💡 9. Sınıf Kimya: İyonik Bağlı Bileşikler Çözümlü Örnekler

👉 Çözüm Adımları:

• 1. Elektron Dizilimleri:
  Sodyum (Na)'nın atom numarası 11'dir. Elektron dizilimi: \( 2, 8, 1 \). Son yörüngesinde 1 elektron bulunur.
  Klor (Cl)'un atom numarası 17'dir. Elektron dizilimi: \( 2, 8, 7 \). Son yörüngesinde 7 elektron bulunur.
• 2. Oktet Kuralına Ulaşma:
  Sodyum, son yörüngesindeki 1 elektronu vererek kararlı oktet (8 elektron) düzenine ulaşmak ister. Bu durumda \( \text{Na}^+ \) iyonu oluşur.
  \[ \text{Na} \longrightarrow \text{Na}^+ + \text{e}^- \] Klor, son yörüngesindeki 7 elektronu 8'e tamamlamak için 1 elektron almak ister. Bu durumda \( \text{Cl}^- \) iyonu oluşur.
  \[ \text{Cl} + \text{e}^- \longrightarrow \text{Cl}^- \]
• 3. Elektron Alışverişi ve İyonik Bağ Oluşumu:
  Sodyum atomu, son yörüngesindeki 1 elektronu klor atomuna verir. Bu elektron alışverişi sonucunda zıt yüklü iyonlar oluşur: pozitif yüklü sodyum katyonu (\( \text{Na}^+ \)) ve negatif yüklü klorür anyonu (\( \text{Cl}^- \)).
• 4. İyonik Bileşik Formülü:
  Oluşan \( \text{Na}^+ \) ve \( \text{Cl}^- \) iyonları arasındaki elektrostatik çekim kuvveti iyonik bağı oluşturur. Bileşiğin formülü NaCl (Sodyum Klorür)'dür.

✅ Sonuç: Sodyum bir elektron vererek katyon, Klor bir elektron alarak anyon oluşturur ve bu zıt yüklü iyonlar arasında iyonik bağ meydana gelir. Bileşik NaCl'dir.

👉 Çözüm Adımları:

• 1. Elektron Dizilimleri ve Değerlik Elektronları:
  Magnezyum (Mg) için atom numarası 12'dir. Elektron dizilimi: \( 2, 8, 2 \). Son yörüngesinde 2 değerlik elektronu vardır.
  Oksijen (O) için atom numarası 8'dir. Elektron dizilimi: \( 2, 6 \). Son yörüngesinde 6 değerlik elektronu vardır.
• 2. İyon Oluşumu:
  Magnezyum, kararlı oktet düzenine ulaşmak için son yörüngesindeki 2 elektronu vermeye eğilimlidir. Bu durumda \( \text{Mg}^{2+} \) iyonu oluşur.
  Oksijen, kararlı oktet düzenine ulaşmak için 2 elektron almaya eğilimlidir. Bu durumda \( \text{O}^{2-} \) iyonu oluşur.
• 3. Elektron Alışverişi ve Formül Yazımı:
  Magnezyum 2 elektron verirken, Oksijen 2 elektron alır. Elektron alışverişi dengeli olduğu için, her bir magnezyum atomuna karşılık bir oksijen atomu gelir. Formülü yazarken iyon yükleri çaprazlanır:
  \( \text{Mg}^{2+} \) ve \( \text{O}^{2-} \) yükler sadeleşir \( 1:1 \) oranında birleşirler.
• 4. Bileşiğin Formülü ve Adı:
  Oluşan iyonik bileşiğin formülü MgO'dur. Adı ise Magnezyum Oksit'tir.

✅ Sonuç: Magnezyum Oksit (MgO) bileşiği, Mg'nin 2 elektron vermesi ve O'nun 2 elektron almasıyla oluşur.

👉 Çözüm Adımları:

• 1. İyonik Bağın Tanımı:
  İyonik bağ, genellikle bir metal atomu ile bir ametal atomu arasında, elektron alışverişi sonucu oluşan zıt yüklü iyonların elektrostatik çekimiyle meydana gelir.
• 2. Elementlerin Metal/Ametal Özelliğini Belirleme:
  
  • Klor (Cl): Ametal
  • Kalsiyum (Ca): Metal (2A grubu elementi)
  • Karbon (C): Ametal
  • Oksijen (O): Ametal
• 3. Şıkları İnceleme:
  
  • a) Klor (Cl) ve Klor (Cl): İki ametal atomu arasında kovalent bağ oluşur. İyonik bağ oluşmaz.
  • b) Kalsiyum (Ca) ve Klor (Cl): Kalsiyum bir metal, Klor ise bir ametaldir. Metal ve ametal arasında elektron alışverişi olur ve iyonik bağ oluşur.
  • c) Karbon (C) ve Oksijen (O): İki ametal atomu arasında kovalent bağ oluşur. İyonik bağ oluşmaz.

✅ Sonuç: b) Kalsiyum (Ca) ve Klor (Cl) arasında iyonik bağ oluşur. Çünkü Kalsiyum metal, Klor ise ametaldir ve iyonik bağ metal ile ametal atomları arasında elektron alışverişiyle oluşur.

👉 Çözüm Adımları:

• 1. Elektron Dizilimleri ve Yükleri Bulma:
  Alüminyum (Al): Atom numarası 13. Elektron dizilimi: \( 2, 8, 3 \). Son yörüngesinde 3 elektronu vardır. Bu 3 elektronu vererek \( \text{Al}^{3+} \) iyonunu oluşturur.
  Kükürt (S): Atom numarası 16. Elektron dizilimi: \( 2, 8, 6 \). Son yörüngesinde 6 elektronu vardır. Oktete ulaşmak için 2 elektron alarak \( \text{S}^{2-} \) iyonunu oluşturur.
• 2. Çaprazlama Kuralını Uygulama:
  Oluşan iyonların yüklerini çaprazlayarak bileşiğin formülünü buluruz. İyon yüklerinin mutlak değerleri, diğer elementin alt indisi olarak yazılır. \[ \text{Al}^{3+} \quad \text{S}^{2-} \] Al'nin yükü 2, S'nin yükü 3 olarak alt indis şeklinde yazılır.
• 3. Bileşiğin Formülünü Yazma:
  Bileşiğin formülü \( \text{Al}_2\text{S}_3 \) olur.
• 4. Bileşiği Adlandırma:
  İyonik bileşikler adlandırılırken önce metalin adı, sonra ametalin adının sonuna "-ür" eki getirilerek okunur. Kükürt için "sülfür" kullanılır.
  Bileşiğin adı Alüminyum Sülfür'dür.

✅ Sonuç: Alüminyum ve Kükürt arasında oluşan iyonik bileşiğin formülü \( \text{Al}_2\text{S}_3 \) ve adı Alüminyum Sülfür'dür.

👉 Çözüm Adımları:

• 1. İyonik Bileşiklerin Genel Özelliklerini Hatırlama:
  İyonik bileşikler, katyon ve anyonların düzenli bir kristal yapı oluşturmasıyla meydana gelir. Bu yapının getirdiği bazı karakteristik özellikler vardır.
• 2. İfadeleri İnceleme:
  
  • I. Katı halde elektrik akımını iletmemesi: Doğru. Katı halde iyonlar sabit konumda olduğu için hareket edemezler ve bu nedenle elektrik akımını iletmezler. Bu, iyonik bileşiklerin tipik bir özelliğidir.
  • II. Suda çözündüğünde veya eritildiğinde elektrik akımını iletmesi: Doğru. Suda çözündüklerinde veya eritildiklerinde iyonlar serbest hale geçer ve hareket ederek elektrik akımını iletirler. Bu da iyonik bileşiklerin belirgin bir özelliğidir.
  • III. Erime ve kaynama noktalarının yüksek olması: Doğru. İyonlar arasındaki güçlü elektrostatik çekim kuvvetleri nedeniyle, bu bağları koparmak için çok fazla enerji gerekir. Bu yüzden iyonik bileşiklerin erime ve kaynama noktaları genellikle yüksektir.
  • IV. Sert ve kırılgan yapıda olması: Doğru. İyonik bileşikler, iyonların düzenli istiflenmesi nedeniyle serttir. Ancak dışarıdan bir kuvvet uygulandığında, aynı yüklü iyonlar karşı karşıya gelerek birbirini iter ve kristal yapı parçalanır, bu da kırılgan olmalarına neden olur.

✅ Sonuç: Verilen özelliklerin hepsi (I, II, III ve IV) sodyum klorürün iyonik yapısından kaynaklanan özelliklerdir. Yani tüm ifadeler doğrudur.

👉 Çözüm Adımları:

• 1. Elementlerin Kimliklerini ve Yüklerini Belirleme:
  X elementinin atom numarası 19. Elektron dizilimi: \( 2, 8, 8, 1 \). Son yörüngesinde 1 elektronu var. Bu, X'in 1A grubu metali olduğunu ve 1 elektron vererek \( \text{X}^+ \) iyonu oluşturacağını gösterir. Atom numarası 19 olan element Potasyum (K)'dir.
  Y elementinin atom numarası 9. Elektron dizilimi: \( 2, 7 \). Son yörüngesinde 7 elektronu var. Bu, Y'nin 7A grubu ametali olduğunu ve 1 elektron alarak \( \text{Y}^- \) iyonu oluşturacağını gösterir. Atom numarası 9 olan element Flor (F)'dur.
• 2. Bileşiğin Formülünü Yazma:
  X, \( \text{X}^+ \) iyonu (Potasyum) ve Y, \( \text{Y}^- \) iyonu (Florür) oluşturur. Yükleri \( +1 \) ve \( -1 \) olduğundan, bire bir oranında birleşirler. \[ \text{X}^+ \quad \text{Y}^- \] Bileşiğin formülü XY olur.
• 3. Bileşiği Adlandırma:
  Metalin adı (Potasyum) + ametalin adı (-ür eki ile Florür). Bileşiğin adı Potasyum Florür'dür.
• 4. Şıkları Kontrol Etme:
  Bulduğumuz formül XY ve adı Potasyum Florür'dür. Bu, b şıkkı ile eşleşmektedir.

✅ Sonuç: X ve Y elementleri arasında oluşacak bileşiğin formülü XY ve yaygın adı Potasyum Florür'dür. Doğru cevap b) şıkkıdır.

👉 Çözüm Adımları:

• 1. İyonik Bağlı Bileşiklerin Özelliklerini Gözden Geçirme:
• a) İyonik bağlı bileşikler metal ve ametal atomları arasında oluşur.
  Bu ifade doğrudur. İyonik bağlar, elektron vermeye yatkın metaller ile elektron almaya yatkın ametaller arasında elektron alışverişiyle oluşur.
• b) İyonik bağlı bileşikler katı halde elektriği iyi iletir.
  Bu ifade yanlıştır. İyonik bileşikler katı halde iyonları sabit konumda olduğu için hareket edemezler ve bu nedenle elektrik akımını iletmezler. Elektriği iletebilmeleri için iyonların serbestçe hareket edebilmesi gerekir ki bu durum sıvı (erimiş) halde veya suda çözündüklerinde gerçekleşir.
• c) İyonik bağda elektron alışverişi gerçekleşir.
  Bu ifade doğrudur. Metal atomları elektron vererek katyon, ametal atomları elektron alarak anyon oluşturur ve bu bir elektron alışverişi sürecidir.
• d) İyonik bileşiklerin erime ve kaynama noktaları genellikle yüksektir.
  Bu ifade doğrudur. İyonlar arasındaki güçlü elektrostatik çekim kuvvetleri nedeniyle, bu bağları kırmak için yüksek enerji gerektiğinden erime ve kaynama noktaları yüksektir.

✅ Sonuç: Yanlış olan ifade b) İyonik bağlı bileşikler katı halde elektriği iyi iletir. seçeneğidir.

👉 Çözüm Adımları:

• 1. Her Bir Bileşiğin İyon Yüklerini ve Doğru Formülünü Belirleme:
• a) Lityum Oksit:
  Lityum (Li) 1A grubu metalidir, \( \text{Li}^+ \) iyonu oluşturur.
  Oksijen (O) 6A grubu ametalidir, \( \text{O}^{2-} \) iyonu oluşturur.
  Çaprazlama ile formül: \( \text{Li}_2\text{O} \). Verilen formül doğrudur.
• b) Kalsiyum Florür:
  Kalsiyum (Ca) 2A grubu metalidir, \( \text{Ca}^{2+} \) iyonu oluşturur.
  Flor (F) 7A grubu ametalidir, \( \text{F}^- \) iyonu oluşturur.
  Çaprazlama ile formül: \( \text{CaF}_2 \). Verilen formül doğrudur.
• c) Alüminyum Klorür:
  Alüminyum (Al) 3A grubu metalidir, \( \text{Al}^{3+} \) iyonu oluşturur.
  Klor (Cl) 7A grubu ametalidir, \( \text{Cl}^- \) iyonu oluşturur.
  Çaprazlama ile formül: \( \text{AlCl}_3 \). Verilen formül doğrudur.
• d) Sodyum Sülfür:
  Sodyum (Na) 1A grubu metalidir, \( \text{Na}^+ \) iyonu oluşturur.
  Kükürt (S) 6A grubu ametalidir, \( \text{S}^{2-} \) iyonu oluşturur.
  Çaprazlama ile formül: \( \text{Na}_2\text{S} \). Verilen formül \( \text{NaS} \) olduğu için yanlıştır.

✅ Sonuç: Formülü yanlış yazılan bileşik d) Sodyum Sülfür'dür. Doğru formülü \( \text{Na}_2\text{S} \) olmalıdır.