💡 9. Sınıf Kimya: Elektro negatiflik Çözümlü Örnekler

• Elektro negatiflik, bir atomun kimyasal bağda bulunan bir elektronu kendine çekme yeteneğidir.
• Periyodik tabloda genellikle sağdan sola ve yukarıdan aşağıya doğru elektro negatiflik azalır.
• Seçeneklerdeki elementlerin periyodik tablodaki yerlerine bakıldığında:
• Na: Periyodun solunda, grubun aşağısında
• Cl: Periyodun sağında, grubun ortasında
• O: Periyodun sağında, grubun ortasında
• N: Periyodun sağında, grubun ortasında
• Klor (Cl) elementinin periyodik tablonun en sağında yer alması nedeniyle elektro negatiflik değeri en yüksektir.

✅ Doğru Cevap: B) Klor (Cl)

• Flor (F), periyodik tablonun en sağ üst köşesine yakın bir elementtir.
• İyot (I) ise aynı grubun daha alt sıralarında yer alır.
• Periyodik tabloda yukarıdan aşağıya inildikçe atom yarıçapı artar ve çekirdeğin son katmandaki elektronlara uyguladığı çekim kuvveti azalır. Bu durum elektro negatifliği düşürür.
• Bu nedenle, Flor (F)'un elektro negatiflik değeri İyot (I)'dan daha yüksektir.

👉 Flor (F) > İyot (I)

• Öncelikle H ve S elementlerinin elektro negatiflik değerlerini inceleyelim:
• Hidrojen (H): Yaklaşık 2.20
• Kükürt (S): Yaklaşık 2.58
• Kükürt'ün (S) elektro negatiflik değeri, Hidrojen'den (H) daha yüksektir.
• Bu durum, S-H bağında elektronların daha çok Kükürt atomuna doğru çekilmesine neden olur.
• Elektron yoğunluğunun bir tarafa kayması, bağda kısmi negatif (δ⁻) ve kısmi pozitif (δ⁺) yüklerin oluşmasına yol açar.
• Kükürt atomu kısmi negatif (δ⁻), Hidrojen atomu ise kısmi pozitif (δ⁺) yük taşır.
• Bu nedenle, H₂S molekülündeki S-H bağları polar kovalent bağdır.

💡 Polar kovalent bağ, farklı elektronegatifliğe sahip atomlar arasında oluşan bağlardır.

• Atomlar arasındaki elektro negatiflik farkı, bağın karakterini belirler.
• Apolar kovalent bağ: Elektro negatiflik farkı sıfır veya çok düşüktür (genellikle aynı ametal atomları arasında).
• Polar kovalent bağ: Elektro negatiflik farkı orta düzeydedir (farklı ametal atomları arasında).
• İyonik bağ: Elektro negatiflik farkı çok yüksektir (metal ve ametal atomları arasında).
• Bu bilgilere göre, en yüksek elektro negatiflik farkı iyonik bağ oluşumuna neden olur.

✅ Doğru Cevap: A) İyonik bağ

• Su molekülünde Oksijen (O) atomunun elektro negatifliği Hidrojen (H) atomundan daha yüksektir.
• Bu durum, O-H bağlarında elektronların Oksijen'e daha fazla çekilmesine ve molekülün polar olmasına neden olur.
• Suyun polar yapısı, onu iyi bir çözücü yapmasını sağlar.
• Bu sayede, tuz gibi iyonik bileşikler ve şeker gibi polar bileşikler suda kolayca çözünebilir.
• Bu özellik, canlıların yaşaması için hayati önem taşır:
• Vücudumuzdaki besinlerin taşınması.
• Atık maddelerin uzaklaştırılması.
• Kimyasal reaksiyonların gerçekleşmesi.

💡 Suyun "evrensel çözücü" olarak adlandırılmasının temel nedeni polar yapısıdır.

• Tabloyu inceleyerek her bir ifadeyi değerlendirelim:
• I. Elektro negatiflik değeri soldan sağa doğru genellikle artar.
• Tablodaki Li, Be, B, C, N, O, F elementleri aynı periyotta soldan sağa doğru sıralanmıştır.
• Görüldüğü gibi, elektro negatiflik değerleri 0.98'den 3.98'e doğru artmaktadır.
• Bu ifade doğrudur.
• II. Elektro negatiflik değeri yukarıdan aşağıya doğru genellikle artar.
• Tabloda yukarıdan aşağıya doğru bir sıralama verilmemiştir. Ancak genel periyodik tablo bilgimize göre, aynı grupta yukarıdan aşağıya inildikçe elektro negatiflik genellikle azalır.
• Bu ifade yanlıştır.
• III. Flor (F) elementinin elektro negatiflik değeri, Lityum (Li) elementinden daha yüksektir.
• Tabloda F'nin değeri 3.98, Li'nin değeri ise 0.98 olarak verilmiştir.
• 3.98 > 0.98 olduğundan, bu ifade doğrudur.

✅ Sonuç: I ve III ifadeleri doğrudur.

• Öncelikle elementlerin metal mi yoksa ametal mi olduklarını ve elektro negatifliklerini belirleyelim:
• Kalsiyum (Ca): Bir metaldir. Elektro negatiflik değeri yaklaşık 1.00'dir.
• Klor (Cl): Bir ametaldir. Elektro negatiflik değeri yaklaşık 3.16'dır.
• İki element arasındaki elektro negatiflik farkı oldukça yüksektir:
• \( \Delta EN = 3.16 - 1.00 = 2.16 \)
• Bu büyük elektro negatiflik farkı, metal atomunun (Ca) değerlik elektronlarını ametal atomuna (Cl) tamamen aktarmasına neden olur.
• Bu elektron aktarımı sonucunda, Kalsiyum iyonu pozitif yüklenir (katyon) ve Klor iyonu negatif yüklenir (anyon).
• Oluşan bu zıt yüklü iyonlar arasındaki elektrostatik çekim kuvveti iyonik bağı oluşturur.
• Dolayısıyla, CaCl₂ bileşiği iyonik yapılıdır ve bağ oluşumunda elektro negatiflik farkı temel rol oynamıştır.

👉 İyonik bağlar, genellikle metal ve ametal atomları arasındaki büyük elektro negatiflik farkından kaynaklanır.

• Ozon (O₃) molekülü, üç oksijen atomunun birbirine bağlı olduğu bir moleküldür.
• Bu moleküldeki bağlar, aynı element olan oksijen atomları arasında oluştuğu için apolar kovalent bağlardır. Çünkü aynı atomların elektro negatiflik farkı sıfırdır.
• Oksijen (O₂) molekülü ise iki oksijen atomundan oluşur.
• Bu moleküldeki O-O bağı da yine aynı elementler arasında olduğu için apolar kovalent bağdır.
• Her iki durumda da bağlar aynı atomlar arasında oluştuğundan, bağ polaritesi açısından bir fark yoktur; her ikisi de apolardır.

💡 Apolar kovalent bağlar, elektro negatiflik farkı sıfır veya çok küçük olan atomlar arasında oluşur.

• Periyodik tablodaki elektro negatiflik eğilimlerini hatırlayalım:
• A) Grup numarası arttıkça elektro negatiflik artar.
• Bu ifade genellikle doğrudur. Aynı periyotta soldan sağa doğru gidildikçe (grup numarası arttıkça) elektro negatiflik artar.
• B) Periyot numarası arttıkça elektro negatiflik azalır.
• Aynı grupta yukarıdan aşağıya doğru (periyot numarası arttıkça) atom yarıçapı artar ve çekirdeğin elektronları çekme gücü azalır, bu da elektro negatifliği düşürür. Bu ifade doğrudur.
• C) Soy gazların elektro negatiflik değerleri genellikle yüksektir.
• Soy gazların değerlik kabukları tamdır ve kararlıdırlar. Genellikle bağ yapımına girmezler ve elektro negatiflikleri tanımlanmaz veya çok düşüktür. Bu ifade yanlıştır.
• D) Metalik özellik arttıkça elektro negatiflik artar.
• Metalik özellik genellikle periyodik tablonun sol tarafında ve aşağısında artar. Bu bölgelerde elektro negatiflik ise düşüktür. Bu ifade yanlıştır.

✅ Doğru Cevap: B) Periyot numarası arttıkça elektro negatiflik azalır.