🎓 9. Sınıf
📚 9. Sınıf Kimya
💡 9. Sınıf Kimya: Bileşik adlar Çözümlü Örnekler
9. Sınıf Kimya: Bileşik adlar Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Aşağıda formülü verilen iyonik bağlı bileşiğin sistematik adını yazınız:
\( NaCl \)
Çözüm:
İyonik bağlı bileşikler adlandırılırken metal ve ametal isimleri belirli kurallara göre birleştirilir:
- 1. Adım: Bileşikteki metal atomunu belirleyelim. \( Na \) sembolü Sodyum elementine aittir.
- 2. Adım: Bileşikteki ametal atomunu belirleyelim. \( Cl \) sembolü Klor elementine aittir.
- 3. Adım: İyonik adlandırma kuralına göre (Metal Adı + Ametal Adı + "ür" eki) isimlendirme yapılır.
- Sonuç: Bileşiğin adı Sodyum klorür olarak belirlenir. 🧂
Örnek 2:
Demir elementi değişken değerlik alabilen bir metaldir. Buna göre aşağıda formülü verilen bileşiği sistematik olarak adlandırınız:
\( FeCl_{2} \)
Çözüm:
Değişken değerlikli metallerin (Fe, Cu, Pb, Sn vb.) bileşikleri adlandırılırken metalin aldığı yükseltgenme basamağı Roma rakamı ile belirtilir:
- 1. Adım: Klor (\( Cl \)) bileşiklerinde genellikle \( -1 \) değerlik alır.
- 2. Adım: Bileşiğin toplam yükü sıfır olmalıdır. 2 adet klor toplam \( -2 \) yük getirir. Bu durumda 1 adet Demir (\( Fe \)) atomu \( +2 \) değerlik almalıdır.
- 3. Adım: Adlandırma kuralı: Metal Adı + (Roma Rakamıyla Değerlik) + Ametal Adı.
- Sonuç: Bileşiğin adı Demir (II) klorür şeklindedir. ⚙️
Örnek 3:
Aşağıda verilen iyonik bağlı bileşiğin sistematik adını, kök iyon isimlendirme kurallarına göre belirleyiniz:
\( CaCO_{3} \)
Çözüm:
Bileşikte bir metal ve bir çok atomlu iyon (kök) bulunmaktadır:
- 1. Adım: \( Ca \) sembolü Kalsiyum metalini temsil eder.
- 2. Adım: \( CO_{3} \) grubu, kimyada Karbonat kökü olarak bilinir.
- 3. Adım: Metal adı sabit değerlikli olduğu için doğrudan kök adı ile birleştirilir.
- Sonuç: Bileşiğin adı Kalsiyum karbonat (halk arasında kireç taşı) olarak adlandırılır. 🏗️
Örnek 4:
Aşağıda verilen kovalent bağlı bileşiğin sistematik adını Latince sayı ön eklerini kullanarak yazınız:
\( CO_{2} \)
Çözüm:
Kovalent bağlı bileşiklerde (ametal-ametal) atom sayısını belirtmek için Latince ön ekler (mono, di, tri...) kullanılır:
- 1. Adım: Birinci ametal Karbon (\( C \)) atomudur. İlk atomdan 1 tane varsa "mono" eki getirilmez.
- 2. Adım: İkinci ametal Oksijen (\( O \)) atomudur ve 2 tanedir. 2 sayısı için "di" ön eki kullanılır.
- 3. Adım: Kural: (1. Ametal Adı) + (Sayı) + (2. Ametal Adı).
- Sonuç: Bileşiğin adı Karbon dioksit olur. 💨
Örnek 5:
Aşağıdaki kovalent bağlı bileşiğin sistematik adını belirleyiniz:
\( N_{2}O_{5} \)
Çözüm:
İki farklı ametalden oluşan bu bileşikte her iki atomun sayısını da Latince belirtmeliyiz:
- 1. Adım: Azot (\( N \)) atomundan 2 tane vardır. 2 sayısı Latince "di" demektir.
- 2. Adım: Oksijen (\( O \)) atomundan 5 tane vardır. 5 sayısı Latince "penta" demektir.
- 3. Adım: Birleştirme: Diazot + penta + oksit.
- Sonuç: Bileşiğin adı Diazot pentaoksit olarak yazılır. ⚗️
Örnek 6:
Mutfaklarımızda ve temizlik işlerinde kullandığımız bazı bileşiklerin sistematik adları yerine yaygın adlarını kullanırız. Aşağıdaki formüllerin yaygın (geleneksel) adlarını yazınız:
1) \( H_{2}O \)
2) \( HCl \)
3) \( NH_{3} \)
Çözüm:
9. Sınıf müfredatında yer alan bazı bileşiklerin yaygın adları şunlardır:
- 1) \( H_{2}O \): Sistematik adı dihidrojen monoksit olsa da yaygın adı Su'dur. 💧
- 2) \( HCl \): Sistematik adı hidrojen klorürdür, ancak temizlikte Tuz ruhu olarak bilinir. 🧼
- 3) \( NH_{3} \): Sistematik adı trihidrojen mononitrür (veya azan) yerine yaygın olarak Amonyak denir. 🧪
Örnek 7:
Bir laboratuvar çalışmasında öğrenci, üzerinde etiketi olmayan üç şişedeki maddeleri adlandırmak istiyor. Şişelerin içindeki maddelerin formülleri şöyledir:
I. \( Al(OH)_{3} \)
II. \( PCl_{3} \)
III. \( PbO_{2} \)
Öğrenci bu bileşikleri adlandırırken hangi kuralları uygulamalıdır? Sistematik adlarını bulunuz.
Çözüm:
Her bir bileşik farklı bir adlandırma kuralına tabidir:
- I. Bileşik: Metal + Kök yapısındadır. \( Al \) (Alüminyum) sabit değerlikli (\( +3 \)) bir metaldir. \( OH \) ise hidroksit köküdür. Adı: Alüminyum hidroksit.
- II. Bileşik: Ametal + Ametal yapısındadır. Fosfor ve Klor ametaldir. Sayılar belirtilir. Adı: Fosfor triklorür.
- III. Bileşik: Değişken değerlikli Metal + Ametal yapısındadır. Kurşun (\( Pb \)) burada \( +4 \) değerlik almıştır (Oksijen \( -2 \) olduğu için). Adı: Kurşun (IV) oksit.
Örnek 8:
Aşağıda verilen iyonik köklerden oluşan bileşiğin sistematik adını yazınız:
\( (NH_{4})_{2}SO_{4} \)
Çözüm:
Bu bileşik iki farklı kök iyonun birleşmesiyle oluşmuştur:
- 1. Adım: Pozitif yüklü kök olan \( NH_{4}^{+} \) iyonunun adı Amonyum'dur.
- 2. Adım: Negatif yüklü kök olan \( SO_{4}^{2-} \) iyonunun adı Sülfat'tır.
- 3. Adım: Kök-kök bileşiklerinde önce katyon kök, sonra anyon kök adı okunur.
- Sonuç: Bileşiğin sistematik adı Amonyum sülfat olarak belirlenir. ✅
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/9-sinif-kimya-bilesik-adlar/sorular