📝 9. Sınıf Kimya: Lewis nokta yapısı, polar ve apolar moleküller, bileşiklerin adlandırılması, moleküller arası etkileşimler, sıvıların buhar basıncı, kaynama sıcaklığı, adezyon ve kohezyon kuvvetleri, yüzey gerilimi Ders Notu
Lewis Nokta Yapısı ve Kimyasal Bağlar ⚛️
Atomların değerlik elektronlarını sembol etrafında noktalarla gösterme yöntemine Lewis nokta yapısı denir. Bir atomun Lewis yapısını yazarken önce değerlik elektron sayısı belirlenir, ardından sembolün dört tarafına önce birer nokta, sonra eşleşecek şekilde noktalar yerleştirilir.
- H (1): \( H \cdot \)
- O (8): Değerlik elektron sayısı 6'dır. Sembol etrafında 2 çift ve 2 tek nokta bulunur.
- C (6): Değerlik elektron sayısı 4'tür. Sembolün dört tarafında birer nokta bulunur.
Kovalent bağlı bileşiklerde atomlar oktet veya dublet kuralına uyarak elektronlarını ortaklaşa kullanırlar. Bağ oluşumuna katılmayan elektron çiftlerine ortaklanmamış elektron çifti, bağ oluşumuna katılanlara ise bağlayıcı elektron çifti denir.
Polar ve Apolar Moleküller 🧪
Molekülün polarlığı, bağların polarlığından farklıdır. Bir molekülde merkez atoma bağlı atomlar aynıysa ve merkez atom üzerinde ortaklanmamış elektron çifti yoksa molekül genellikle apolardır.
Önemli İpucu: Simetrik moleküller (Örn: \( CH_4, CO_2 \)) apolardır. Asimetrik moleküller (Örn: \( H_2O, NH_3 \)) polardır.
Örnek Soru
Aşağıdaki moleküllerden hangisi polardır?
A) \( CH_4 \) B) \( CO_2 \) C) \( H_2O \) D) \( BH_3 \)
Çözüm: \( H_2O \) molekülünde merkez atom olan oksijen üzerinde 2 çift ortaklanmamış elektron bulunur. Bu durum molekülü asimetrik ve polar yapar. Doğru cevap C şıkkıdır.
Moleküller Arası Etkileşimler 🔗
Maddelerin fiziksel hallerini belirleyen etkileşimler zayıf etkileşimlerdir. Bunlar; Van der Waals kuvvetleri ve hidrojen bağlarıdır.
| Etkileşim Türü | Tanım |
|---|---|
| Dipol-Dipol | Polar moleküller arası |
| London | Apolar moleküller arası |
| Hidrojen Bağı | H'nin F, O, N ile bağı |
Sıvıların Özellikleri: Buhar Basıncı ve Kaynama 💧
Sıvı yüzeyindeki taneciklerin gaz fazına geçmesiyle oluşan basınca buhar basıncı denir. Buhar basıncı; sıcaklığa, sıvının cinsine ve safsızlığa bağlıdır.
- Sıcaklık arttıkça: Buhar basıncı artar.
- Moleküller arası çekim arttıkça: Buhar basıncı azalır, kaynama noktası artar.
Adezyon ve Kohezyon Kuvvetleri
Farklı cins moleküllerin birbirini çekmesine adezyon (yapışma), aynı cins moleküllerin birbirini tutmasına kohezyon denir. Kohezyon kuvveti, sıvıların yüzey gerilimini belirler.
Yüzey Gerilimi: Sıvı yüzeyindeki taneciklerin iç kısımdakilerden daha fazla çekilmesiyle oluşan gergin tabakadır. Sıcaklık arttıkça kohezyon azalır, dolayısıyla yüzey gerilimi düşer. Örneğin, sıcak suyla bulaşık yıkamak yüzey gerilimini azaltarak kirlerin daha kolay temizlenmesini sağlar.