💡 9. Sınıf Fizik: Fizik En Kolay Sorular Çözümlü Örnekler

Bu soruyu çözmek için temel ve skaler büyüklüklerin ne olduğunu hatırlayalım:

• 💡 Temel Büyüklükler: Başka hiçbir büyüklüğe ihtiyaç duyulmadan tanımlanabilen büyüklüklerdir. (Kısa Muz: Kütle, Işık şiddeti, Sıcaklık, Akım şiddeti, Madde miktarı, Uzunluk, Zaman)
• 💡 Skaler Büyüklükler: Yalnızca sayı ve birim ile ifade edilebilen, yönü olmayan büyüklüklerdir.

Şimdi verilen büyüklükleri inceleyelim:

• I. Kütle: Temel bir büyüklüktür ve skalerdir (yönü yoktur). ✅
• II. Hız: Türetilmiş bir büyüklüktür ve vektöreldir (yönü vardır). ❌
• III. Zaman: Temel bir büyüklüktür ve skalerdir (yönü yoktur). ✅
• IV. Kuvvet: Türetilmiş bir büyüklüktür ve vektöreldir (yönü vardır). ❌

Buna göre, hem temel hem de skaler olan büyüklükler Kütle ve Zaman'dır.

Özkütle, bir maddenin birim hacminin kütlesidir ve \( d = \frac{m}{V} \) formülüyle hesaplanır.

• 👉 Verilenler:
• Kütle (m) = \( 240 \) gram
• Hacim (V) = \( 80 \) \( cm^3 \)
• 📌 Formül: Özkütle \( d = \frac{m}{V} \)
• Hesaplama:
\[ d = \frac{240 \text{ g}}{80 \text{ } cm^3} \] \[ d = 3 \text{ } g/cm^3 \]

Cismin özkütlesi \( 3 \text{ } g/cm^3 \)'tür.

Özkütleyi bulabilmek için önce demir bloğun hacmini hesaplamamız gerekiyor.

• 👉 Adım 1: Küpün Hacmini Hesapla
• Küpün bir kenar uzunluğu (a) = \( 5 \) cm
• Küpün hacim formülü: \( V = a^3 \)
• Hacim (V) = \( (5 \text{ cm})^3 = 5 \text{ cm} \times 5 \text{ cm} \times 5 \text{ cm} = 125 \text{ } cm^3 \)
• 👉 Adım 2: Özkütleyi Hesapla
• Kütle (m) = \( 975 \) gram
• Hacim (V) = \( 125 \) \( cm^3 \)
• Özkütle formülü: \( d = \frac{m}{V} \)
• Hesaplama:
\[ d = \frac{975 \text{ g}}{125 \text{ } cm^3} \] \[ d = 7.8 \text{ } g/cm^3 \]

Demir bloğun özkütlesi \( 7.8 \text{ } g/cm^3 \)'tür. ✅

Sürat, bir cismin birim zamanda aldığı yoldur ve \( v = \frac{\text{Alınan Yol}}{\text{Geçen Zaman}} \) formülüyle hesaplanır.

• 👉 Verilenler:
• Alınan Yol (x) = \( 300 \) metre
• Geçen Zaman (t) = \( 15 \) saniye
• 📌 Formül: Sürat \( v = \frac{x}{t} \)
• Hesaplama:
\[ v = \frac{300 \text{ m}}{15 \text{ s}} \] \[ v = 20 \text{ } m/s \]

Otomobilin sürati \( 20 \text{ } m/s \)'dir.

Bu soruda hem işi hem de gücü hesaplamamız gerekiyor.

• 👉 Adım 1: Yapılan İşi (W) Hesapla
• İş, kuvvete paralel doğrultuda uygulanan kuvvet ile alınan yolun çarpımıdır: \( W = F \times x \)
• Uygulanan Kuvvet (F) = \( 20 \) N
• Alınan Yol (x) = \( 5 \) m
• İş (W) = \( 20 \text{ N} \times 5 \text{ m} = 100 \text{ J} \) (Joule)
• 👉 Adım 2: Harcanan Gücü (P) Hesapla
• Güç, birim zamanda yapılan iş miktarıdır: \( P = \frac{W}{t} \)
• Yapılan İş (W) = \( 100 \) J
• Geçen Zaman (t) = \( 10 \) s
• Güç (P) = \( \frac{100 \text{ J}}{10 \text{ s}} = 10 \text{ W} \) (Watt)

Kişinin yaptığı iş \( 100 \text{ J} \), harcadığı güç ise \( 10 \text{ W} \)'tır. ✅

Bu soruyu çözmek için özkütle formülünü ve özkütle ile hacim arasındaki ilişkiyi anlamamız gerekiyor.

• 📌 Özkütle Formülü: \( d = \frac{m}{V} \)
• Bu formülü hacim (V) için düzenlersek: \( V = \frac{m}{d} \)

Şimdi sorudaki koşulu inceleyelim:

• Soruda "eşit kütlede alındığında" deniyor. Bu, tüm maddeler için kütle (m) değerinin aynı olduğu anlamına gelir.
• Formüle göre, kütle sabitken özkütle (d) azaldıkça hacim (V) artar. Yani özkütlesi en küçük olan maddenin hacmi en büyük olacaktır.

Tablodaki özkütle değerlerini inceleyelim:

• X maddesinin özkütlesi = \( 0.8 \text{ } g/cm^3 \)
• Y maddesinin özkütlesi = \( 1.0 \text{ } g/cm^3 \)
• Z maddesinin özkütlesi = \( 1.2 \text{ } g/cm^3 \)

En küçük özkütle değerine sahip olan madde X'tir (\( 0.8 \text{ } g/cm^3 \)).
Bu durumda, eşit kütlede alındığında X maddesinin hacmi en büyük olacaktır.
Açıklaması ise şudur: Özkütlesi küçük olan bir madde, aynı kütleye ulaşmak için daha fazla yer kaplar (daha büyük hacme sahip olur). Yani daha "hafif" bir yapıya sahiptir. ✅

Bu soruda günlük hayattaki adezyon ve kohezyon örneklerini ayırt etmemiz isteniyor.

• 💡 Adezyon: Farklı tür moleküller arasındaki çekim kuvvetidir (yapışma).
• 💡 Kohezyon: Aynı tür moleküller arasındaki çekim kuvvetidir (birbirini tutma).
• 💡 Yüzey Gerilimi: Sıvı yüzeyindeki kohezyon kuvvetlerinden kaynaklanan gerilme kuvvetidir.

Şıkları inceleyelim:

• a) Cıva damlasının cam yüzeyde küresel durması: Cıva molekülleri arasındaki kohezyon kuvveti, cıva ile cam arasındaki adezyon kuvvetinden çok daha büyüktür. Bu yüzden cıva cama yayılmaz, küresel kalır. Bu durum kohezyon ile açıklanır. ❌
• b) Su damlasının yaprağa tutunması: Su molekülleri ile yaprak yüzeyindeki moleküller arasındaki çekim kuvveti (adezyon) su moleküllerinin kendi arasındaki kohezyon kuvvetinden daha güçlüdür. Bu sayede su damlası yaprağa yapışır. Bu durum adezyon ile açıklanır. ✅
• c) Yağmur damlasının camdan aşağı akarken iz bırakması: Su damlalarının cam yüzeyine tutunması (adezyon) ve akarken cam üzerinde ince bir tabaka bırakması adezyonun bir sonucudur. Ancak bu durum genelde adezyon ve yerçekiminin birleşimiyle açıklanır. Adezyon burada baskındır. Bu durum adezyon ile açıklanır.
• d) Bir su birikintisinin yüzeyinde böceklerin batmadan durması: Bu durum, suyun yüzey gerilimi sayesinde gerçekleşir. Yüzey gerilimi ise su molekülleri arasındaki kohezyon kuvvetlerinden kaynaklanır. ❌

En net adezyon örneği b) Su damlasının yaprağa tutunması'dır.

Elektriklenme yollarını hatırlayalım:

• 💡 Sürtünme ile Elektriklenme: Yalıtkan maddelerin birbirine sürtünmesiyle elektron alışverişi yaparak zıt yükle yüklenmesidir.
• 💡 Dokunma ile Elektriklenme: Yüklü bir cismin nötr veya farklı yüklü başka bir cisme dokundurulmasıyla yüklerin paylaşılmasıdır. Cisimler aynı işaretli yükle yüklenir.
• 💡 Etki (Tesir) ile Elektriklenme: Yüklü bir cismin nötr bir cisme yaklaştırılmasıyla (temas ettirilmeden) cisim üzerindeki yüklerin ayrılmasıdır.

Şimdi şıkları inceleyelim:

• a) Saçımızı taradığımızda tarağın kağıt parçalarını çekmesi: Bu, tarak ile saç arasında sürtünme ile elektriklenmeye örnektir. ❌
• b) Yüklü bir cismin, nötr bir cismi kendine çekmesi: Bu durum, yüklü cismin nötr cisimdeki yükleri kutuplaştırması (ayırması) sonucu gerçekleşen etki ile elektriklenmeye örnektir. ❌
• c) Yüklü bir kürenin nötr bir küreye temas ettirilerek yük paylaşımı yapması: Bu tanım doğrudan dokunma ile elektriklenmeyi ifade eder. Temas sonucu yükler paylaşılır ve cisimler aynı işaretli yükle yüklenir. ✅
• d) Şimşek ve yıldırım olaylarının gerçekleşmesi: Bu olaylar, bulutlar arasındaki veya bulut ile yer arasındaki elektrik yükü farkının çok büyümesi sonucu oluşan deşarj (boşalma) olayıdır. Elektriklenme çeşitlerinden çok, doğal bir yük boşalma olayıdır. ❌

Doğru cevap c) Yüklü bir kürenin nötr bir küreye temas ettirilerek yük paylaşımı yapması'dır.