Temel Ve Türetilmiş Nicelik Ders Notu

Fizik, evreni anlamak için gözlem ve deneylere dayanan bir bilim dalıdır. Bu gözlemler ve deneyler sırasında, etrafımızdaki olayları ve maddeleri tanımlamak için çeşitli ölçülebilir özellikler kullanırız. Bu ölçülebilir özelliklere fiziksel nicelik denir.

Fiziksel Nicelikler Nelerdir? 🤔

Bir büyüklüğün sayı ve birimle ifade edilebilen özelliğine fiziksel nicelik denir. Örneğin, "5 metre" ifadesinde 5 sayı, metre ise birimdir. Fiziksel nicelikler, başka niceliklere bağlı olup olmamalarına göre iki ana gruba ayrılır:

• Temel Nicelikler
• Türetilmiş Nicelikler

Temel Nicelikler ✨

Temel nicelikler, kendisinden başka hiçbir fiziksel niceliğin yardımıyla tanımlanamayan, bağımsız büyüklüklerdir. Fizikte 7 tane temel nicelik bulunmaktadır ve bunlar "KISA MUHTAS" olarak akılda tutulabilir:

• Kütle
• Işık Şiddeti
• Sıcaklık
• Akım Şiddeti
• Madde Miktarı
• Uzunluk
• Zaman

ÖNEMLİ NOT: Temel niceliklerin birimleri Uluslararası Birim Sistemi (SI) tarafından belirlenmiştir ve tüm dünyada standart olarak kabul edilir.

Temel Nicelik	Sembolü	SI Birimi	SI Birim Sembolü
Kütle	m	kilogram	kg
Işık Şiddeti	I	kandela	cd
Sıcaklık	T	kelvin	K
Akım Şiddeti	i	amper	A
Madde Miktarı	n	mol	mol
Uzunluk	l	metre	m
Zaman	t	saniye	s

Türetilmiş Nicelikler 💡

Türetilmiş nicelikler, temel nicelikler kullanılarak matematiksel bağıntılarla ifade edilen büyüklüklerdir. Yani, iki veya daha fazla temel niceliğin bir araya gelmesiyle oluşurlar.

Bazı türetilmiş niceliklere örnekler ve birimlerinin nasıl türediği aşağıda verilmiştir:

• Hız: Uzunluk ve zaman temel niceliklerinden türetilmiştir. Birimi \( \text{metre} / \text{saniye} \) veya \( \text{m/s} \) olarak ifade edilir. \[ \text{Hız} = \frac{\text{Yol}}{\text{Zaman}} \]
• Alan: Uzunluk temel niceliğinden türetilmiştir. Örneğin, bir karenin alanı iki uzunluğun çarpımıdır. Birimi \( \text{metre} \times \text{metre} \) veya \( \text{m}^2 \) olarak ifade edilir. \[ \text{Alan} = \text{Uzunluk} \times \text{Genişlik} \]
• Hacim: Uzunluk temel niceliğinden türetilmiştir. Örneğin, bir küpün hacmi üç uzunluğun çarpımıdır. Birimi \( \text{metre} \times \text{metre} \times \text{metre} \) veya \( \text{m}^3 \) olarak ifade edilir. \[ \text{Hacim} = \text{Uzunluk} \times \text{Genişlik} \times \text{Yükseklik} \]
• Yoğunluk: Kütle ve hacim niceliklerinden türetilmiştir. Hacim de uzunluktan türediği için aslında kütle ve uzunluk temel niceliklerine dayanır. Birimi \( \text{kilogram} / \text{metre}^3 \) veya \( \text{kg/m}^3 \) olarak ifade edilir. \[ \text{Yoğunluk} = \frac{\text{Kütle}}{\text{Hacim}} \]
• Kuvvet: Kütle, uzunluk ve zaman temel niceliklerinden türetilmiştir. SI birimi Newton (N) olarak adlandırılır. \[ \text{Kuvvet} = \text{Kütle} \times \text{İvme} \] (Burada ivme, hız ve zaman temel niceliklerinden türetilmiştir: \( \text{İvme} = \text{Hız} / \text{Zaman} = (\text{Yol} / \text{Zaman}) / \text{Zaman} = \text{Yol} / \text{Zaman}^2 \))

UNUTMA: Temel nicelikler bağımsızdır, türetilmiş nicelikler ise temel niceliklerin birleşimiyle oluşur. Fizikte karşılaştığınız her nicelik ya temel ya da türetilmiş bir niceliktir.