Sıfatlar Ön Adlar Ders Notu

Sıfatlar (Ön Adlar) 📝

Türkçede isimlerin önüne gelerek onları niteleyen veya belirten kelimelere sıfat (ön ad) denir. Sıfatlar, isimlerin rengini, durumunu, biçimini, sayısını, sırasını, yerini, oranını, işaretini veya kimliğini bildirebilir. Sıfatlar tek başlarına anlam taşımazlar; mutlaka bir isimle birlikte kullanılırlar. Sıfatlar, niteledikleri veya belirttikleri isimle birlikte bir sıfat tamlaması oluştururlar.

Niteleme Sıfatları

İsimlere sorulan "Nasıl?" sorusuna cevap veren sıfatlardır. Varlıkların durumlarını, renklerini, biçimlerini, özelliklerini bildirirler.

Örnekler:

Kırmızı araba (Nasıl araba? Kırmızı)
Soğuk hava (Nasıl hava? Soğuk)
Yuvarlak masa (Nasıl masa? Yuvarlak)
Çalışkan öğrenci (Nasıl öğrenci? Çalışkan)
Uzak köy (Nasıl köy? Uzak)

Belirtme Sıfatları

İsimleri işaret yoluyla, sayı yoluyla, belirsizlik yoluyla veya soru yoluyla belirten sıfatlardır. Belirtme sıfatları kendi içinde dört alt başlığa ayrılır:

1. İşaret Sıfatları

Varlıkları işaret ederek belirten sıfatlardır. "Hangi?" sorusuna cevap verirler.

Bu ev (Hangi ev? Bu)
Şu adam (Hangi adam? Şu)
O çocuk (Hangi çocuk? O)
Öteki sokak (Hangi sokak? Öteki)
Beriki bina (Hangi bina? Beriki)

2. Sayı Sıfatları

Varlıkların sayısını, sırasını, ölçüsünü veya kesrini bildiren sıfatlardır. "Kaç?", "Kaçıncı?", "Ne kadar?" gibi sorulara cevap verirler.

Asıl Sayı Sıfatları: Varlıkların sayısını tam olarak bildirir. (Örn: Üç elma, On kişi)
Sıra Sayı Sıfatları: Varlıkların sırasını bildirir. Genellikle "-ıncı, -inci" ekleriyle yapılır. (Örn: Birinci kat, Beşinci sırada)
Üleştirme Sayı Sıfatları: Varlıkların eşit paylara bölündüğünü bildirir. Genellikle "-ar, -er" ekleriyle yapılır. (Örn: İkişer kalem, Beşer kişilik grup)
Kesir Sayı Sıfatları: Varlıkların kesirli miktarını bildirir. (Örn: Yarım ekmek, Çeyrek altın, Üçte bir oran)

3. Belgisiz Sıfatlar

Varlıkların sayısını, durumunu veya niteliğini tam olarak belirtmeden, rastgele veya belirsiz bir şekilde bildiren sıfatlardır.

Bazı insanlar (Kaç insan? Belirsiz)
Birkaç gün (Kaç gün? Belirsiz)
Her öğrenci (Hangi öğrenci? Hepsi, ama belirsiz bir şekilde)
Çeşitli renkler (Hangi renkler? Farklı, ama belirsiz)
Hiçbir kitap (Hangi kitap? Sıfır, ama belirsiz bir şekilde)
Bir adam (Hangi adam? Belirsiz)

4. Soru Sıfatları

Varlıklarla ilgili bilgi almak için sorulan ve cevabı isim olan sıfatlardır.

Nasıl bir ev istiyorsun? (Cevap: Büyük bir ev)
Hangi kitabı okudun? (Cevap: Şu kitabı)
Kaç kişi geldi? (Cevap: On kişi)
Ne kadar para verdin? (Cevap: Yarım altın)

Örnek Cümle Analizi

Aşağıdaki cümlede sıfatları bulalım:

"O kırmızı araba birkaç gün önce en hızlı yarışmacıydı."

O: İşaret sıfatı (araba ismini belirtiyor)
kırmızı: Niteleme sıfatı (araba ismini niteliyor)
birkaç: Belgisiz sıfat (gün ismini belirtiyor)
en: Üstünlük zarfı olup, sıfatın önüne gelerek onu derecelendirir. Burada "hızlı" sıfatını derecelendiriyor.
hızlı: Niteleme sıfatı (yarışmacı ismini niteliyor)

Önemli Notlar

Sıfatlar çekim eki almazlar. Eğer bir kelime çekim eki almışsa ve isim gibi kullanılmışsa, o kelime sıfat olmaktan çıkar, isimleşir. Örneğin, "Yaşlılar evdeydi." cümlesinde "yaşlılar" kelimesi isimdir.
"Bir" kelimesi hem belgisiz sıfat hem de belgisiz zamir olarak kullanılabilir. İsimden önce gelirse sıfattır, tek başına kullanılırsa zamirdir.
Sıfatlar, niteledikleri veya belirttikleri isimle birlikte anlam kazanır. Tek başlarına kullanıldıklarında anlamları belirsizleşir.