Buharlaşma ve kaynama sıkça karıştırılan ama farklı kavramlardır:

1. Yer: Buharlaşma sadece sıvının yüzeyinde gerçekleşirken; kaynama sıvının her yerinde gerçekleşir.
2. Sıcaklık: Buharlaşma her sıcaklıkta gerçekleşir; kaynama ise belirli bir dış basınçta sadece belirli bir sıcaklıkta gerçekleşir.
3. Görünüm: Kaynama sırasında sıvıda kabarcıklar oluşur; buharlaşma ise sessiz ve kabarcıksız bir süreçtir.

Metalik Bağ: Metal atomlarının değerlik elektronlarının oluşturduğu "elektron denizi" ile pozitif metal iyonları arasındaki çekim kuvvetidir.

• Oluşumu: Metallerin değerlik elektronları çekirdek tarafından zayıf tutulur ve serbestçe hareket edebilir. Bu durum bir elektron denizi oluşturur.
• Kazandırdığı Özellikler:
  • Isı ve elektriği iyi iletirler.
  • Tel ve levha haline getirilebilirler (işlenebilirlik).
  • Parlaktırlar (serbest elektronlar ışığı yansıtır).