🎓 9. Sınıf
📚 9. Sınıf Kimya
📝 9. Sınıf Kimya: Grup Periyot Bulma Ve Metal Ametal Olan Gruplar Ders Notu
Elementlerin periyodik sistemdeki yeri, onların kimyasal ve fiziksel özelliklerini anlamamız için temel bir referans noktasıdır. Bu derste, elementlerin periyodik sistemdeki periyot ve grup numaralarını nasıl bulacağımızı ve bazı önemli grupların metal, ametal veya yarı metal özelliklerini inceleyeceğiz.
Periyodik Sistemde Periyot ve Grup 🤔
Periyodik sistem, elementleri artan atom numaralarına göre düzenleyen bir tablodur. Bu düzenleme sayesinde benzer özellik gösteren elementler aynı gruplarda (sütunlarda) yer alır.
Periyot Nedir? ➡️
- Periyodik sistemdeki yatay sıralara periyot denir.
- Toplam 7 periyot bulunur.
- Bir elementin periyot numarası, o elementin elektronlarının bulunduğu katman sayısını gösterir.
- Atom numarası bilinen bir elementin elektron dizilimi yazıldığında, kaç katman kullanıldığı periyot numarasını verir.
Grup Nedir? ⬆️
- Periyodik sistemdeki dikey sütunlara grup denir.
- Gruplar, 1'den 18'e kadar numaralandırılır veya A ve B grupları olarak sınıflandırılır. 9. sınıf müfredatında genellikle A grupları üzerinde durulur.
- A grupları 1A'dan 8A'ya kadar numaralandırılır.
- Bir elementin grup numarası (A grupları için), o elementin değerlik elektron sayısını (en dış katmandaki elektron sayısı) gösterir.
- Benzer kimyasal özellik gösteren elementler genellikle aynı grupta yer alır.
Elektron Dizilimi İle Grup ve Periyot Bulma 📝
Elementlerin atom numaraları (proton sayıları) bilindiğinde, nötr haldeki elektron sayıları da aynıdır. Bu elektronları katmanlara dağıtarak (elektron dizilimi) periyot ve grup numarasını bulabiliriz.
Kural:
- Elektronlar ilk katmandan başlayarak doldurulur.
- İlk katman en fazla 2 elektron alır.
- İkinci katman en fazla 8 elektron alır.
- Üçüncü katman en fazla 8 elektron alır (9. sınıf seviyesinde ilk 20 element için geçerlidir).
- Katman sayısı = Periyot numarası
- Son katmandaki elektron sayısı = Grup numarası (A grupları için)
Örnekler:
- Hidrojen (H): Atom numarası \(1\)
- Elektron dizilimi: \(1\)
- Katman sayısı: \(1\) ➡️ 1. Periyot
- Son katmandaki elektron sayısı: \(1\) ➡️ 1A Grubu
- Lityum (Li): Atom numarası \(3\)
- Elektron dizilimi: \(2, 1\)
- Katman sayısı: \(2\) ➡️ 2. Periyot
- Son katmandaki elektron sayısı: \(1\) ➡️ 1A Grubu
- Oksijen (O): Atom numarası \(8\)
- Elektron dizilimi: \(2, 6\)
- Katman sayısı: \(2\) ➡️ 2. Periyot
- Son katmandaki elektron sayısı: \(6\) ➡️ 6A Grubu
- Sodyum (Na): Atom numarası \(11\)
- Elektron dizilimi: \(2, 8, 1\)
- Katman sayısı: \(3\) ➡️ 3. Periyot
- Son katmandaki elektron sayısı: \(1\) ➡️ 1A Grubu
- Klor (Cl): Atom numarası \(17\)
- Elektron dizilimi: \(2, 8, 7\)
- Katman sayısı: \(3\) ➡️ 3. Periyot
- Son katmandaki elektron sayısı: \(7\) ➡️ 7A Grubu
- Argon (Ar): Atom numarası \(18\)
- Elektron dizilimi: \(2, 8, 8\)
- Katman sayısı: \(3\) ➡️ 3. Periyot
- Son katmandaki elektron sayısı: \(8\) ➡️ 8A Grubu
Metalleri, Ametaller ve Yarı Metalleri Tanıma 💡
Elementler genel olarak metal, ametal ve yarı metal olmak üzere üç ana sınıfa ayrılır. Bu grupların periyodik sistemdeki yerleri ve genel özellikleri farklıdır.
Metaller ✨
Periyodik sistemin sol ve orta kısmında yer alırlar.
- Genellikle son katmanlarında \(1, 2\) veya \(3\) elektron bulundururlar (hidrojen ve helyum hariç).
- Oda koşullarında katı haldedirler (cıva hariç).
- Yüzeyleri parlaktır.
- Isı ve elektriği iyi iletirler.
- Tel ve levha haline getirilebilirler (işlenebilirler).
- Elektron vermeye yatkındırlar ve bileşiklerinde pozitif yüklü iyon (katyon) oluştururlar.
- Kendi aralarında bileşik oluşturmazlar (alaşım oluştururlar).
- Ametallerle iyonik bağlı bileşik oluştururlar.
- Erime ve kaynama noktaları genellikle yüksektir.
Örnekler: Sodyum (Na), Magnezyum (Mg), Alüminyum (Al), Demir (Fe), Bakır (Cu), Gümüş (Ag).
Ametaller 🌑
Periyodik sistemin sağ üst kısmında yer alırlar.
- Genellikle son katmanlarında \(4, 5, 6, 7\) veya \(8\) elektron bulundururlar.
- Oda koşullarında katı, sıvı veya gaz halinde bulunabilirler.
- Yüzeyleri mattır.
- Isı ve elektriği iyi iletmezler (grafit hariç).
- Tel ve levha haline getirilemezler (kırılgandırlar).
- Elektron almaya yatkındırlar ve bileşiklerinde negatif yüklü iyon (anyon) oluştururlar.
- Kendi aralarında veya metallerle kovalent bağlı bileşik oluştururlar.
- Erime ve kaynama noktaları genellikle düşüktür.
Örnekler: Hidrojen (H), Karbon (C), Azot (N), Oksijen (O), Flor (F), Klor (Cl), Kükürt (S), Fosfor (P).
Yarı Metaller ⚡
Periyodik sistemde metaller ile ametaller arasında, genellikle bir merdiven şeklinde yer alırlar.
- Fiziksel özellikleri metallere, kimyasal özellikleri ametallere benzer.
- Parlak veya mat görünümlü olabilirler.
- Isı ve elektriği metallerden az, ametallerden iyi iletirler (yarı iletken özellik gösterirler).
- İşlenebilir veya kırılgan olabilirler.
Örnekler: Bor (B), Silisyum (Si), Germanyum (Ge), Arsenik (As), Antimon (Sb), Tellür (Te).
Özel Adlı Gruplar ve Özellikleri 🏆
Periyodik sistemdeki bazı A grupları özel isimlerle anılır ve kendilerine has özelliklere sahiptirler.
| Grup Numarası | Özel Adı | Genel Özellikler | Sınıflandırma |
|---|---|---|---|
| 1A (H hariç) | Alkali Metaller | Çok aktif metallerdir. Bileşiklerinde daima \(+1\) değerlik alırlar. | Metal |
| 2A | Toprak Alkali Metaller | Aktif metallerdir. Bileşiklerinde daima \(+2\) değerlik alırlar. | Metal |
| 3A | Toprak Metalleri | Metalik özellik gösterirler (Bor hariç). Bileşiklerinde \(+3\) değerlik alırlar. | Metal (Bor yarı metal) |
| 4A | - | Metal, yarı metal ve ametal içerir. Karbon ametaldir. | Metal, Ametal, Yarı Metal |
| 5A | - | Ametal, yarı metal ve metal içerir. Azot ve Fosfor ametaldir. | Ametal, Yarı Metal, Metal |
| 6A | Kalkojenler | Çoğunlukla ametaldirler. Oksijen ve Kükürt ametaldir. Genellikle bileşiklerinde \(-2\) değerlik alırlar. | Ametal |
| 7A | Halojenler | Çok aktif ametallerdir. Bileşiklerinde genellikle \(-1\) değerlik alırlar. Oda koşullarında farklı fiziksel hallerde bulunabilirler (Flor ve Klor gaz, Brom sıvı, İyot katı). | Ametal |
| 8A | Soygazlar (Asal Gazlar) | Tepkimeye girme istekleri çok azdır (kararlıdırlar). Son katmanları tam doludur (\(8\) elektron, Helyum \(2\) elektron). Oda koşullarında gaz halindedirler. | Ametal |