🎓 9. Sınıf
📚 9. Sınıf Kimya
💡 9. Sınıf Kimya: Bileşik adlandırma ve formül Çözümlü Örnekler
9. Sınıf Kimya: Bileşik adlandırma ve formül Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Aşağıda verilen iyonik bağlı bileşiklerin sistematik adlarını yazınız.
1) \( MgO \)
2) \( AlCl_{3} \)
3) \( Na_{2}S \)
Çözüm:
İyonik bağlı bileşikler adlandırılırken önce metalin adı, sonra ametalin adı (gerekirse -ür eki ile) söylenir.
- 1) \( MgO \): Magnezyum metaline oksijen atomu bağlanmıştır. Oksijen bileşiklerde "oksit" olarak okunur. Adı: Magnezyum oksit.
- 2) \( AlCl_{3} \): Alüminyum metaline klor atomu bağlanmıştır. Klor "klorür" olarak okunur. Adı: Alüminyum klorür.
- 3) \( Na_{2}S \): Sodyum metaline kükürt atomu bağlanmıştır. Kükürt "sülfür" olarak okunur. Adı: Sodyum sülfür.
Örnek 2:
Değişken değerlikli metaller (Fe, Cu, Pb, Sn, Hg) içeren aşağıdaki bileşikleri adlandırınız.
1) \( FeO \)
2) \( Fe_{2}O_{3} \)
Çözüm:
Değişken değerlikli metallerde, metalin o bileşikteki yükü hesaplanır ve parantez içinde belirtilir.
- 1) \( FeO \): Oksijenin yükü \( -2 \) olduğu için, toplam yükün sıfır olması için Demir (Fe) burada \( +2 \) yüklüdür.
Adı: Demir (II) oksit. - 2) \( Fe_{2}O_{3} \): 3 tane oksijen toplam \( -6 \) yük getirir. 2 tane demir \( +6 \) olmalıdır, yani bir demir \( +3 \) yüklüdür.
Adı: Demir (III) oksit.
Örnek 3:
Aşağıda isimleri verilen kovalent bağlı bileşiklerin kimyasal formüllerini yazınız.
1) Azot dioksit
2) Difosfor pentaoksit
3) Karbon tetraklorür
Çözüm:
Kovalent bileşiklerde sayı ön ekleri (mono, di, tri, tetra, penta...) kullanılır.
- 1) Azot dioksit: 1 tane Azot (N) ve 2 tane Oksijen (O).
Formül: \( NO_{2} \) - 2) Difosfor pentaoksit: 2 tane Fosfor (P) ve 5 tane Oksijen (O).
Formül: \( P_{2}O_{5} \) - 3) Karbon tetraklorür: 1 tane Karbon (C) ve 4 tane Klor (Cl).
Formül: \( CCl_{4} \)
Örnek 4:
Kök (çok atomlu iyon) içeren aşağıdaki bileşiklerin adlarını karşılarına yazınız.
1) \( KNO_{3} \)
2) \( CaCO_{3} \)
3) \( NH_{4}Cl \)
Çözüm:
Kök içeren bileşiklerde metalin adı ve kökün adı sırayla okunur.
- 1) \( KNO_{3} \): Potasyum metali ve Nitrat kökü birleşmiştir.
Adı: Potasyum nitrat. - 2) \( CaCO_{3} \): Kalsiyum metali ve Karbonat kökü birleşmiştir.
Adı: Kalsiyum karbonat (Halk arasında kireç taşı). - 3) \( NH_{4}Cl \): Amonyum kökü ve Klorür iyonu birleşmiştir.
Adı: Amonyum klorür (Nişadır).
Örnek 5:
Günlük hayatta sıkça karşılaştığımız bazı bileşiklerin yaygın (geleneksel) adları mevcuttur. Aşağıdaki formüllerin yaygın adlarını belirtiniz.
1) \( HCl \)
2) \( H_{2}SO_{4} \)
3) \( NaOH \)
4) \( CaO \)
Çözüm:
MEB müfredatında yer alan yaygın adlandırmalar şöyledir:
- 1) \( HCl \): Sistematik adı Hidrojen klorür, yaygın adı Tuz ruhu.
- 2) \( H_{2}SO_{4} \): Sistematik adı Sülfürik asit, yaygın adı Zaç yağı.
- 3) \( NaOH \): Sistematik adı Sodyum hidroksit, yaygın adı Sud kostik.
- 4) \( CaO \): Sistematik adı Kalsiyum oksit, yaygın adı Sönmemiş kireç.
Örnek 6:
Aşağıda verilen iyon çiftlerinin oluşturacağı kararlı bileşiklerin formüllerini yazınız.
1) \( Al^{3+} \) ve \( SO_{4}^{2-} \)
2) \( Mg^{2+} \) ve \( N^{3-} \)
3) \( NH_{4}^{+} \) ve \( PO_{4}^{3-} \)
Çözüm:
İyonik bileşik formülü yazılırken iyon yüklerinin mutlak değerleri çaprazlanır.
- 1) \( Al^{3+} \) ve \( SO_{4}^{2-} \): 2 sayısı Al'nin altına, 3 sayısı kökün dışına gelir.
Formül: \( Al_{2}(SO_{4})_{3} \) - 2) \( Mg^{2+} \) ve \( N^{3-} \): 3 sayısı Mg'nin altına, 2 sayısı N'nin altına gelir.
Formül: \( Mg_{3}N_{2} \) - 3) \( NH_{4}^{+} \) ve \( PO_{4}^{3-} \): 3 sayısı Amonyum kökünün dışına gelir, 1 sayısı yazılmaz.
Formül: \( (NH_{4})_{3}PO_{4} \)
Örnek 7:
Bir öğrenci kart oyunu oynamaktadır. Kartların ön yüzünde katyonlar, arka yüzünde anyonlar yazılıdır. Öğrenci elindeki Magnezyum katyonu kartı ile Fosfat anyonu kartını birleştirerek bir bileşik oluşturmak istiyor.
Buna göre öğrencinin oluşturacağı bileşiğin formülündeki toplam atom sayısı kaçtır?
🤔 Düşün: Önce iyonları belirle, sonra formülü yaz, en son atomları say.
Çözüm:
Adım adım çözelim:
- 1. Adım: İyonları belirleyelim. Magnezyum \( Mg^{2+} \), Fosfat ise \( PO_{4}^{3-} \) iyonudur.
- 2. Adım: Çaprazlama yaparak formülü yazalım.
Formül: \( Mg_{3}(PO_{4})_{2} \) - 3. Adım: Atom sayılarını toplayalım.
3 tane \( Mg \) atomu vardır.
Parantez içindeki \( PO_{4} \) grubundan 2 tane vardır.
1 tane P ve 4 tane O toplam 5 atom eder.
2 tane grup olduğu için \( 2 \times 5 = 10 \) atom buradan gelir.
Toplam atom sayısı: \( 3 + 10 = 13 \) olur.
Örnek 8:
Mutfakta yemek yaparken kullanılan "Yemek Sodası" ve temizlikte kullanılan "Çamaşır Sodası" arasındaki farkı formülleriyle açıklayınız.
🍳 Mutfak: \( NaHCO_{3} \)
🧼 Temizlik: \( Na_{2}CO_{3} \)
Çözüm:
Bu iki bileşik birbirine çok benzese de kullanım alanları ve kimyasal yapıları farklıdır:
- Yemek Sodası (\( NaHCO_{3} \)): Sistematik adı Sodyum bikarbonattır. Hamur işlerinde kabartma tozu olarak kullanılır.
- Çamaşır Sodası (\( Na_{2}CO_{3} \)): Sistematik adı Sodyum karbonattır. Sert suları yumuşatmak ve temizlik yapmak amacıyla kullanılır.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/9-sinif-kimya-bilesik-adlandirma-ve-formul/sorular