💡 9. Sınıf Kimya: İsimlendirme Ve Moleküller Arası Etkileşim Çözümlü Örnekler

• 👉 İyonik bileşiklerde (metal + ametal), metalin adı önce, ametalin adı -ür eki alarak sonra söylenir. Metalin birden fazla değerliği varsa (geçiş metalleri gibi), değerliği parantez içinde belirtilir. Sayı ön ekleri (mono, di, tri vb.) kullanılmaz.
• 👉 Kovalent bileşiklerde (ametal + ametal), her iki ametalin de sayısı Latince ön eklerle belirtilir.

• a) \( \text{Na}_2\text{O} \): Sodyum (metal) ve Oksijen (ametal). İyonik bileşiktir. "Sodyum Oksit" doğru adlandırmadır. ✅
• b) \( \text{MgCl}_2 \): Magnezyum (metal) ve Klor (ametal). İyonik bileşiktir. "Magnezyum Diklorür" ifadesindeki "di-" ön eki yanlış kullanılmıştır. Doğrusu "Magnezyum Klorür" olmalıdır. ❌
• c) \( \text{CaO} \): Kalsiyum (metal) ve Oksijen (ametal). İyonik bileşiktir. "Kalsiyum Monoksit" ifadesindeki "mono-" ön eki yanlış kullanılmıştır. Doğrusu "Kalsiyum Oksit" olmalıdır. ❌
• d) \( \text{AlBr}_3 \): Alüminyum (metal) ve Brom (ametal). İyonik bileşiktir. "Alüminyum Tribromür" ifadesindeki "tri-" ön eki yanlış kullanılmıştır. Doğrusu "Alüminyum Bromür" olmalıdır. ❌
• e) \( \text{FeCl}_2 \): Demir (geçiş metali) ve Klor (ametal). İyonik bileşiktir. Demir +2 ve +3 değerlik alabilir. Bu nedenle değerliği belirtilmelidir. Doğrusu "Demir(II) Klorür" olmalıdır. ❌

Bu durumda, doğru adlandırılan bileşik a seçeneğindeki Sodyum Oksit'tir.

• a) \( \text{K}_2\text{S} \): Potasyum (metal) ve Kükürt (ametal). Bu bir iyonik bileşiktir. "Dipotasyum Sülfür" adlandırması yanlıştır, doğrusu "Potasyum Sülfür" olmalıdır. ❌
• b) \( \text{CO}_2 \): Karbon (ametal) ve Oksijen (ametal). Bu bir kovalent bileşiktir. Bir karbon ve iki oksijen atomu içerdiği için "Karbondioksit" doğru adlandırmadır. ✅
• c) \( \text{NH}_3 \): Azot (ametal) ve Hidrojen (ametal). Bu bir kovalent bileşiktir. Sistematik adı "Azot Trihidrür" olsa da, yaygın adı "Amonyak"tır. Genellikle yaygın adı kullanılır. Ancak soruda sistematik adlandırmaya göre de doğru olup olmadığına bakarsak, kovalent adlandırma kurallarına uyar. Fakat bizden hem kovalent bağlı olması hem de adının doğru verilmesi isteniyor. Bu seçenek doğru gözükse de (e) şıkkına da bakmalıyız. 📌 (Not: \( \text{NH}_3 \) için Azot Trihidrür sistematik olarak doğru olsa da, çok daha yaygın olan adı Amonyak'tır. Eğer seçeneklerde Amonyak olsaydı o tercih edilirdi.)
• d) \( \text{CaF}_2 \): Kalsiyum (metal) ve Flor (ametal). Bu bir iyonik bileşiktir. "Kalsiyum Diflorür" adlandırması yanlıştır, doğrusu "Kalsiyum Florür" olmalıdır. ❌
• e) \( \text{H}_2\text{O} \): Hidrojen (ametal) ve Oksijen (ametal). Bu bir kovalent bileşiktir. Sistematik adı "Dihidrojen Monoksit"tir. Ancak yaygın adı "Su"dur ve günlük hayatta bu şekilde kullanılır. Sistematik adlandırma açısından doğru verilmiştir. ✅

Soru "hangisi kovalent bağlı bir bileşiktir ve adı doğru verilmiştir" diye sorduğu için, hem b hem de e şıkkı kovalent bağlı ve adlandırmaları sistematik olarak doğrudur. Ancak genellikle \( \text{CO}_2 \) için "Karbondioksit" ve \( \text{H}_2\text{O} \) için "Su" adları kullanılır. Eğer soruda sistematik adlandırma vurgusu olsaydı, her ikisi de doğru kabul edilebilirdi. Genelde bu tür sorularda en yaygın kullanılan veya en açıkça doğru olan isimlendirme aranır. Karbondioksit, sistematik adlandırmanın direkt bir örneğidir ve yaygın olarak da kullanılır. \( \text{NH}_3 \) ve \( \text{H}_2\text{O} \) için yaygın adları daha baskındır. Bu durumda en net doğru cevap b seçeneğindeki Karbon Dioksit'tir.

• a) Tuz Ruhu: Formülü \( \text{HCl} \) (Hidroklorik Asit)'tir. Bu eşleştirme doğrudur. ✅
• b) Zaç Yağı: Formülü \( \text{H}_2\text{SO}_4 \) (Sülfürik Asit)'tür. Bu eşleştirme doğrudur. ✅
• c) Kezzap: Formülü \( \text{HNO}_3 \) (Nitrik Asit)'tür. Bu eşleştirme doğrudur. ✅
• d) Amonyak: Formülü \( \text{NH}_3 \)'tür. Ancak seçenekte \( \text{CH}_4 \) (Metan) olarak verilmiştir. Bu eşleştirme yanlıştır. ❌
• e) Kireç Taşı: Formülü \( \text{CaCO}_3 \) (Kalsiyum Karbonat)'tır. Bu eşleştirme doğrudur. ✅

Yanlış eşleştirme d seçeneğinde verilmiştir. Amonyak \( \text{NH}_3 \), Metan ise \( \text{CH}_4 \) formülüne sahiptir.

• a) \( \text{O}_2 \): İki Oksijen (ametal) atomu arasında oluşmuştur. Kovalent bağ içerir. ❌
• b) \( \text{HCl} \): Hidrojen (ametal) ve Klor (ametal) atomları arasında oluşmuştur. Kovalent bağ içerir. ❌
• c) \( \text{NaI} \): Sodyum (metal) ve İyot (ametal) atomları arasında oluşmuştur. Bu bileşik iyonik bağ içerir. ✅
• d) \( \text{CO} \): Karbon (ametal) ve Oksijen (ametal) atomları arasında oluşmuştur. Kovalent bağ içerir. ❌
• e) \( \text{H}_2\text{O} \): Hidrojen (ametal) ve Oksijen (ametal) atomları arasında oluşmuştur. Kovalent bağ içerir. ❌

Bu nedenle, iyonik bağ içeren bileşik c seçeneğindeki NaI'dir.

• a) Molekül içi bağları kovalenttir. Oksijen ve hidrojen ametal atomlarıdır. Bu atomlar arasında elektron ortaklaşmasıyla oluşan bağlar kovalent bağlardır. Bu ifade doğrudur. ✅
• b) Molekülleri arasında hidrojen bağı bulunur. Su molekülünde oksijen atomu (yüksek elektronegatifliğe sahip) hidrojene bağlıdır. Bu durum, su molekülleri arasında hidrojen bağı oluşmasına neden olur. Bu ifade doğrudur. ✅
• c) Kaynaması sırasında güçlü (kimyasal) bağlar kopar. Maddelerin hal değiştirmesi (erime, kaynama, buharlaşma vb.) fiziksel bir olaydır. Bu olaylar sırasında moleküller arası zayıf etkileşimler kopar veya oluşur, molekül içi güçlü (kovalent veya iyonik) bağlar korunur. Suyun kaynaması sırasında hidrojen bağları gibi zayıf etkileşimler kopar, ancak \( \text{O-H} \) kovalent bağları kopmaz. Bu ifade yanlıştır. ❌
• d) Oda koşullarında sıvı halde bulunur. Su, molekülleri arasındaki güçlü hidrojen bağları sayesinde, benzer büyüklükteki diğer maddelere göre daha yüksek erime ve kaynama noktalarına sahiptir ve bu sayede oda koşullarında sıvı haldedir. Bu ifade doğrudur. ✅
• e) Polar bir moleküldür. Oksijen atomunun elektronegatifliği hidrojenden daha yüksek olduğu için \( \text{O-H} \) bağları polardır. Ayrıca su molekülünün geometrisi bükülmüş olduğu için dipol momentleri birbirini götürmez ve molekül polar özellik gösterir. Bu ifade doğrudur. ✅

Bu durumda, yanlış olan ifade c seçeneğidir.

• I. \( \text{CH}_4 \) ve \( \text{CH}_4 \): Metan \( (\text{CH}_4) \) molekülünde hidrojen atomları karbona bağlıdır. Karbonun elektronegatifliği hidrojen bağını oluşturmak için yeterince yüksek değildir. Bu nedenle metan molekülleri arasında hidrojen bağı oluşmaz, sadece London kuvvetleri bulunur. ❌
• II. \( \text{HF} \) ve \( \text{H}_2\text{O} \): \( \text{HF} \) molekülünde hidrojen flor (F) atomuna bağlıdır. \( \text{H}_2\text{O} \) molekülünde ise hidrojen oksijen (O) atomuna bağlıdır. Hem F hem de O elektronegatifliği yüksek atomlardır. Bu nedenle \( \text{HF} \) ve \( \text{H}_2\text{O} \) molekülleri arasında karşılıklı olarak hidrojen bağı oluşabilir. ✅
• III. \( \text{NH}_3 \) ve \( \text{NH}_3 \): Amonyak \( (\text{NH}_3) \) molekülünde hidrojen azot (N) atomuna bağlıdır. Azot da elektronegatifliği yüksek atomlardan biridir. Bu nedenle amonyak molekülleri kendi aralarında hidrojen bağı oluşturabilir. ✅

Buna göre, hidrojen bağı oluşabilen molekül çiftleri II ve III'tür.

• a) Şekerin çayda çözünmesi kimyasal bir değişimdir. Çözünme olayları genellikle fiziksel değişimlerdir. Şeker suda çözündüğünde kimyasal yapısı değişmez, sadece su molekülleri arasına dağılır. Şekeri suyu buharlaştırarak geri elde edebiliriz. Bu ifade yanlıştır. ❌
• b) Suyun kaynaması sırasında molekül içi bağlar kopar. Suyun kaynaması bir hal değişimi (sıvıdan gaza geçiş) olayıdır ve fiziksel bir değişimdir. Bu sırada moleküller arası zayıf etkileşimler (hidrojen bağları) kopar, ancak \( \text{H}_2\text{O} \) molekülünün içindeki \( \text{O-H} \) kovalent bağları kopmaz. Bu ifade yanlıştır. ❌
• c) Şekerin çözünmesi sırasında şeker ve su molekülleri arasında yeni zayıf etkileşimler oluşur. Şeker (sakkaroz) polar bir moleküldür ve yapısında çok sayıda \( \text{O-H} \) grubu içerir. Su da polar bir moleküldür ve hidrojen bağı yapabilir. Şeker suda çözünürken, su molekülleri ile şeker molekülleri arasında hidrojen bağları gibi yeni zayıf etkileşimler oluşur. Bu ifade doğrudur. ✅
• d) Suyun kaynaması, güçlü kovalent bağların kırılmasıyla gerçekleşir. Yukarıda da belirtildiği gibi, suyun kaynaması fiziksel bir değişimdir ve molekül içi güçlü kovalent bağlar kırılmaz, moleküller arası zayıf etkileşimler kopar. Bu ifade yanlıştır. ❌
• e) Her iki olayda da sadece London kuvvetleri etkilidir. Su molekülleri arasında yoğun olarak hidrojen bağları bulunur. Şeker ve su arasında da hidrojen bağları oluşur. London kuvvetleri tüm moleküller arasında bulunsa da, bu olaylarda baskın ve belirleyici etkileşimler hidrojen bağlarıdır. Bu ifade yanlıştır. ❌

Doğru ifade c seçeneğidir.

• Gözlem: Oda koşullarında katı, suda çözünür, elektrik akımını iletir.
• İyonik bileşikler (metal + ametal veya metal + kök) oda koşullarında katı haldedir.
• Suda çözündüklerinde iyonlarına ayrışarak elektrik akımını iletirler.
• Seçeneklerdeki X maddeleri: \( \text{NaCl} \), \( \text{MgO} \), \( \text{C}_{6}\text{H}_{12}\text{O}_{6} \) (glikoz, kovalent), \( \text{KCl} \), \( \text{NaNO}_3 \). Glikoz hariç hepsi iyoniktir ve bu özelliklere uyar.

• Gözlem: Oda koşullarında gaz.
• Kovalent bağlı bileşiklerden moleküller arası etkileşimleri çok zayıf olanlar (genellikle apolar veya az polar küçük moleküller) oda koşullarında gaz halindedir.
• Seçeneklerdeki Y maddeleri: \( \text{H}_2 \), \( \text{CO}_2 \), \( \text{NH}_3 \), \( \text{HCl} \), \( \text{N}_2 \). Hepsi kovalent bağlıdır. \( \text{H}_2 \), \( \text{CO}_2 \), \( \text{N}_2 \) apolardır ve zayıf etkileşimlere sahiptir, gazdırlar. \( \text{NH}_3 \) ve \( \text{HCl} \) polardır, ancak \( \text{NH}_3 \) hidrojen bağı yapmasına rağmen oda koşullarında gazdır, \( \text{HCl} \) de gazdır.

• Gözlem: Oda koşullarında sıvı.
• Hidrojen bağı içeren kovalent bağlı bileşikler, genellikle benzer büyüklükteki diğer kovalent bileşiklere göre daha yüksek kaynama noktasına sahip olup oda koşullarında sıvı halde bulunabilirler.
• Hidrojen bağı için F, O veya N atomlarından birinin hidrojene doğrudan bağlı olması gerekir.
• Seçeneklerdeki Z maddeleri: \( \text{CH}_4 \) (apolar, gaz), \( \text{H}_2\text{O} \) (hidrojen bağı var, sıvı), \( \text{H}_2\text{O} \) (hidrojen bağı var, sıvı), \( \text{CH}_3\text{OH} \) (metanol, hidrojen bağı var, sıvı), \( \text{NH}_3 \) (hidrojen bağı var, gaz).

• a) X: \( \text{NaCl} \) (uygun), Y: \( \text{H}_2 \) (uygun), Z: \( \text{CH}_4 \) (uygun değil, \( \text{CH}_4 \) gazdır ve hidrojen bağı yapmaz). ❌
• b) X: \( \text{MgO} \) (uygun), Y: \( \text{CO}_2 \) (uygun), Z: \( \text{H}_2\text{O} \) (uygun). Bu seçenek tüm koşulları sağlıyor. ✅
• c) X: \( \text{C}_{6}\text{H}_{12}\text{O}_{6} \) (uygun değil, glikoz kovalent bağlıdır ve erimiş halde elektrik iletmez). ❌
• d) X: \( \text{KCl} \) (uygun), Y: \( \text{HCl} \) (uygun), Z: \( \text{CH}_3\text{OH} \) (uygun). Bu seçenek de uygun gibi görünüyor. Metanol \( (\text{CH}_3\text{OH}) \) hidrojen bağı yapar ve oda sıcaklığında sıvıdır. Ancak \( \text{HCl} \) yoğun fazda dipol-dipol etkileşimleri baskındır, zayıf etkileşimleri \( \text{H}_2 \) kadar zayıf değildir. Daha çok B şıkkındaki \( \text{CO}_2 \) apolar olduğu için daha zayıf etkileşimlere sahiptir.
• e) X: \( \text{NaNO}_3 \) (uygun), Y: \( \text{N}_2 \) (uygun), Z: \( \text{NH}_3 \) (uygun değil, \( \text{NH}_3 \) oda koşullarında gazdır, sıvı değil). ❌

En uygun ve tüm koşulları sağlayan seçenek b şıkkıdır.