🎓 9. Sınıf
📚 9. Sınıf Kimya
💡 9. Sınıf Kimya: İyonik Bileşiklerde Adlandırma Çözümlü Örnekler
9. Sınıf Kimya: İyonik Bileşiklerde Adlandırma Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
💡 Aşağıda formülü verilen iyonik bileşiğin adını yazınız:
NaCl
NaCl
Çözüm:
Bu bileşik, sodyum (Na) metali ile klor (Cl) ametalinden oluşur. Sodyum 1A grubunda yer alan sabit değerlikli bir metaldir ve daima \(+1\) değerlik alır. Klor ise 7A grubunda yer alan bir halojendir ve iyonik bileşiklerde \( -1 \) değerlik alır.
- 📌 Adlandırma Kuralı: Sabit değerlikli metal iyonu ile tek atomlu ametal iyonu arasında oluşan bileşikler adlandırılırken, önce metalin adı, sonra ametalin adının sonuna "-ür" eki getirilerek okunur.
- 👉 Metal adı: Sodyum
- 👉 Ametal adı (-ür ekiyle): Klorür
- ✅ Bu nedenle, NaCl bileşiğinin adı Sodyum Klorür'dür.
Örnek 2:
📝 Aşağıda formülü verilen iyonik bileşiğin adını yazınız:
MgO
MgO
Çözüm:
Bu bileşik, magnezyum (Mg) metali ile oksijen (O) ametalinden oluşur. Magnezyum 2A grubunda yer alan sabit değerlikli bir metaldir ve daima \(+2\) değerlik alır. Oksijen ise 6A grubunda yer alan bir ametaldir ve iyonik bileşiklerde \( -2 \) değerlik alır.
- 📌 Adlandırma Kuralı: Sabit değerlikli metal iyonu ile tek atomlu ametal iyonu arasında oluşan bileşikler adlandırılırken, önce metalin adı, sonra ametalin adının sonuna "-ür" eki getirilerek okunur. (Oksijen için "oksit" özel adı kullanılır.)
- 👉 Metal adı: Magnezyum
- 👉 Ametal adı (özel durum): Oksit
- ✅ Bu nedenle, MgO bileşiğinin adı Magnezyum Oksit'tir.
Örnek 3:
🧪 Formülü Ca(OH)2 olan iyonik bileşiğin adını bulunuz.
Çözüm:
Bu bileşik, kalsiyum (Ca) metali ile hidroksit (\(OH^-\)) kök iyonundan oluşur. Kalsiyum 2A grubunda yer alan sabit değerlikli bir metaldir ve daima \(+2\) değerlik alır. Hidroksit ise yaygın bir çok atomlu anyondur ve \( -1 \) değerlik alır.
- 📌 Adlandırma Kuralı: Sabit değerlikli metal iyonu ile kök iyonu arasında oluşan bileşikler adlandırılırken, önce metalin adı, sonra kök iyonunun adı okunur.
- 👉 Metal adı: Kalsiyum
- 👉 Kök iyonunun adı: Hidroksit
- ✅ Bu nedenle, Ca(OH)2 bileşiğinin adı Kalsiyum Hidroksit'tir.
Örnek 4:
🧑🔬 Aşağıda formülü verilen iyonik bileşiğin adını yazınız:
NH4Cl
NH4Cl
Çözüm:
Bu bileşik, amonyum (\(NH_4^+\)) kök iyonu ile klor (Cl) ametalinden oluşur. Amonyum, pozitif yüklü tek yaygın kök iyondur ve \(+1\) değerlik alır. Klor ise 7A grubunda yer alan bir halojendir ve iyonik bileşiklerde \( -1 \) değerlik alır.
- 📌 Adlandırma Kuralı: Kök iyonu ile tek atomlu ametal iyonu arasında oluşan bileşikler adlandırılırken, önce kök iyonunun adı, sonra ametalin adının sonuna "-ür" eki getirilerek okunur.
- 👉 Kök iyonunun adı: Amonyum
- 👉 Ametal adı (-ür ekiyle): Klorür
- ✅ Bu nedenle, NH4Cl bileşiğinin adı Amonyum Klorür'dür.
Örnek 5:
⚙️ Formülü FeCl3 olan iyonik bileşiğin adını yazınız. (Demir, değişken değerlikli bir metaldir.)
Çözüm:
Bu bileşik, demir (Fe) metali ile klor (Cl) ametalinden oluşur. Demir, değişken değerlikli bir geçiş metalidir. Klor ise iyonik bileşiklerde \( -1 \) değerlik alır. Bileşikte 3 tane klor atomu olduğu için toplam negatif yük \( 3 \times (-1) = -3 \) olacaktır. İyonik bileşikler nötr olduğundan, demirin yükü \(+3\) olmalıdır.
- 📌 Adlandırma Kuralı: Değişken değerlikli metal iyonu ile ametal/kök iyonu arasında oluşan bileşikler adlandırılırken, önce metalin adı, parantez içinde metalin değerliği Roma rakamıyla, sonra ametalin adının sonuna "-ür" eki veya kök iyonunun adı okunur.
- 👉 Metal adı: Demir
- 👉 Metalin değerliği (Roma rakamıyla): (III) (Çünkü \( Fe^{3+} \))
- 👉 Ametal adı (-ür ekiyle): Klorür
- ✅ Bu nedenle, FeCl3 bileşiğinin adı Demir(III) Klorür'dür.
Örnek 6:
🔬 Aşağıda formülü verilen iyonik bileşiğin adını yazınız:
Cu(NO3)2 (Bakır, değişken değerlikli bir metaldir.)
Cu(NO3)2 (Bakır, değişken değerlikli bir metaldir.)
Çözüm:
Bu bileşik, bakır (Cu) metali ile nitrat (\(NO_3^-\)) kök iyonundan oluşur. Bakır, değişken değerlikli bir geçiş metalidir. Nitrat kökü ise \( -1 \) değerlik alır. Bileşikte 2 tane nitrat kökü olduğu için toplam negatif yük \( 2 \times (-1) = -2 \) olacaktır. Bileşik nötr olduğundan, bakırın yükü \(+2\) olmalıdır.
- 📌 Adlandırma Kuralı: Değişken değerlikli metal iyonu ile ametal/kök iyonu arasında oluşan bileşikler adlandırılırken, önce metalin adı, parantez içinde metalin değerliği Roma rakamıyla, sonra ametalin adının sonuna "-ür" eki veya kök iyonunun adı okunur.
- 👉 Metal adı: Bakır
- 👉 Metalin değerliği (Roma rakamıyla): (II) (Çünkü \( Cu^{2+} \))
- 👉 Kök iyonunun adı: Nitrat
- ✅ Bu nedenle, Cu(NO3)2 bileşiğinin adı Bakır(II) Nitrat'tır.
Örnek 7:
🤔 Bir öğrenci, aşağıdaki iyonik bileşikleri adlandırmıştır. Hangi adlandırmada hata yapılmıştır? Nedenini açıklayınız.
I. \( Na_2S \) → Sodyum Sülfür
II. \( K_2O \) → Potasyum Oksit
III. \( AlPO_4 \) → Alüminyum Fosfat
IV. \( Fe_2O_3 \) → Demir Oksit
Çözüm:
Bu soruda, verilen iyonik bileşiklerin adlandırılmalarını inceleyerek yanlış olanı bulmamız gerekiyor.
- 👉 I. \( Na_2S \): Sodyum (Na) 1A grubunda, kükürt (S) 6A grubundadır. Sodyum sabit değerlikli \(+1\), kükürt \( -2 \) değerlik alır. Metal adı + ametal adı (-ür eki). Sodyum Sülfür adlandırması doğrudur.
- 👉 II. \( K_2O \): Potasyum (K) 1A grubunda, oksijen (O) 6A grubundadır. Potasyum sabit değerlikli \(+1\), oksijen \( -2 \) değerlik alır. Metal adı + oksit. Potasyum Oksit adlandırması doğrudur.
- 👉 III. \( AlPO_4 \): Alüminyum (Al) 3A grubunda, fosfat (\(PO_4^{3-}\)) ise bir kök iyondur. Alüminyum sabit değerlikli \(+3\), fosfat \( -3 \) değerlik alır. Metal adı + kök adı. Alüminyum Fosfat adlandırması doğrudur.
- 👉 IV. \( Fe_2O_3 \): Demir (Fe) değişken değerlikli bir metaldir. Oksijen \( -2 \) değerlik alır. Toplam oksijen yükü \( 3 \times (-2) = -6 \). İki demir atomu bu yükü dengelediği için her bir demir atomunun yükü \( +3 \) olmalıdır (\( 2 \times (+3) = +6 \)). Değişken değerlikli metaller adlandırılırken, metalin değerliği Roma rakamıyla belirtilmelidir.
- ❌ Bu adlandırmada demirin değerliği belirtilmemiştir. Doğru adlandırma Demir(III) Oksit olmalıdır.
- ✅ Bu nedenle, IV numaralı adlandırmada hata yapılmıştır.
Örnek 8:
🧂 Günlük hayatımızda sıkça kullandığımız "yemek tuzu" olarak bilinen madde, kimyasal olarak bir iyonik bileşiktir. Bu bileşiğin formülü NaCl olduğuna göre, kimyasal adı nedir ve hangi elementlerden oluşur?
Çözüm:
Yemek tuzu, kimyasal adıyla Sodyum Klorür, mutfaklarımızda lezzet verici olarak kullandığımız en yaygın iyonik bileşiklerden biridir.
- 👉 Oluştuğu Elementler:
- Sodyum (Na): Metal grubunda yer alan, tepkimeye girmeye istekli, gümüşi beyaz renkli bir elementtir. Vücut fonksiyonları için önemlidir ancak saf haliyle su ile şiddetli tepkime verir.
- Klor (Cl): Ametal grubunda yer alan, zehirli, sarı-yeşil renkli bir gazdır. Dezenfektan olarak da kullanılır.
- 📌 Adlandırma: Bu iki element bir araya geldiğinde, sodyum bir elektron vererek pozitif yüklü sodyum iyonu (\(Na^+\)) oluşturur, klor ise bu elektronu alarak negatif yüklü klorür iyonu (\(Cl^-\)) oluşturur. Bu zıt yüklü iyonlar birbirini çekerek iyonik bağı oluşturur.
- ✅ Kimyasal Adı: Adlandırma kurallarına göre, metalin adı (Sodyum) ve ametalin adının sonuna "-ür" eki getirilerek (Klorür) birleştirilir. Dolayısıyla, yemek tuzunun kimyasal adı Sodyum Klorür'dür.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/9-sinif-kimya-iyonik-bilesiklerde-adlandirma/sorular