Yazım yanlışı Ders Notu

9. Sınıf Edebiyat: Yazım Yanlışı ✍️

Dilimizin doğru ve etkili kullanımı, iletişimde büyük önem taşır. Yazım yanlışları, anlamı bozabileceği gibi, okuyucuda olumsuz bir izlenim bırakabilir. 9. sınıf müfredatı kapsamında, en sık karşılaşılan yazım yanlışlarını ve doğru kullanımlarını inceleyeceğiz.

Büyük Harflerin Kullanımı

• Cümle Başlangıcı: Her cümle büyük harfle başlar.
• Mısra Başlangıcı: Şiirlerde her mısra büyük harfle başlar.
• Özel İsimler: Kişi adları, soyadları, yer adları (ülke, şehir, mahalle vb.), kurum ve kuruluş adları, dil ve lehçe adları, din ve mezhep adları, gezegen ve yıldız adları büyük harfle başlar.
• Tabela, Kitap, Dergi Adları: Başlıklar büyük harfle başlar.
• Resmi Belgeler: Kanun, yönetmelik, yönerge, tüzük, makale, bildiri, tez, kitap, dergi, gazete gibi eserlerin her kelimesi (özel adlar hariç) büyük harfle başlar.
• Unvanlar: Kişi adlarından önce veya sonra gelen makam ve mevkileri belirten kelimeler büyük harfle başlar. (Örnek: Profesör Doktor Ayşe Yılmaz, Başbakan Recep Tayyip Erdoğan)
• Sayılar: Para ile ilgili işlemlerde ve senet, çek gibi belgelerde sayılar büyük harfle yazılır.
• Belirli Tarihler: Ay ve güneş tutulmaları, yer ve zaman bildiren özel adlar, belirli bir tarihi belirtiyorsa büyük harfle başlar. (Örnek: 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı)

Sayıların Yazımı

• Bayağı sayılar (bir, iki, üç vb.) genellikle harfle yazılır.
• Kesirler harfle yazılırken, pay ve payda ayrı ayrı yazılır. (Örnek: üçte iki)
• Saatler, dakikalar, ölçüler, ağırlıklar, paralar, istatistikler, yarışma sonuçları vb. rakamla yazılır.
• Dört veya daha fazla basamaklı sayılar sondan üçerli gruplara ayrılarak yazılır. (Örnek: 1.234.567)

Birleşik Kelimelerin Yazımı

• Kurallı Birleşik Fiiller: Tezlik, yeterlilik, sürerlilik, yaklaşma bildiren fiiller bitişik yazılır. (Örnek: gidiverdi, yapabilir, okuyadurdu, düşeyazdı)
• Anlamca Kaynaşmış Birleşik Fiiller: Birinci kelimesi anlamını yitirerek kalıplaşmış olan fiiller bitişik yazılır. (Örnek: vazgeçmek, başvurmak, uyurgezer)
• Belirtisiz İsim Tamlamaları: İkinci kelimesi anlamını yitirerek kalıplaşmış olan isim tamlamaları bitişik yazılır. (Örnek: demirbaş, hanımeli, keçiboynuzu)
• Ses Olayı Oluşmuş Kelimeler: Ses düşmesi veya ses türemesiyle oluşan birleşik kelimeler bitişik yazılır. (Örnek: kaynana, sütanne, biçerdöver)

Eklerin Yazımı

• "de/da" Bağlacı: Ayrı yazılır. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz. (Örnek: Ben de geldim. O da orada mıydı?)
• "ki" Bağlacı: Ayrı yazılır. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz. (Örnek: Baktım ki gitmiş. Öyle güzel ki!)
• "mi/mı" Soru Eki: Ayrı yazılır. Kendisinden önceki kelimenin son ünlüsüne uyar. (Örnek: Geldi mi? Sen de mi?)

İkilemelerin Yazımı

• İkilemeler her zaman ayrı yazılır. (Örnek: azar azar, yavaş yavaş, köşe bucak)

Günlük Yaşamdan Örnekler ve Çözümlü Sorular

Örnek 1:

Aşağıdaki cümlelerde yazım yanlışı yapılmış kelimeyi bulunuz.

Çocuklar parkta koşuşuyordu.

Çözüm: "koşuşuyordu" kelimesi bir ikileme değildir, ancak birleşik fiil olarak ele alınabilir. Burada "koşuşmak" fiili, "koş-" köküne "-uş-" fiilden fiil yapım eki ve "-uyor" şimdiki zaman eki almıştır. Bu kelimenin yazımında bir yanlışlık yoktur.

Örnek 2:

Aşağıdaki cümlelerde yazım yanlışı yapılmış kelimeyi bulunuz.

Bu ödevi yarınki ders için hazırlayacağız.

Çözüm: "yarınki" kelimesi "yarın" kelimesine "-ki" ilgi zamirinin ekleşmiş halidir. "ki" bağlacı ayrı yazılır, ancak "yarınki" gibi birleşmiş kelimelerde bitişik yazılır. Bu kelimenin yazımı doğrudur. Ancak, eğer "yarınki" yerine "yarınki ders" gibi bir tamlama söz konusu ise, "yarınki" bitişik yazılır.

Örnek 3:

Aşağıdaki cümlelerde yazım yanlışı yapılmış kelimeyi bulunuz.

Bana verilen bilgileri dikkatle inceledim.

Çözüm: "verilen" kelimesi, "ver-" fiiline "-il-" edilgenlik eki ve "-en" sıfat-fiil ekini almıştır. Bu kelimenin yazımında bir yanlışlık yoktur.

Örnek 4:

Aşağıdaki cümlelerde yazım yanlışı yapılmış kelimeyi bulunuz.

O kadarda akıllı değilmiş.

Çözüm: "kadarda" kelimesi yanlış yazılmıştır. Doğrusu "kadar da" şeklinde ayrı yazılmalıdır. Çünkü "da" burada bağlaç görevindedir ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz: "O kadarda akıllı değilmiş." -> "O kadar akıllı değilmiş."

Örnek 5:

Aşağıdaki cümlelerde yazım yanlışı yapılmış kelimeyi bulunuz.

Her şey yolunda gidiyordu.

Çözüm: "şey" kelimesi her zaman ayrı yazılır. Bu nedenle "her şey" doğru yazılıştır.

Önemli Notlar

• Yazım kurallarını öğrenmenin en etkili yolu, bol bol okumak ve dikkatli yazmaktır.
• Şüphe duyduğunuz kelimelerin doğru yazılışını TDK Yazım Kılavuzu'ndan kontrol edebilirsiniz.