Sıfat zarf Ders Notu

9. Sınıf Edebiyat: Sıfat ve Zarf 📚

Dil bilgisi, kelimelerin anlamlarını ve cümle içindeki görevlerini anlamamızı sağlayan temel bir yapıdır. 9. Sınıf Edebiyat müfredatında önemli bir yer tutan sıfatlar ve zarflar, kelime gruplarını niteleyerek veya belirterek anlamı zenginleştirir. Bu dersimizde, sıfatların ve zarfların ne olduğunu, türlerini ve cümledeki kullanımlarını detaylı örneklerle inceleyeceğiz.

Sıfatlar (Ön Adlar)

Sıfatlar, isimlerden önce gelerek onları renk, durum, biçim, sayı, sıra, yer gibi çeşitli yönlerden niteleyen veya belirten kelimelerdir. Tek başlarına kullanıldıklarında bir anlam ifade etmezler; mutlaka bir isimle birlikte bulunurlar.

Sıfatların Türleri:

• Niteleme Sıfatları: İsimlere sorulan "Nasıl?" sorusuna cevap verirler. İsimlerin rengini, durumunu, biçimini, kokusunu vb. bildirirler.
  • Örnek: Kırmızı araba (Araba nasıl? Kırmızı.), Soğuk hava (Hava nasıl? Soğuk.), Yuvarlak masa (Masa nasıl? Yuvarlak.)
• Belirtme Sıfatları: İsimleri işaret, sayı, belirsizlik veya soru yoluyla belirten sıfatlardır.
  • İşaret Sıfatları: Varlıkları işaret ederek belirten sıfatlardır. ("Bu", "şu", "o", "öteki", "beriki" gibi kelimeler isimden önce gelirse işaret sıfatı olur.)
    • Örnek: Şu ev (Ev kelimesini işaret ediyor.), O adam (Adam kelimesini işaret ediyor.)
  • Sayı Sıfatları: Varlıkların sayısını, sırasını, ölçüsünü, kesrini bildiren sıfatlardır.
    • Asıl Sayı Sıfatları: Bir elma, iki çocuk, yüz lira.
    • Sıra Sayı Sıfatları: Birinci sıra, ikinci gün.
    • Kesir Sayı Sıfatları: Yarım ekmek, çeyrek altın.
    • Üleştirme Sayı Sıfatları: Birer birer, ikişer ikişer.
  • Belgisiz Sıfatlar: Varlıkları tam olarak belirtmeden, belirsiz bir şekilde niteleyen sıfatlardır. ("Bir", "birkaç", "bazı", "her", "hiçbir", "bütün", "tüm", "çoğu", "kimi" gibi kelimeler isimden önce gelirse belgisiz sıfat olur.)
    • Örnek: Bir öğrenci (Herhangi bir öğrenci anlamında), Birkaç kişi (Belirli olmayan az sayıda), Her zaman (Her zaman diliminde), Bütün öğrenciler (Tüm öğrenciler.)
  • Soru Sıfatları: İsimlere sorulan "Nasıl?", "Hangi?", "Kaç?", "Ne kadar?", "Nerede?" gibi soruların cevabı olan kelimelerdir.
    • Örnek: Hangi kitap? (Cevap: Bu kitap - İşaret sıfatı), Nasıl bir ev? (Cevap: Büyük bir ev - Niteleme sıfatı), Kaç kişi? (Cevap: Beş kişi - Sayı sıfatı.)

Sıfat Tamlaması:

Sıfatın bir isimle birlikte kullanılmasıyla oluşan gruba sıfat tamlaması denir. Sıfat tamlamalarında sıfat, tamlayan; isim ise tamlanandır.

Örnek: Eski ev (Eski: Sıfat, ev: İsim. Tamlama: Eski ev.)

Zarflar (Belirteçler)

Zarflar, fiilleri, fiilimsileri, sıfatları veya kendi türünden başka zarfları zaman, durum, yer-yön, miktar, nicelik gibi yönlerden belirten kelimelerdir. Cümleye zaman, durum, yer-yön, miktar gibi anlamlar katarlar.

Zarfların Türleri:

• Belirteç (Durum) Zarfları: Fiillere veya fiilimsilere sorulan "Nasıl?" sorusuna cevap verirler. Eylemin gerçekleşme şeklini bildirirler.
  • Örnek: Çocuk yavaşça yürüyor. (Yürüyor nasıl? Yavaşça.), O, şarkıyı güzel söylüyor. (Söylüyor nasıl? Güzel.)
• Zaman Zarfları: Fiillere veya fiilimsilere sorulan "Ne zaman?" sorusuna cevap verirler. Eylemin gerçekleştiği zamanı bildirirler.
  • Örnek: Yarın gelirim. (Gelirim ne zaman? Yarın.), Dün gördüm. (Gördüm ne zaman? Dün.), Akşam oldu. (Oldu ne zaman? Akşam.)
• Yer-Yön Zarfları: Fiillere veya fiilimsilere sorulan "Nereye?" sorusuna cevap verirler. Eylemin gerçekleştiği yönü bildirirler. Genellikle tek heceli kelimelerdir ve isim çekim eklerini almazlar.
  • Örnek: Aşağı in. (İn nereye? Aşağı.), Yukarı bak. (Bak nereye? Yukarı.), İçeri girdi. (Girdi nereye? İçeri.)
• Miktar (Nicelik) Zarfları: Fiillere, fiilimsilere, sıfatlara veya zarflara sorulan "Ne kadar?" sorusuna cevap verirler. Eylemin, sıfatın veya zarfın miktarını bildirirler.
  • Örnek: Çok çalıştım. (Çalıştım ne kadar? Çok.), Az konuş. (Konuş ne kadar? Az.), Daha hızlı koş. (Hızlı ne kadar? Daha.), En güzel elbise. (Güzel ne kadar? En.)
• Soru Zarfları: Fiilleri, fiilimsileri, sıfatları veya zarfları soru yoluyla belirten zarflardır. ("Nasıl", "ne zaman", "neden", "niçin", "ne kadar" gibi kelimeler fiil veya fiilimsiye sorulduğunda soru zarfı olurlar.)
  • Örnek: Nasıl geldin? (Geldin nasıl? - Durum zarfı soruluyor.), Ne zaman bitecek? (Bitecek ne zaman? - Zaman zarfı soruluyor.), Neden geç kaldın? (Geç kaldın neden? - Sebep zarfı soruluyor.)

Zarf Tamlaması:

Zarflar tek başlarına tamlama oluşturmazlar. Ancak zarflar, fiilleri, fiilimsileri, sıfatları veya başka zarfları belirterek anlamı zenginleştirir.

Örnek: Çok güzel (Güzel sıfatını miktar yönünden belirtiyor.)

Günlük Hayattan Örnekler:

• "Bugün hava çok sıcak." (Bugün: Zaman zarfı, çok: Miktar zarfı.)
• "Çocuklar koşarak bahçeye çıktı." (Koşarak: Fiilimsi, zarf görevinde.)
• "Bu kitabı daha önce okumuştum." (Daha önce: Zaman zarfı.)
• "Öğretmenimiz konuyu açıkça anlattı." (Açıkça: Durum zarfı.)

Çözümlü Örnekler:

Soru 1: Aşağıdaki cümlelerde altı çizili kelimelerden hangisi sıfattır?

a) Yarın sinemaya gideceğim. b) Masadaki kırmızı kalem kimin? c) Çok çalıştığı için yoruldu. d) Neden böyle davrandın?

Çözüm: b) seçeneğinde "kırmızı" kelimesi "kalem" ismini nitelediği için niteleme sıfatıdır. Diğer seçeneklerde "yarın" zaman zarfı, "çok" miktar zarfı, "neden" ise soru zarfıdır.

Soru 2: "Bu ev çok büyük." cümlesinde "çok" kelimesinin türü nedir?

Çözüm: "Çok" kelimesi "büyük" sıfatını miktar yönünden belirttiği için miktar zarfıdır.