Adezyon kohezyon ve özellikleri Ders Notu

💧 Adezyon ve Kohezyon: Moleküller Arası Çekim Kuvvetleri

Maddelerin fiziksel hallerini ve davranışlarını incelediğimizde, moleküller arasında var olan çekim kuvvetlerinin büyük bir rol oynadığını görürüz. Sıvıların yüzey gerilimi, kılcallık ve damla oluşturma gibi özellikleri, temelde adezyon ve kohezyon kuvvetlerinin birbirine olan üstünlüğü ile açıklanır. Bu kuvvetler, maddenin tanecikli yapısının bir sonucudur.

🔗 Kohezyon (Birbirini Tutma)

Aynı cins moleküllerin birbirine uyguladığı çekim kuvvetine kohezyon denir. Kohezyon kuvveti, sıvının bir arada durmasını sağlar. Örneğin, bir damla suyun küresel bir şekil alması veya su moleküllerinin birbirini kopmadan takip etmesi kohezyon kuvvetinin bir sonucudur. Kohezyon kuvveti, sıvıdan sıvıya değişir; cıva atomları arasındaki kohezyon kuvveti, su molekülleri arasındaki kohezyondan çok daha büyüktür.

🧲 Adezyon (Yapışma)

Farklı cins moleküllerin birbirine uyguladığı çekim kuvvetine adezyon denir. Bir sıvının başka bir yüzeye tutunması adezyon kuvveti ile açıklanır. Yağmur damlalarının cama yapışması, elimizi yıkadığımızda suyun tenimize tutunması veya bir bardağa doldurduğumuz suyun bardağın çeperlerine yapışarak yükselmesi adezyonun etkisidir.

Önemli Not: Bir sıvının yüzeyi ıslatıp ıslatmaması, adezyon ve kohezyon kuvvetlerinin büyüklük ilişkisine bağlıdır.

• Eğer Adezyon > Kohezyon ise: Sıvı yüzeyi ıslatır. (Örn: Su ve cam)
• Eğer Kohezyon > Adezyon ise: Sıvı yüzeyi ıslatmaz. (Örn: Cıva ve cam)

🧪 Yüzey Gerilimi ve Kılcallık

Sıvı yüzeyindeki moleküllere, yanlarındaki ve altlarındaki moleküller tarafından uygulanan net çekim kuvveti, yüzeyde bir gerilme oluşturur. Buna yüzey gerilimi denir. Yüzey gerilimi sayesinde bazı böcekler su üzerinde batmadan yürüyebilir. Sıcaklık arttıkça kohezyon kuvveti azalır, dolayısıyla yüzey gerilimi de azalır.

Sıvıların ince borularda (kılcal borular) yerçekimine karşı yükselmesi veya alçalması olayına ise kılcallık denir. Bitkilerin köklerinden aldıkları suyu yapraklarına kadar taşıması, kağıt havlunun suyu emmesi kılcallık etkisiyle gerçekleşir.

📝 Çözümlü Örnekler

Soru 1: Bir cam boru içerisine cıva konulduğunda cıva yüzeyinin dışbükey olduğu gözlemleniyor. Bu durumun sebebi nedir?

Çözüm: Cıva atomları arasındaki kohezyon kuvveti, cıva ile cam arasındaki adezyon kuvvetinden çok daha büyüktür. Bu yüzden cıva, cam yüzeye tutunmak yerine kendi molekülleriyle bir arada kalmayı tercih eder ve yüzeyi ıslatmaz.

Soru 2: Günlük hayatta karşılaştığımız hangi olaylar kılcallık ile ilgilidir?

Çözüm:

• Kumaşın suyu emmesi.
• Gaz lambasının fitilinin yağı yukarı çekmesi.
• Toprağın suyu emerek üst katmanlara iletmesi.
• Şekerin çaya değdiği anda çayı çekmesi.

Özellik	Tanım
Adezyon	Farklı moleküller arası çekim
Kohezyon	Aynı moleküller arası çekim