💡 9. Sınıf Kimya: Lewis nokta yapısı, molekül polarlığı ve apolarlığı, bileşiklerin adlandırılması, moleküller arası etkileşimler Çözümlü Örnekler

• Oksijen atomu: 6 değerlik elektronu vardır.
• Hidrojen atomu: Her birinin 1 değerlik elektronu vardır. Toplam 2 hidrojen için 2 değerlik elektronu olur.
• Merkezi atom genellikle en az elektronegatif olan atomdur. Bu durumda oksijen merkezdedir.
• Oksijen, iki hidrojen atomuyla birer tane kovalent bağ oluşturur.
• Oksijenin üzerinde 2 çift ortaklanmamış elektron (bağ yapımına katılmayan) kalır.
• Lewis yapısı çizilirken bağlar nokta veya çizgi ile, ortaklanmamış elektronlar ise nokta ile gösterilir.

Sonuç olarak, oksijen atomu etrafında iki hidrojen atomu ve iki çift ortaklanmamış elektron bulunur.

• Karbon atomu: 4 değerlik elektronu vardır.
• Hidrojen atomu: Her birinin 1 değerlik elektronu vardır. Toplam 4 hidrojen için 4 değerlik elektronu olur.
• Merkezi atom karbon, dört hidrojen atomuyla birer tane kovalent bağ oluşturur.
• Karbonun tüm değerlik elektronları bağ yapımında kullanıldığı için üzerinde ortaklanmamış elektron kalmaz.

Karbon atomu dört hidrojen atomuyla çevrilmiş şekilde gösterilir.

• Azot atomu: 5 değerlik elektronu vardır.
• Hidrojen atomu: Her birinin 1 değerlik elektronu vardır. Toplam 3 hidrojen için 3 değerlik elektronu olur.
• Azot, üç hidrojen atomuyla birer tane kovalent bağ oluşturur.
• Azotun üzerinde bir çift ortaklanmamış elektron kalır.
• Azot, hidrojenden daha elektronegatif olduğu için bağ elektronları azota doğru daha fazla çekilir.
• Molekülde bir çift ortaklanmamış elektronun varlığı ve bağlardaki polarite nedeniyle molekül genelinde bir dipol momenti oluşur.

Bu nedenle, amonyak (NH₃) molekülü polardır.

• Karbon atomu: 4 değerlik elektronu vardır.
• Oksijen atomu: Her birinin 6 değerlik elektronu vardır. Toplam 2 oksijen için 12 değerlik elektronu olur.
• Karbon atomu, iki oksijen atomuyla çift kovalent bağ oluşturur (C=O).
• Oksijen, karbondan daha elektronegatif olduğu için her bir C=O bağı polar özellik gösterir.
• Ancak, CO₂ molekülü doğrusal bir yapıya sahiptir.
• İki polar bağın zıt yönlerde ve eşit büyüklükte olması nedeniyle, molekülün genel dipol momenti sıfır olur.

Bu nedenle, karbondioksit (CO₂) molekülü apolardır.

• Sodyum klorür, bir iyonik bileşiktir.
• İyonik bileşiklerde önce metal adı, sonra ametalin adı söylenir.
• Metal: Sodyum (Na)
• Ametal: Klor (Cl)
• Ametalin adı söylenirken sonuna "-ür" eki getirilir.

Bu nedenle, NaCl bileşiğinin adı Sodyum klorür olarak adlandırılır.

• Kalsiyum oksit de bir iyonik bileşiktir.
• Önce metal adı, sonra ametalin adı söylenir.
• Metal: Kalsiyum (Ca)
• Ametal: Oksijen (O)
• Oksijenin adı söylenirken sonuna "-it" eki getirilir.

Bu nedenle, CaO bileşiğinin adı Kalsiyum oksit olarak adlandırılır.

• Hidrojen bağı, çok güçlü bir dipol-dipol etkileşimidir.
• Bir moleküldeki hidrojen atomunun, başka bir moleküldeki çok elektronegatif bir atomun (flor (F), oksijen (O) veya azot (N)) elektron çiftine olan çekim kuvvetidir.
• Hidrojen bağının oluşabilmesi için molekülde H-F, H-O veya H-N bağı bulunmalıdır.
• En bilinen örnekleri su (H₂O) ve amonyak (NH₃) molekülleri arasındaki etkileşimlerdir.

Bu bağ, maddelerin kaynama noktalarını yükseltir ve çözünürlüklerini etkiler. 💡

• Dipol-dipol etkileşimleri, polar moleküller arasında görülür.
• a) CH₄ (Metan): Lewis yapısı ve simetrik yapısı nedeniyle apolar bir moleküldür. Bu nedenle CH₄ molekülleri arasında sadece London kuvvetleri görülür.
• b) HCl (Hidroklorik asit): Klor atomu, hidrojen atomundan daha elektronegatif olduğu için HCl polar bir moleküldür. Bu nedenle HCl molekülleri arasında dipol-dipol etkileşimleri görülür.
• c) Cl₂ (Klor gazı): İki aynı ametal atomundan oluştuğu için apolar bir moleküldür. Bu nedenle Cl₂ molekülleri arasında sadece London kuvvetleri görülür.

Sonuç olarak, HCl molekülleri arasında dipol-dipol etkileşimleri görülür. ✅